سناریوهای برگزاری کنکور سراسری و سوابق تحصیلی سال ۱۴۰۵ در شرایط جنگی

به گزارش ایلنا، مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی در گزارشی سناریوهای برگزاری آزمون سراسری و سوابق تحصیلی سال ۱۴۰۵ در شرایط جنگ را بررسی کرد و پیشنهادهای عملیاتی ارائه داد.

براساس این گزارش تداوم شرایط جنگی در سال ۱۴۰۵ برگزاری آزمون سراسری و امتحانات نهایی را با چالش های جدی امنیتی اجرایی و آموزشی مواجه ساخته است. ایده اصلی گزارش این است که سیاستگذار نباید برای برگزاری آزمون صرفا به یک تاریخ ثابت بسنده کند، بلکه لازم است از پیش برای حداقل دو وضعیت محتمل پیش روی کشور یکی جنگ کوتاه مدت تا ۱۵ مرداد ماه و دیگری جنگ بلندمدت زمان اتمام نامعلوم آمادگی داشت.

در حالت جنگ کوتاه مدت با عادی شدن شرایط آزمون سراسری و امتحانات نهایی بدون تغییر زیاد در شیوه و زمان با لحاظ کردن تدابیری به صورت فشرده برگزار شود. با طولانی شدن جنگ تعویق بلند مدت آزمونها هر چند از منظر امنیتی مطلوب تر است اما پیامدهای سنگینی همچون فرسایش روانی داوطلبان اختلال در تقویم آموزشی افزایش نابرابری و انباشت متقاضیان آموزش عالی را به همراه خواهد داشت.
همچنین برگزاری آزمون های برخط در مناطق بحرانی به دلیل ضعف زیرساخت های فنی و نگرانی های مربوط به عدالت و امنیت سنجش قابلیت اجرا ندارد.

مرکز پژوهش های مجلس در این گزارش چند پیشنهاد و سناریو ارائه داده است.

پیشنهاد در جنگ کوتاه مدت (پایان جنگ تا ۱۵ مردادماه سال ۱۴۰۵)

در این وضعیت با اطمینان از پایان ملاحظات امنیتی ناشی از جنگ، می توان با یک فاصله زمانی معقول، برای مثال ۱۵ روز پس از پایان شرایط جنگی ابتدا امتحانات نهایی برای تهیه سوابق تحصیلی برگزار شوند و همزمان سازمان سنجش آموزش کشور شرایط برگزاری کنکور را فراهم می آورد به گونه ای که نهایتا پس از دو هفته از اتمام امتحانات نهایی، کنکور را برگزار کند. این پیشنهاد به همراه برگزاری فشرده آزمونها برای حفظ نیمسال اول تحصیلی سال تحصیلی ۱۴۰۵-1406 دارای اهمیت است.

سناریوی منتخب در جنگ بلندمدت شامل برگزاری حضوری آزمون ها با رعایت ملاحظات اجرایی و امنیت است. این سناریو می خواهد میان سه ضرورت اساسی حفظ امنیت داوطلبان، صیانت از عدالت آموزشی و امکان اجرای عملی آزمون ها در شرایط جنگی توازن برقرار کند.

مهمترین سازوکارهای لازم در این خصوص تدبیر برای کاهش جمعیت داوطلبان در جلسه کنکور و امتحانات نهایی با هدف افزایش امنیت و کاهش احتمال آسیب به داوطلبان است. همچنین، حفظ امنیت روانی داوطلبان نکته با اهمیت دیگری است که باید به آن توجه شود.

الف) جایگزینی امتحانات نهایی با یک امتحان جامع برای تهیه سوابق تحصیلی، ب) تفکیک فارغ التحصیلی از امتحانات نهایی برای ورود به دانشگاه، ج) محدودسازی دامنه آزمون ها: کنکور و امتحانات نهایی فقط برای رشته های پرمتقاضی، د) کاهش تعداد سؤالات دروس تخصصی کنکور، هـ) منعطف ساختن اجازه تغییر حوزه امتحانی، و) جابجایی فیزیکی داوطلبان مناطق بحرانی به مناطق امن تر مجاور، ز) توجه به امنیت روانی داوطلبان و خانواده های آنان و جلوگیری از اقدامات و گفته های اضطراب آفرین از جمله این سازوکارها است.

بررسی مجموعه سناریوهای پیشنهادی نشان می دهد که برگزاری آزمون سراسری و امتحانات نهایی در شرایط جنگی، مسئله ای صرفا آموزشی نیست، بلکه در تقاطع سه حوزه حیاتی امنیت، عدالت آموزشی و ظرفیت اجرایی نظام حکمرانی قرار دارد. ازاین رو، سیاستگذاری در چنین شرایطی ناگزیر از حرکت به سمت تصمیمگیری منعطف و تدابیر ویژه است.

یافته های گزارش نشان می دهد که در شرایط کوتاه مدت، می توان با حداقل تغییرات و با تکیه بر فشرده سازی زمانی، استمرار نسبی فرایند آزمون ها را حفظ کرد؛ اما در سناریوهای جنگ بلندمدت، نیاز به رعایت الزامات امنیتی مانند بازطراحی حوزه های امتحانی و کاهش تراکم داوطلبان و پیش بینی سازوکارهای مدیریت سنجش و پذیرش در شرایط بحران نظیر جابجایی فیزیکی داوطلبان، محدودسازی دامنه آزمون ها، تفکیک فارغ التحصیلی از امتحانات نهایی برای ورود به دانشگاه و کاهش تعداد سؤالات دروس تخصصی کنکور است.

در این میان، برخی سناریوها مانند تعلیق آزمون ها و حالت آماده باش اگرچه از منظر امنیتی حداکثری عمل می کنند، اما به دلیل تبعات گسترده آموزشی، روانی و نهادی، تنها در شرایط بحرانی قابل توجیه هستند.
در مجموع، در وضعیت جنگ کوتاه مدت یعنی پایان جنگ تا ۱۵ مردادماه برگزاری فشرده کنکور و سوابق تحصیلی برای حفظ نیمسال اول سال تحصیلی پیشرو مورد پیشنهاد است و سناریوی نهایی مورد پیشنهاد در وضعیت طولانی شدن جنگ برگزاری حضوری آزمون با تدابیر ویژه ای است که مخاطرات پیش بینی پذیر را مدیریت می کند. این رویکرد ضمن کاهش مخاطرات امنیتی، تلاش می کند از چالش عدالت آموزشی و اختلال در مسیر ورود به آموزش عالی جلوگیری کند.