اجلاس اتاق‌های بازرگانی در انزلی؛ نقشه راه جدید برای فعال‌سازی کریدورهای تجاری ایران

گزارش ایلنا؛ در شرایطی که اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به تنوع‌بخشی مسیرهای تجارت خارجی، توسعه زیرساخت‌های ترانزیتی و گسترش همکاری‌های منطقه‌ای نیاز دارد، منطقه آزاد انزلی میزبان یکی از مهم‌ترین رویدادهای اقتصادی کشور با عنوان «نقش‌آفرینی اتاق‌های بازرگانی در بهره‌گیری از مزیت‌های منطقه‌ای و تقویت اقتصاد ملی» بود؛ اجلاسی که در آن از ظرفیت‌های مغفول‌مانده شمال کشور تا ضرورت بازتعریف جایگاه مناطق آزاد در اقتصاد ملی مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

انتخاب منطقه آزاد انزلی به عنوان میزبان این اجلاس نیز بی‌دلیل نبود. این منطقه به واسطه قرارگیری در ساحل جنوبی دریای خزر، دسترسی به بازار کشورهای حوزه اوراسیا، برخورداری از بندر کاسپین و اتصال به شبکه ریلی کشور، یکی از مهم‌ترین گره‌های لجستیکی ایران در مسیر کریدور بین‌المللی شمال ـ جنوب محسوب می‌شود. اتصال ریلی بندر کاسپین به شبکه راه‌آهن سراسری در سال‌های اخیر، جایگاه این منطقه را در معادلات ترانزیتی کشور بیش از گذشته تقویت کرده است.

مناطق آزاد؛ حلقه اتصال ایران با اقتصاد منطقه‌ای

یکی از محورهای اصلی اجلاس، بررسی نقش مناطق آزاد در توسعه تجارت خارجی کشور بود.

اسفندیار شاه‌منصوری، معاون توسعه اقتصادی و سرمایه‌گذاری دبیرخانه شورای‌عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی، در این اجلاس با اشاره به ظرفیت‌های گسترده مناطق آزاد کشور اظهار کرد که این مناطق می‌توانند به دروازه راهبردی ارتباط ایران با اتحادیه‌های اقتصادی منطقه‌ای و جهانی تبدیل شوند.

وی با تأکید بر ظرفیت‌های ویژه استان گیلان و منطقه آزاد انزلی در تعامل با کشورهای حاشیه دریای خزر و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، توسعه زیرساخت‌های لجستیکی، تسهیل فرآیندهای اداری و حذف مقررات دست‌وپاگیر را از مهم‌ترین الزامات افزایش سهم ایران در تجارت منطقه‌ای عنوان کرد.

به گفته شاه‌منصوری، مناطق آزاد زمانی می‌توانند نقش واقعی خود را ایفا کنند که به جای فعالیت جزیره‌ای، در قالب یک شبکه منسجم و مکمل عمل کرده و ظرفیت‌های خود را در خدمت توسعه تجارت ملی قرار دهند.

امضای تفاهم‌نامه‌ای برای اتصال شمال و جنوب

یکی از مهم‌ترین اتفاقات این اجلاس، امضای تفاهم‌نامه همکاری میان سازمان‌های منطقه آزاد انزلی و اروند بود.

بر اساس این تفاهم‌نامه که با حضور معاون توسعه اقتصادی دبیرخانه شورای‌عالی مناطق آزاد به امضا رسید، دو منطقه آزاد شمالی و جنوبی کشور در حوزه‌های تجارت، سرمایه‌گذاری، لجستیک، حمل‌ونقل، اقتصاد دیجیتال، تجارت هوشمند و حمایت از کسب‌وکارهای نوآور همکاری‌های مشترک خود را توسعه خواهند داد.

کارشناسان معتقدند اتصال ظرفیت‌های منطقه آزاد انزلی در شمال کشور با توانمندی‌های منطقه آزاد اروند در جنوب، می‌تواند زمینه شکل‌گیری یک مسیر اقتصادی مؤثر میان دریای خزر و خلیج فارس را فراهم کند؛ موضوعی که سال‌ها به عنوان یکی از اهداف اصلی توسعه کریدور بین‌المللی شمال ـ جنوب مطرح بوده است.

پیام اقتصادی یک اجلاس در شرایط حساس کشور

در بخش دیگری از اجلاس، سعید رحمت‌زاده رئیس فراکسیون نظارت بر مناطق آزاد مجلس شورای اسلامی، برگزاری این رویداد را نشانه پویایی اقتصاد کشور و استمرار برنامه‌های توسعه اقتصادی دانست.

وی با تأکید بر نقش بخش خصوصی در اقتصاد ایران گفت: مردمی‌سازی اقتصاد یکی از مهم‌ترین سیاست‌های کلان کشور است و اتاق‌های بازرگانی می‌توانند به عنوان حلقه اتصال میان دولت و فعالان اقتصادی، نقش مهمی در تحقق این هدف ایفا کنند.

رحمت‌زاده همچنین با اشاره به ضرورت فعال‌سازی مسیرهای تجاری شمال کشور اظهار داشت که در سال‌های گذشته بخش عمده تجارت خارجی ایران از مسیرهای جنوبی انجام شده اما شرایط جدید منطقه‌ای و بین‌المللی ایجاب می‌کند که ظرفیت‌های دریای خزر، بنادر شمالی و منطقه آزاد انزلی بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.

کریدور شمال ـ جنوب؛ فرصت بزرگ پیش روی اقتصاد ایران

شاید مهم‌ترین بخش اجلاس، پنل تخصصی «الزامات توسعه مسیرهای جایگزین تجارت خارجی در شمال کشور با محوریت نقش منطقه آزاد انزلی در تقویت کریدور شمال ـ جنوب» بود.

در این نشست، مدیران حوزه‌های حمل‌ونقل، بنادر، راه‌آهن، تجارت و لجستیک بر این موضوع تأکید کردند که توسعه تجارت خارجی ایران بدون تکمیل زیرساخت‌های کریدوری امکان‌پذیر نیست.

شرکت‌کنندگان در این پنل توسعه حمل‌ونقل ترکیبی، تکمیل خطوط ریلی، توسعه ظرفیت بنادر شمالی، افزایش ناوگان دریایی و تسهیل فرآیندهای گمرکی را از مهم‌ترین الزامات افزایش سهم ایران در تجارت منطقه‌ای عنوان کردند.

در این میان، بندر کاسپین به عنوان یکی از مهم‌ترین دارایی‌های راهبردی ایران در دریای خزر مورد توجه ویژه قرار گرفت. این بندر که در محدوده منطقه آزاد انزلی قرار دارد، به دلیل اتصال به شبکه ریلی کشور و قرارگیری در مسیر کریدور بین‌المللی شمال ـ جنوب، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از هاب‌های اصلی لجستیکی کشور را داراست.

اوراسیا؛ بازار بزرگ در همسایگی ایران

یکی دیگر از موضوعات مورد تأکید در این اجلاس، توسعه روابط اقتصادی با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا بود.

کارشناسان حاضر در نشست معتقد بودند که منطقه آزاد انزلی به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه خود می‌تواند به مهم‌ترین دروازه ارتباطی ایران با بازارهای روسیه، قزاقستان، بلاروس، ارمنستان و قرقیزستان تبدیل شود.

در سال‌های اخیر نیز منطقه آزاد انزلی تلاش کرده است با برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی و رویدادهای اقتصادی بین‌المللی، جایگاه خود را به عنوان مرکز دیپلماسی اقتصادی ایران در حوزه خزر و اوراسیا تثبیت کند. برگزاری رویدادهایی مانند «کاسپین اکسپو» نیز در همین راستا ارزیابی می‌شود.

بخش خصوصی؛ بازیگر اصلی توسعه تجارت

نقطه مشترک سخنان اغلب سخنرانان اجلاس، تأکید بر نقش بخش خصوصی در توسعه تجارت خارجی بود.

روسای اتاق‌های بازرگانی حاضر در اجلاس معتقد بودند که بدون کاهش بروکراسی، تسهیل سرمایه‌گذاری و واگذاری بخشی از امور اجرایی به بخش خصوصی، امکان بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌های مناطق آزاد و کریدورهای تجاری کشور وجود ندارد.

فعالان اقتصادی حاضر در این نشست همچنین خواستار افزایش هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، تسریع در اجرای پروژه‌های زیرساختی و رفع موانع موجود در مسیر صادرات و ترانزیت کالا شدند.

گامی به سوی بازتعریف جایگاه مناطق آزاد

اجلاس «نقش‌آفرینی اتاق‌های بازرگانی در بهره‌گیری از مزیت‌های منطقه‌ای و تقویت اقتصاد ملی» را می‌توان فراتر از یک نشست تخصصی ارزیابی کرد. این رویداد در واقع تلاشی برای بازتعریف نقش مناطق آزاد در اقتصاد ایران بود؛ مناطقی که در صورت تکمیل زیرساخت‌ها، تقویت پیوندهای بین‌المللی و افزایش نقش بخش خصوصی، می‌توانند به موتور محرک تجارت خارجی کشور تبدیل شوند.

در شرایطی که رقابت بر سر کریدورهای تجاری منطقه روزبه‌روز شدت می‌گیرد و کشورهای مختلف برای جذب سهم بیشتری از تجارت بین‌المللی تلاش می‌کنند، فعال‌سازی ظرفیت‌های منطقه آزاد انزلی، بندر کاسپین و کریدور شمال ـ جنوب می‌تواند جایگاه ایران را در معادلات اقتصادی منطقه ارتقا دهد.

پیام اصلی اجلاس انزلی نیز همین بود؛ استفاده از مزیت‌های منطقه‌ای، توسعه همکاری‌های بین‌بخشی و تقویت زیرساخت‌های تجاری، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای اقتصاد ایران در سال‌های پیش رو است.