نوسازی صنعتی؛ فرصتی برای جهش فناوری، پایداری و توسعه در فولاد مبارکه

نوسازی زیرساخت‌ها به سکوی پرتابی برای جهش فناوری، افزایش بهره‌وری و ارتقای رقابت‌پذیری

به گفته وی، فولاد مبارکه به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده فولاد تخت کشور و یکی از مهم‌ترین بنگاه‌های صنعتی ایران، امروز در شرایطی قرار گرفته است که در کنار ضرورت احیای ظرفیت‌های تولیدی و استمرار ایفای نقش در زنجیره ارزش فولاد کشور، فرصتی کم‌نظیر برای بازنگری در بخشی از زیرساخت‌ها، فناوری‌ها و رویکردهای تولیدی خود در اختیار دارد. بی‌تردید، اولویت نخست در چنین شرایطی حفظ پایداری تولید، پاسخگویی به نیاز مشتریان و استمرار حضور مؤثر در بازار است؛ اما در کنار این ضرورت، می‌توان افقی فراتر را نیز ترسیم کرد؛ افقی که در آن نوسازی زیرساخت‌ها به سکوی پرتابی برای جهش فناوری، افزایش بهره‌وری و ارتقای رقابت‌پذیری تبدیل شود. از این منظر، آنچه امروز در فولاد مبارکه دنبال می‌شود نباید صرفاً به‌عنوان جایگزینی تجهیزات یا احیای ظرفیت‌های موجود تلقی شود. نوسازی در مفهوم واقعی خود، فرصتی برای بازتعریف آینده تولید است؛ فرصتی برای آنکه زیرساخت‌های نسل جدید باتکیه‌بر فناوری‌های نوین، بهره‌وری بالاتر، مصرف انرژی کمتر و قابلیت‌های هوشمندتر شکل بگیرند.

عبور از نگاه تعمیراتی به نگاه توسعه‌ای

خسروانی‌پور اظهار کرد: در بسیاری از پروژه‌های صنعتی، نوسازی به معنای بازگرداندن تجهیزات به وضعیت پیشین تلقی می‌شود؛ اما تجربه جهانی نشان داده است که موفق‌ترین پروژه‌های نوسازی، آن‌هایی بوده‌اند که از این فرصت برای اصلاح ساختارها و ارتقای فناوری استفاده کرده‌اند.

نوسازی ؛فرصتی برای عبور از محدودیت‌های گذشته و حرکت به سمت معماری جدید تولید

وی با تأکید بر اینکه بخش قابل‌توجهی از زیرساخت‌های فولاد مبارکه در زمان طراحی و بهره‌برداری، از پیشرفته‌ترین فناوری‌های موجود جهان برخوردار بودند و نقش مهمی در شکل‌گیری جایگاه کنونی این شرکت ایفا کردند، ادامه داد: بااین‌حال، صنعت فولاد طی سه دهه اخیر تحولات چشمگیری را تجربه کرده است. امروزه نسل جدید تجهیزات صنعتی از نظر بهره‌وری انرژی، ظرفیت تولید، کنترل فرایند، اتوماسیون و الزامات زیست‌محیطی در سطحی قرار دارند که با فناوری‌های گذشته قابل‌مقایسه نیستند؛ بنابراین، نوسازی امروز فرصتی برای عبور از محدودیت‌های گذشته و حرکت به سمت معماری جدید تولید است؛ معماری‌ای که در آن هر سرمایه‌گذاری علاوه بر رفع نیازهای امروز، پاسخگوی الزامات دهه‌های آینده نیز باشد.

احیای مستقیم؛ بستری برای افزایش بهره‌وری و آمادگی برای آینده

معاون طرح و توسعه فولاد مبارکه با اشاره به آسیب ‌دیدن واحدهای احیا مستقیم فولاد مبارکه در جریان جنگ رمضان گفت: واحدهای احیای مستقیم همواره یکی از مزیت‌های راهبردی فولاد مبارکه محسوب شده‌اند. این واحدها نقش مهمی در تأمین پایدار آهن اسفنجی و کاهش وابستگی به مواد اولیه وارداتی داشته‌اند و سهم بزرگی در موفقیت زنجیره تولید شرکت ایفا کرده‌اند. بااین‌حال، فناوری احیای مستقیم نیز طی سال‌های اخیر پیشرفت‌های قابل‌توجهی را تجربه کرده است. نسل جدید طراحی رآکتورها، سامانه‌های بازیافت حرارت، تجهیزات کنترل ورآیند و فناوری‌های کاهش مصرف گاز طبیعی، امکان دست‌یابی به راندمان‌های بالاتر را فراهم کرده‌اند. نوسازی این واحدها می‌تواند علاوه بر افزایش ظرفیت و پایداری تولید، زمینه کاهش مصرف انرژی و بهبود عملکرد زیست‌محیطی را نیز فراهم کند. همچنین باتوجه‌به روند جهانی حرکت به سمت فناوری‌های کم‌کربن و استفاده از هیدروژن در فرایندهای احیا، ضروری است که هرگونه توسعه و نوسازی با نگاه به آینده و قابلیت انطباق با فناوری‌های نوظهور انجام شود.

فولادسازی نسل جدید؛ تولید بیشتر با انرژی کمتر

وی از بازسازی و نوسازی واحد فولادسازی فولاد مبارکه نیز به‌عنوان فرصتی دیگر برای بهبود فرایند تولید یاد و اضافه کرد: در بخش فولادسازی نیز تحولات فناورانه گسترده‌ای در سطح جهان رخ‌ داده است. کوره‌های قوس الکتریکی جدید با بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته، امکان تولید بیشتر، کاهش زمان ذوب، افزایش راندمان و کاهش مصرف انرژی را فراهم می‌کنند. امروزه استفاده از سیستم‌های شارژ پیوسته، تزریق هوشمند اکسیژن و کربن، کنترل پیشرفته الکترودها و سامانه‌های بهینه‌سازی مصرف برق به بخش جدایی‌ناپذیر فولادسازی مدرن تبدیل شده است. این فناوری‌ها علاوه بر کاهش هزینه‌های تولید، موجب افزایش کیفیت محصول و پایداری فرایند نیز می‌شوند. در چنین شرایطی، نوسازی واحدهای فولادسازی فرصتی است تا ضمن بهره‌گیری از تجربیات ارزشمند سال‌های گذشته، زیرساخت‌هایی متناسب با استانداردهای روز صنعت فولاد جهان ایجاد شوند.

انرژی؛ مهم‌ترین محور رقابت‌پذیری آینده

بنا بر اظهارات مدیر پروژه نوسازی فولاد مبارکه، اگر درگذشته ظرفیت تولید مهم‌ترین شاخص توسعه صنعتی محسوب می‌شد، امروز بهره‌وری انرژی به همان اندازه اهمیت پیدا کرده است. افزایش هزینه‌های انرژی، محدودیت منابع و الزامات زیست‌محیطی موجب شده‌اند که مصرف انرژی به یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده رقابت‌پذیری در صنعت فولاد تبدیل شود. به همین دلیل، هرگونه نوسازی باید با محوریت بهینه‌سازی مصرف انرژی طراحی شود. استفاده از تجهیزات با راندمان بالاتر، توسعه سیستم‌های بازیافت انرژی، کاهش تلفات در شبکه‌های توزیع و استقرار سامانه‌های مدیریت هوشمند انرژی می‌توانند نقش مهمی در تحقق این هدف ایفا کنند در واقع، هدف نهایی باید دست‌یابی به مدلی باشد که در آن هر تن فولاد با کمترین میزان انرژی ممکن تولید شود. این رویکرد نه‌تنها موجب کاهش هزینه‌های تولید می‌شود، بلکه به حفظ منابع ملی و افزایش پایداری صنعت نیز کمک می‌کند.

هوشمندسازی؛ ستون اصلی کارخانه‌های آینده

وی بر این باور است که شاید مهم‌ترین تفاوت میان کارخانه‌های نسل گذشته و کارخانه‌های آینده در میزان استفاده از داده و فناوری‌های هوشمند باشد. امروز صنایع پیشرو جهان در حال حرکت به سمت کارخانه‌های داده‌محور هستند؛ کارخانه‌هایی که در آن‌ها تصمیم‌گیری‌ها بر پایه تحلیل لحظه‌ای اطلاعات انجام می‌شود. فناوری‌هایی مانند دوقلوی دیجیتال، اینترنت صنعتی اشیا، هوش مصنوعی، تعمیرات پیشگویانه و پایش لحظه‌ای تجهیزات، در حال تغییر شیوه مدیریت کارخانه‌ها هستند. در این مدل، تجهیزات نه‌تنها کار می‌کنند، بلکه اطلاعات تولید می‌کنند، وضعیت خود را گزارش می‌دهند و حتی احتمال بروز خرابی را پیش‌بینی می‌کنند؛ بنابراین نوسازی زیرساخت‌ها بهترین فرصت برای توسعه چنین قابلیت‌هایی است. استقرار زیرساخت‌های دیجیتال از مرحله طراحی، امکان ایجاد یک اکوسیستم هوشمند را فراهم می‌کند که نتیجه آن افزایش بهره‌وری، کاهش توقفات ناخواسته و بهبود کیفیت تصمیم‌گیری خواهد بود. علاوه بر این، هوشمندسازی می‌تواند نقش مهمی در ارتقای ایمنی کارکنان ایفا کند. کاهش حضور نیروی انسانی در محیط‌های پرریسک، پایش هوشمند شرایط عملیاتی و هشداردهی پیشگیرانه ازجمله مزایای مهم این تحول هستند.

بازطراحی چیدمان و جریان مواد

خسروانی‌پور با تأکید بر اینکه نوسازی صرفاً به تجهیزات محدود نمی‌شود اظهار کرد: بسیاری از مجتمع‌های صنعتی بزرگ در طول سال‌ها و در قالب مراحل مختلف توسعه یافته‌اند و طبیعی است که بخشی از چیدمان موجود آن‌ها تابع محدودیت‌های زمان ساخت بوده باشد. فرصت نوسازی می‌تواند زمینه بازنگری در مسیرهای انتقال مواد، جانمایی تجهیزات، ارتباط میان واحدها و جریان تولید را فراهم کند. کاهش مسیرهای حمل‌ونقل داخلی، افزایش دسترسی برای تعمیرات، بهبود ایمنی و کاهش اتلاف زمان ازجمله مزایای چنین رویکردی است. تجربه صنایع پیشرفته نشان می‌دهد که گاه اصلاحات نسبتاً محدود در طراحی و چیدمان می‌تواند منافع اقتصادی قابل‌توجهی در بلندمدت ایجاد کند.

محیط‌زیست؛ بخشی جدایی‌ناپذیر از نوسازی صنعتی

وی از محیط‌زیست به‌عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از نوسازی صنعتی یاد و خاطرنشان کرد: امروزه توسعه صنعتی بدون توجه به الزامات محیط‌زیستی معنا ندارد. در صنعت فولاد جهان، مفهوم «فولاد سبز» به یکی از مهم‌ترین محورهای توسعه تبدیل شده و بسیاری از سرمایه‌گذاری‌های جدید باهدف کاهش اثرات زیست‌محیطی انجام می‌شوند. در این چارچوب، نوسازی فولاد مبارکه می‌تواند بستری مناسب برای ارتقای شاخص‌های زیست‌محیطی فراهم کند. استفاده از تجهیزات کم‌مصرف، توسعه سامانه‌های غبارگیری پیشرفته، بهینه‌سازی مصرف آب، بازیافت انرژی و پایش هوشمند آلاینده‌ها ازجمله اقداماتی هستند که می‌توانند بخشی از دستاوردهای این مسیر باشند.

در این میان کاهش مصرف انرژی نیز صرفاً یک مزیت اقتصادی نیست؛ بلکه به معنای کاهش فشار بر منابع طبیعی و کاهش آثار زیست‌محیطی فعالیت‌های صنعتی است. به همین دلیل، بهره‌وری انرژی و حفاظت از محیط‌زیست باید به‌عنوان دو هدف مکمل در تمامی برنامه‌های نوسازی موردتوجه قرار گیرند.

نوسازی و مسئولیت اجتماعی

خسروانی‌پور با تأکید بر اینکه فولاد مبارکه در همه احوال از بدو راه‌اندازی تا امروز که فولاد مبارکه در شرایط پس از بمباران قرار دارد همواره به تعهدات خود در حوزه مسئولیت اجتماعی پایبند بوده و هست تصریح کرد: این شرکت تنها یک مجموعه تولیدی نیست، بلکه بخشی از زیست‌بوم اقتصادی و اجتماعی کشور است. هزاران نفر به‌طور مستقیم و غیرمستقیم از فعالیت این مجموعه منتفع می‌شوند و صدها واحد صنعتی و خدماتی به استمرار فعالیت آن وابسته هستند؛ ازاین‌رو، نوسازی زیرساخت‌ها تنها یک موضوع فنی نیست؛ بلکه اقدامی در راستای حفظ اشتغال، تقویت تولید ملی و افزایش تاب‌آوری اقتصادی کشور محسوب می‌شود. هرچه بهره‌وری بیشتر شود و هزینه‌های تولید کاهش یابد، امکان سرمایه‌گذاری بیشتر در توسعه پایدار و حمایت از جوامع پیرامونی نیز افزایش خواهد یافت. ازسوی‌دیگر، توسعه فناوری‌های نوین مستلزم تربیت نیروهای متخصص و ارتقای دانش فنی کارکنان است. این موضوع فرصتی ارزشمند برای رشد سرمایه انسانی و توسعه دانش بومی در کشور فراهم می‌کند. در حقیقت، نوسازی صنعتی هم‌زمان سرمایه‌گذاری بر تجهیزات و سرمایه‌گذاری بر انسان‌هاست.

افزایش تاب‌آوری؛ درس مهم آینده

وی بر این باور است که یکی دیگر از دستاوردهای مهم نوسازی، افزایش تاب‌آوری صنعتی است. بر همین اساس تجربه صنایع بزرگ جهان نشان داده است که پایداری تولید تنها به ظرفیت بالا وابسته نیست، بلکه به توانایی بازگشت سریع به شرایط پایدار نیز بستگی دارد. طراحی زیرساخت‌های منعطف‌تر، توسعه سیستم‌های پشتیبان، توزیع مناسب ریسک و استفاده از سامانه‌های هوشمند مدیریت بحران می‌تواند تاب‌آوری مجموعه را به شکل محسوسی افزایش دهد. این موضوع در دنیای امروز که با عدم قطعیت‌های متعددی روبه‌رو است، اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است.

آنچه امروز پیشِ روی فولاد مبارکه قرار دارد، فرصتی برای بازتعریف آینده است

مدیر پروژه نوسازی فولاد مبارکه در بخش پایانی سخنان خود درباره اهمیت فرصت نوسازی صنعتی در فولاد مبارکه این‌چنین گفت: آنچه امروز پیش روی فولاد مبارکه قرار دارد، صرفاً یک پروژه نوسازی تجهیزات نیست؛ بلکه فرصتی برای بازتعریف آینده است. فرصتی برای آنکه نسل جدیدی از زیرساخت‌های تولیدی باتکیه‌بر فناوری‌های نوین، هوشمندسازی، بهره‌وری انرژی، پایداری محیط‌زیستی و توسعه سرمایه انسانی شکل بگیرند. اگر این مسیر با نگاهی راهبردی دنبال شود، نتیجه آن تنها احیای ظرفیت‌های تولیدی نخواهد بود؛ بلکه شکل‌گیری ساختاری خواهد بود که از نظر فناوری، رقابت‌پذیری، پایداری و تاب‌آوری در سطحی بالاتر از گذشته قرار دارد.

شاید مهم‌ترین دستاورد این دوره آن باشد که فولاد مبارکه نه‌تنها تولید خود را تداوم بخشد، بلکه با استفاده از فرصت نوسازی، فصل جدیدی از توسعه صنعتی را آغاز کند؛ فصلی که در آن فناوری، بهره‌وری، محیط‌زیست، مسئولیت اجتماعی و توسعه پایدار در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کنند و مسیر حرکت به‌سوی آینده را ترسیم می‌سازند.