راز ماندگاری فولاد مبارکه در قله تعالی؛ تاب‌آوری در دل بحران‌ها/ از سرمایه‌گذاری در زیرساخت تا مدیریت بحران؛ مسیر فولاد مبارکه به قله تعالی

به گزارش ایلنا، در شرایطی که بسیاری از صنایع کشور طی سال‌های اخیر با چالش‌های فزاینده‌ای در حوزه انرژی، تأمین مواد اولیه، حمل‌ونقل، تأمین مالی و تجارت خارجی مواجه بوده‌اند، ثبت یک رکورد مدیریتی جدید در فولاد مبارکه توجه فعالان اقتصادی و صنعتی را به خود جلب کرده است. کسب امتیاز ۷۳۰ در جایزه ملی تعالی سازمانی و تثبیت جایگاه این شرکت به‌عنوان تنها عضو باشگاه ۷۰۰ امتیازی تعالی سازمانی ایران، دستاوردی است که فراتر از یک موفقیت نمادین، بیانگر بلوغ ساختارهای مدیریتی و توانایی این بنگاه در مواجهه با محیط پرتلاطم کسب‌وکار است.

فولاد مبارکه امروز در حالی ششمین تندیس زرین تعالی سازمانی خود را دریافت کرده که مسیر تعالی را از سال ۱۳۸۲ آغاز کرده و طی ۲۳ سال گذشته به‌صورت مستمر در این فرآیند حضور داشته است. مهم‌تر آنکه این شرکت از سال ۱۳۹۱ تاکنون توانسته جایگاه خود را در سطح برترین سازمان‌های کشور حفظ کند؛ موضوعی که از نهادینه شدن فرهنگ تعالی در ساختار مدیریتی شرکت حکایت دارد.

در ادبیات مدیریتی، تعالی سازمانی زمانی معنا پیدا می‌کند که یک مجموعه بتواند میان حوزه‌های مختلف از جمله رهبری، استراتژی، سرمایه انسانی، نوآوری، تحول دیجیتال و نتایج عملکردی تعادل برقرار کند. بسیاری از سازمان‌ها موفق به استقرار سیستم‌های مدیریتی می‌شوند، اما تعداد محدودی قادرند این سیستم‌ها را به نتایج ملموس اقتصادی و عملیاتی تبدیل کنند. آنچه در ارزیابی اخیر فولاد مبارکه مورد توجه قرار گرفته، رشد همزمان «توانمندسازها» و «نتایج» بوده است؛ به بیان دیگر، فرآیندهای مدیریتی این شرکت توانسته‌اند خود را در شاخص‌های واقعی عملکرد نشان دهند.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار می‌شود که شرایط فعالیت صنعت فولاد در ایران مورد بررسی قرار گیرد. صنعتی که در سال‌های اخیر با محدودیت‌های برق و گاز، کمبود منابع آبی، مشکلات حمل‌ونقل و ترانزیت، نوسانات ارزی، محدودیت‌های مالی، تحریم‌ها و تهدیدهای فزاینده سایبری مواجه بوده است. هر یک از این عوامل به‌تنهایی می‌تواند تولید و صادرات یک بنگاه صنعتی را با اختلال مواجه کند، اما در چنین فضایی فولاد مبارکه نه‌تنها موفق به حفظ روند تولید شده، بلکه توسعه پروژه‌های زیرساختی و برنامه‌های توسعه‌ای خود را نیز ادامه داده است.

در واقع رمز اصلی این موفقیت را باید در مفهومی جست‌وجو کرد که در مدل جدید تعالی سازمانی EFQM 2025 جایگاه ویژه‌ای یافته است؛ «تاب‌آوری». مفهومی که دیگر صرفاً به معنای مقاومت در برابر بحران نیست، بلکه توانایی بازگشت سریع، انطباق با شرایط جدید و حتی تبدیل تهدیدها به فرصت را در بر می‌گیرد.

جهان امروز با مجموعه‌ای از بحران‌های همزمان شامل جنگ‌ها، اختلال در زنجیره تأمین، بحران انرژی، تغییرات اقلیمی، حملات سایبری و تحولات فناوری روبه‌رو است. به همین دلیل مدل‌های نوین تعالی سازمانی نیز از تمرکز صرف بر کیفیت و بهره‌وری فاصله گرفته و مفاهیمی چون چابکی، پایداری و تاب‌آوری را در کانون توجه قرار داده‌اند. فولاد مبارکه نیز طی سال‌های اخیر تلاش کرده این رویکرد را به بخش جدایی‌ناپذیر نظام مدیریتی خود تبدیل کند.

راهبرد این شرکت برای افزایش تاب‌آوری بر دو محور اصلی استوار شده است؛ نخست کاهش آسیب‌پذیری‌های راهبردی و دوم افزایش آمادگی سازمانی برای مواجهه با بحران‌ها. در حوزه نخست، مجموعه‌ای از سرمایه‌گذاری‌های بزرگ در دستور کار قرار گرفته است. احداث نیروگاه سیکل ترکیبی ۹۱۴ مگاواتی، اجرای پروژه نیروگاه خورشیدی ۶۰۰ مگاواتی، سرمایه‌گذاری در معادن، مشارکت در پروژه انتقال آب از دریا به اصفهان، استفاده از پساب شهری، سرمایه‌گذاری در میادین گازی، توسعه ناوگان ریلی و ارتقای زیرساخت‌های امنیت سایبری از جمله اقداماتی است که با هدف کاهش وابستگی‌ها و مدیریت ریسک‌های راهبردی انجام شده است.

این سرمایه‌گذاری‌ها در حقیقت پاسخی به چالش‌های مزمنی است که سال‌هاست صنایع کشور با آن مواجه‌اند. در شرایطی که محدودیت برق و گاز به یکی از مهم‌ترین موانع تولید تبدیل شده، فولاد مبارکه تلاش کرده با ورود مستقیم به حوزه تأمین انرژی، بخشی از ریسک‌های پیش روی خود را مدیریت کند. همچنین بحران آب که یکی از دغدغه‌های اصلی صنایع مستقر در فلات مرکزی ایران است، از طریق اجرای پروژه‌های انتقال آب و استفاده از پساب مورد توجه قرار گرفته است.

در کنار این اقدامات زیرساختی، فولاد مبارکه نظام جامعی برای مدیریت تداوم کسب‌وکار نیز طراحی کرده است. شناسایی فعالیت‌های حیاتی، ارزیابی ریسک‌ها، تدوین سناریوهای بحران، اجرای مانورهای دوره‌ای و برنامه‌ریزی برای حفظ فعالیت واحدهای کلیدی، بخشی از این رویکرد محسوب می‌شود. برنامه‌هایی که از حوزه انرژی و فولادسازی گرفته تا حمل‌ونقل، فناوری اطلاعات و حتی شرایط بحرانی و جنگی را در بر می‌گیرد.

نمونه عملی اثربخشی این رویکرد را می‌توان در بازسازی و راه‌اندازی مجدد کوره شماره ۸ مشاهده کرد. پروژه‌ای که پس از وقوع حادثه با اتکا به توان متخصصان داخلی و بهره‌گیری از رویکرد «بازسازی بهتر از گذشته» اجرا شد. اصلاحات فنی، ارتقای فناوری، بهبود سامانه‌های کنترلی و بازطراحی برخی تجهیزات سبب شد این کوره در مدت تنها ۴۵ روز دوباره وارد مدار تولید شود؛ دستاوردی که امروز به عنوان نماد تاب‌آوری صنعتی در فولاد مبارکه شناخته می‌شود.

مجموعه این اقدامات نشان می‌دهد کسب امتیاز ۷۳۰ و استمرار ۱۴ ساله حضور در سطح زرین تعالی سازمانی، نتیجه یک ارزیابی مقطعی یا موفقیت کوتاه‌مدت نیست. این دستاورد حاصل دو دهه سرمایه‌گذاری در نظام‌های مدیریتی، توسعه زیرساخت‌ها، ارتقای سرمایه انسانی و آمادگی برای مواجهه با بحران‌هاست.

اکنون فولاد مبارکه چشم‌انداز حضور در جمع ۲۰ فولادساز برتر جهان را دنبال می‌کند؛ هدفی که تحقق آن نیازمند حرکت همزمان در مسیر فولاد سبز، تحول دیجیتال، نوآوری و توسعه پایدار است. با این حال تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که مهم‌ترین سرمایه این شرکت نه تجهیزات و نه ظرفیت تولید، بلکه توانایی آن در حفظ مسیر رشد در شرایطی است که بسیاری از بنگاه‌ها درگیر مدیریت بحران‌های روزمره هستند. شاید به همین دلیل باشد که امتیاز ۷۳۰ بیش از هر چیز، روایتگر داستان تاب‌آوری یک بنگاه صنعتی در اقتصاد پرچالش ایران است.