تحول در گمرک بازرگان؛ آغاز مسیر هوشمندسازی مرز شمال‌غرب کشور

به گزارش ایلنا، گمرک بازرگان در نقطه شمال‌ غربی کشور، در محدوده شهرستان ماکو و در مجاورت مرز ایران و ترکیه واقع شده است. این گمرک بزرگ‌ترین و پر‌رفت‌وآمدترین گذرگاه تجاری زمینی ایران به اروپا محسوب می‌شود. طی سال‌های گذشته، مشکلاتی چون ازدحام کامیون‌ها، کندی فرآیند ترخیص، کمبود زیرساخت‌های لجستیکی و ضعف هماهنگی میان نهادهای مستقر در مرز، به‌عنوان موانع اصلی عملکرد مطلوب این گمرک شناخته شده‌اند.

انتصاب نماینده ویژه رئیس‌جمهور برای حل بحران‌های حمل‌ونقل و گمرک بازرگان  

بر اساس تصویب‌نامه جلسه مورخ ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ هیأت وزیران، محمدجعفر قائم‌پناه به‌عنوان نماینده ویژه رئیس‌جمهور برای پیگیری و حل مسائل مربوط به حمل‌ونقل و گمرک مرز بازرگان منصوب شد.

این تصمیم که در تاریخ ۲۹ بهمن‌ماه توسط معاون اول رئیس‌جمهور ابلاغ گردید، نقطه آغاز بازنگری در ساختار مدیریتی و هماهنگی میان دستگاه‌های دخیل در این مرز محسوب می‌شود.

نشست ویژه برای هوشمندسازی گمرک بازرگان  

در پی این انتصاب، جلسه‌ای مورخ ۱۵ اسفندماه به‌صورت برخط با حضور فرزانه انصاری (رئیس سازمان ملی استاندارد ایران)، حسین گروسی (مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ماکو) و حسین شیردل (مدیر استاندارد منطقه آزاد ماکو) برگزار شد. 

هدف از این نشست، بررسی وضعیت زیرساخت‌های گمرک بازرگان و ارائه برنامه‌هایی برای پشتیبانی اقتصادی کشور در شرایط خاص و راه‌حل‌های شکوفایی منطقه بود.  

در این جلسه، حسین گروسی ضمن تشریح وضعیت گمرک و زیرساخت‌های منطقه آزاد ماکو، بر ضرورت مدیریت یکپارچه و برنامه‌ریزی هوشمند برای تسهیل تجارت و کاهش ایستایی کالاها تأکید کرد. همچنین طرح ایجاد گمرک هوشمند و نوین بازرگان به‌عنوان راهکاری جهت بهبود خدمات و سرعت در فرآیندهای گمرکی مطرح شد.

موقعیت جغرافیایی ماکو و گمرک بازرگان؛ دروازه تجارت با اروپا

گمرک بازرگان در فاصله حدود ۱۵ کیلومتری شهر ماکو و در محدوده منطقه آزاد ماکو قرار دارد. این منطقه از نظر جغرافیایی در مسیر اصلی ترانزیت کالا میان ایران، ترکیه و اروپا واقع شده و به‌واسطه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و موقعیت راهبردی خود، یکی از نقاط کلیدی صادرات و واردات کشور به‌حساب می‌آید. 

ارتباط تنگاتنگ این گمرک با منطقه آزاد ماکو، فرصت مناسبی برای هم‌افزایی و توسعه اقتصادی منطقه فراهم کرده است.

گمرک هوشمند چیست و چه اهدافی دارد؟ 

گمرک هوشمند به معنای بهره‌گیری از فناوری‌های نوین اطلاعاتی مانند سامانه‌های جامع الکترونیکی، شناسایی خودکار کالا و وسایل نقلیه، تحلیل داده‌های حمل‌ونقل، مدیریت صف‌ها به‌صورت دیجیتال، و رصد لحظه‌ای فرآیند ترخیص است. 

این تحول موجب می‌شود زمان توقف کامیون‌ها به حداقل برسد، خطاهای انسانی کاهش یابد، فساد اداری محدود شود و شفافیت بیشتری در جریان تجارت ایجاد گردد. در واقع، هوشمندسازی گمرک‌ها یکی از ارکان اساسی تحقق دولت دیجیتال و تسهیل تجارت خارجی است.

ظرفیت‌های منطقه آزاد ماکو برای ایجاد گمرک مدرن

منطقه آزاد ماکو، به‌عنوان پهناورترین منطقه آزاد ایران، از زیرساخت‌های قابل توجهی در زمینه حمل‌ونقل جاده‌ای، انبارداری، و خدمات لجستیکی برخوردار است. 

وجود مسیرهای ارتباطی مناسب با مراکز صنعتی کشور و نزدیکی به مرزهای ترکیه، فرصتی طلایی برای تبدیل این منطقه به مرکز مبادلات هوشمند و دروازه صادراتی ایران به اروپا فراهم می‌کند.  

پیشنهاد مدیرعامل منطقه آزاد ماکو مبنی بر ایجاد گمرک نوین، در واقع مکمل تصمیم دولت برای انتصاب نماینده ویژه و گامی مؤثر در مسیر کاهش بروکراسی‌های سنتی و توسعه پایدار تجارت مرزی است.

تغییری به سمت پیشرفت و توسعه

تحولات اخیر در مرز بازرگان و اقدامات دولت برای هوشمندسازی گمرک این منطقه، می‌تواند نقطه عطفی در تحول نظام گمرکی و لجستیک کشور باشد. 

هم‌افزایی میان منطقه آزاد ماکو، سازمان ملی استاندارد و نهاد ریاست جمهوری، چشم‌اندازی روشن برای تبدیل این مرز به الگویی از مدیریت هوشمند تجارت بین‌المللی ترسیم کرده است؛ تحولی که در صورت اجرا، نه‌تنها به رشد اقتصادی شمال‌غرب کشور، بلکه به تسهیل صادرات و ارتقای جایگاه ایران در زنجیره تجارت منطقه‌ای منجر خواهد شد.