ال‌نینو تولید برنج در آسیا را کاهش می‌دهد؛ ضرورت برنامه‌ریزی زودهنگام برای واردات

«احد وظیفه» رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور در پاسخ به این سوال که آیا کشور در سال آبی جاری وارد دوره ترسالی می‌شود، به خبرنگار ایلنا گفت: سال آبی جاری از شهریور سال گذشته آغاز شده و تا شهریور سال جاری ادامه دارد. به عبارت دیگر، سال آبی از یکم مهر سال گذشته شروع می‌شود و به شهریور ماه سال جاری ختم می‌گردد. لذا در شرایط حاضر، میانگین بارش در سطح کشور در شرایط نرمالی قرار دارد. با این حال لازم به ذکر است که موضوع آب یک مسئله منطقه‌ای است و نمی‌توان به سادگی گفت که یک کشور به طور کلی در شرایط نرمال است.

پنجره زمانی بارش برای اکثر مناطق جنوبی البرز بسته شده

وی افزود: برخی مناطق کشور مانند هرمزگان، ایلام، آذربایجان غربی و خراسان جنوبی بارش‌هایی فراتر از نرمال و بالاتر از میانگین بلندمدت داشته‌اند. در حال حاضر، پنجره زمانی بارش برای اکثر مناطق جنوبی البرز بسته شده و بارش‌ها به طور عمده محدود به نوار شمالی کشور است.

وظیفه در ادامه خاطرنشان کرد: می‌توان گفت در مناطقی مانند ایلام و حوزه آذربایجان غربی و دریاچه ارومیه، وضعیت بارندگی نسبت به سال‌های قبل بهتر شده است. به‌طور نسبی، این مناطق در ترسالی قرار دارند و بارش‌ها به اندازه‌ای بوده که بتواند بخشی از کمبودهای قبلی آب را جبران کند. به عنوان مثال، حجم آب دریاچه ارومیه نسبت به سال گذشته افزایش یافته و حدود سه تا چهار میلیارد متر مکعب آب بیشتر ذخیره کرده است. با این حال، هنوز با کمبود آب قابل توجهی مواجه هستیم، به طوری که ارتفاع آب دریاچه به حدود ۲۷۱ متر رسیده در حالی که برای رسیدن به وضعیت مناسب، باید به حدود ۲۷۴ متر افزایش یابد. این کاهش سطح آب به علت برداشت‌های بی‌رویه و ساخت سدهای گسترده در حوزه‌های آبی بالادست است که تأثیر منفی بر منابع آبی این منطقه داشته است.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور خاطرنشان کرد: در مورد سال شمسی جاری، بهار امسال بارش‌های خوبی داشته و توانسته بخشی از کمبودهای بارندگی در فصل‌های زمستان و پاییز سال گذشته را جبران کند. اما وضعیت در برخی استان‌ها مانند تهران، قم، قزوین و مرکزی چندان خوب نیست. در تهران، بارش‌ها با حدود ۴۰ درصد کمبود نسبت به سال گذشته مواجه بوده و حتی به میزان ۵۰ درصد کمتر از نرمال گزارش شده است. این کمبود بارش به معنی این است که شرایط منابع آبی به شدت تحت فشار قرار دارد. اگرچه بارش‌های امسال در استان تهران نسبت به سال گذشته حدود ۲۰ درصد افزایش یافته، اما در مجموع با دریافت ۱۵۵ میلیمتر بارش، هنوز حدود ۱۰۰ میلیمتر کمتر از میانگین بلندمدت (۲۵۵ میلیمتر) است. این به معنای کمبود حدود ۳۹ درصدی بارش‌ها است که وضعیت منابع آبی را نگران‌کننده‌تر می‌سازد.

تهران و مشهد با تنش و بحران آب مواجه‌اند

به گفته وی، به طور کلی، وضعیت آب و بارش‌ها در ایران در حال حاضر بسیار متفاوت است. شهرهایی مانند تهران و مشهد به دلیل جمعیت زیاد، با تنش و بحران آب مواجه‌اند. این در حالی است که برخی مناطق مانند هرمزگان، حوزه دریاچه ارومیه، ایلام، کرمانشاه و کردستان نسبت به سال گذشته وضعیت بهتری دارند. به ویژه در مناطق زاگرس مانند چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه، فارس و لرستان، بارش‌ها در تعطیلات عید نسبت به سال گذشته بین ۴۰ تا ۶۰ درصد بهبود یافته است. با این حال، این مناطق هنوز نسبت به میانگین نرمال حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد کمتر بارش دارند. به عبارت دیگر، برخی مناطق در وضعیت خوبی قرار دارند، در حالی که دیگر مناطق به ویژه تهران و مرکزی با تنش‌های شدید آبی روبه‌رو هستند. این تفاوت در بارش و وضعیت آبی، چالش‌های قابل توجهی برای مدیریت منابع آب کشور ایجاد می‌کند.

وظیفه در خصوص میزان بارش در پاییز و زمستان سال جاری نیز گفت: به نظر می‌رسد که احتمالاً زمستان خوبی در پیش است. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند که شرایط دمایی نسبت به سال گذشته پایین‌تر خواهد بود و از نظر بارندگی نیز وضعیت بهتری خواهیم داشت. با این حال، این یک تخمین است و نمی‌توان به‌طور قطعی در مورد آن اظهارنظر کرد.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور تصریح کرد: با ورود به سال ال‌نینو، که با تغییرات دمایی در اقیانوس آرام همراه است، معمولاً بارش‌های ایران در حد نرمال یا حتی فراتر از نرمال پیش‌بینی می‌شود. به همین دلیل، می‌توان امیدوار بود که پاییز امسال بارش‌های خوبی داشته باشیم، اما این پیش‌بینی همچنان با عدم قطعیت‌های زیادی همراه است.

به گفته او پدیده‌های جوی و اقلیمی که از هم‌اکنون نمی‌توان آن‌ها را پیش‌بینی کرد، می‌توانند تأثیر قابل توجهی بر وضعیت بارش‌ها داشته باشند. بنابراین، بهتر است زمان بیشتری بگذرد تا بتوانیم با اطمینان بیشتری در مورد شرایط بارش‌های پاییز و زمستان آینده نظر بدهیم. خوش‌بینی نسبت به بارش‌های پاییزی مهم است، اما نباید به آن به‌عنوان یک راهکار قطعی در برنامه‌ریزی‌های کشاورزی و تخصیص آب تکیه کرد. هنوز زود است که بخواهیم به طور عملیاتی از این پیش‌بینی‌ها استفاده کنیم.

وی توضیح داد: وقتی که شرایط ال‌نینو حاکم می‌شود، تأثیراتی بر بارندگی‌ها در مناطق مختلف وجود دارد. به‌ویژه در جنوب شرق آسیا و جنوب آسیا، بارندگی‌های موسمی معمولاً ضعیف می‌شوند. در این شرایط، دمای آب در اقیانوس آرام افزایش یافته و این امر می‌تواند باعث کاهش بارش‌های موسمی در تابستان شود. این موضوع مهم است که در برنامه‌ریزی‌های آبی و کشاورزی، با احتیاط و براساس اطلاعات دقیق‌تر پیش برویم. شرایط جوی و اقلیمی می‌تواند به سرعت تغییر کند و بنابراین باید به دقت وضعیت را رصد کرد و بر اساس داده‌های جدید تصمیم‌گیری کرد.

وظیفه اظهار داشت: در انتهای بهار و تابستان، بارندگی‌های موسمی در شبه قاره هند، پاکستان و مناطق جنوب شرق آسیا به وقوع می‌پیوندد. با توجه به اینکه کشور ما یکی از واردکنندگان برنج است و این محصول به طور قابل توجهی تحت تأثیر بارش‌های موسمی قرار دارد، کاهش بارش‌ها به دلیل پدیده ال‌نینو می‌تواند تأثیر جدی بر تولید برنج در این مناطق بگذارد.

وی در پایان افزود: کاهش تولید برنج در آسیا می‌تواند به معنای سخت‌تر شدن شرایط صادرات و افزایش قیمت‌ها باشد. به همین دلیل، پیش‌بینی‌های مربوط به تأمین مواد غذایی، به ویژه برنج، باید از هم‌اکنون در نظر گرفته شود تا برای واردات برنامه‌ریزی بهتری داشته باشیم. در بخش کشاورزی داخلی، توسعه کشت باید با احتیاط و بر اساس شرایط موجود صورت گیرد. بهتر است تا زمان نزدیک‌تر به کشت پاییزه صبر کنیم و از اتخاذ تصمیمات عجولانه پرهیز کنیم. این کار به کاهش ریسک‌های مرتبط با کمبود آب و بارندگی‌های نامنظم کمک خواهد کرد.