کهن‌ترین صنایع دستی جهان از غار یافته خرم آباد بیرون آمد/ دندانی که ۳۹ هزار سال پیش به گردن انسان نخستین آویخته شد

به گزارش خبرنگار ایلنا، این اثر ارزشمند طی کاوش‌های مشترک باستان‌شناسان ایرانی و بلژیکی در غار یافته خرم‌آباد کشف شد؛ غاری که یکی از مهم‌ترین محوطه‌های پارینه‌سنگی زاگرس به شمار می‌رود و یافته‌های آن نقش مهمی در شناخت نخستین جوامع انسان هوشمند در غرب آسیا داشته است.

غار یافته یکی از مهم‌ترین محوطه‌های پارینه‌سنگی ایران و زاگرس است که در شمال غرب خرم‌آباد قرار دارد. این غار یکی از شش محوطه تشکیل‌دهنده «محوطه‌های پیش از تاریخ دره خرم‌آباد» است که در سال ۲۰۲۵ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.

پژوهش‌های باستان‌شناسی نشان داده‌اند که غار یافته از مهم‌ترین مراکز استقرار انسان‌های پارینه‌سنگی جدید در جنوب غرب آسیا بوده و شواهدی از حضور انسان‌های هوشمند، ابزارهای سنگی فرهنگ برادوستی، رنگ‌دانه‌های اخرا و اشیای تزیینی در آن کشف شده است.

این یافته‌ها دره خرم‌آباد را به یکی از کانون‌های اصلی مطالعه مهاجرت و تکامل انسان در مسیر گسترش از آفریقا به اوراسیا تبدیل کرده‌اند.

کشف صنایع دستی ۳۹ هزار ساله در ایران

 سونیا شیدرنگ، باستان‌شناس که در هیات باستان شناسی مشترک ایران و بلژیک در کاوش‌های غار یافته حضور داشت، در گفت‌وگو با ایلنا گفت: قدیمی‌ترین زیورآلات شناخته‌شده در ایران از غار یافته خرم‌آباد به دست آمده‌اند.

او افزود: این مجموعه شامل دندان نیش سوراخ شده یک گوزن، صدف‌های کوچک دریایی و قطعات سنگ هماتیت است که توسط انسان‌های پارینه‌سنگی جدید مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

به گفته او، اهمیت این اشیا در آن است که از لایه‌های باستان‌شناختی دارای تاریخ‌گذاری دقیق به دست آمده‌اند و قدمت آن‌ها به حدود ۳۹ هزار سال پیش می‌رسد. به همین دلیل این آثار را می‌توان کهن‌ترین شواهد رفتار نمادین انسان در ایران دانست.

شیدرنگ توضیح داد: دندان‌های نیش گوزن کشف‌شده در غار یافته، افزون بر ارزش هنری و فرهنگی از منظر مطالعات مهاجرت انسان نیز اهمیت دارند و می‌توانند نشانه‌ای از ارتباط جوامع پارینه‌سنگی زاگرس با موج‌های اولیه گسترش انسان‌های مدرن در منطقه باشند.

این باستان‌شناس افزود: این آثار در جریان کاوش‌های سال‌های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۷ توسط هیأت مشترک ایرانی و بلژیکی به سرپرستی دکتر فریدون بیگلری و با مشارکت پژوهشگران بلژیکی کشف، مطالعه و به جامعه علمی جهان معرفی شدند.

کهن‌ترین گردنبند دست ساز جهان

عطا حسن‌پور، باستان‌شناس و مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان نیز با اشاره به ویژگی‌های این کشف به ایلنا گفت: در جریان کاوش‌های غار یافته، یک دندان نیش گوزن به دست آمد که بخش فوقانی آن با استفاده از یک درفش یا مته سنگی بسیار ریز سوراخ شده بود؛ موضوعی که نشان می‌دهد این شی به صورت گردن‌آویز مورد استفاده قرار می‌گرفت.

او افزود: این شیء در واقع یک اثر نمادین و تزیینی متعلق به جوامع پارینه‌سنگی است که با فرهنگ‌های ابزارسازی آن دوران همخوانی دارد. بررسی‌ها نشان می‌دهد این دندان نیش حدود ۳۹ هزار سال پیش برای استفاده نمادین ساخته شده و احتمالاً به عنوان هدیه یا نشان هویتی مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

حسن‌پور با تأکید بر کمیاب بودن اشیای نمادین در این دوره تاریخی گفت: آثار تزیینی و نمادین متعلق به این بازه زمانی در جهان بسیار اندک و انگشت‌شمار هستند و به همین دلیل دندان نیش گوزن غار یافته از ارزش استثنایی برخوردار است.

به گفته او، این اثر اکنون در موزه ملی ایران نگهداری می‌شود و به عنوان یکی از مهم‌ترین شواهد شکل‌گیری تفکر نمادین و گرایش‌های هنری انسان‌های نخستین شناخته می‌شود.

این باستان‌شناس همچنین از تولید نمونه‌ای بازسازی‌شده از این دندان نیش خبر داد و گفت: با توجه به اهمیت جهانی این اثر، نمونه‌ای از آن به عنوان نماد و سوغات فرهنگی تولید شده تا مردم بیشتر با این میراث کم‌نظیر آشنا شوند.

دندان نیش گوزن کشف شده در غار یافته حدود پنج سانتی‌متر است که سندی از تحول ذهن انسان در ده‌ها هزار سال پیش است. زمانی که انسان هوشمند علاوه بر تأمین نیازهای روزمره، به مفاهیمی چون هویت، نمادپردازی، زیبایی و انتقال معنا نیز می‌اندیشید.

به همین دلیل گردن‌آویز کوچک غار یافته را می‌توان یکی از نخستین نشانه‌های هنر و صنایع دستی در تاریخ بشر دانست؛ اثری که از دل غارهای زاگرس سر برآورده و امروز جایگاه ویژه‌ای در روایت جهانی تاریخ انسان دارد.