شرایط منطقه درآمد نفتی را عاید روسیه می‌کند/ پشت‌پرده اعطای معافیت یک‌ماهه آمریکا برای فروش نفت مسکو

قاسم مؤمنی، کارشناس مسائل روسیه در تشریح دلایل اعطای معافیت یک‌ماهه آمریکا به کشورهای برای خرید نفت روسیه در گفت‌وگو با ایلنا عنوان کرد: آمریکا به‌طور موقت یک استثنای یک‌ماهه برای خرید نفت روسیه صادر کرده است که این تصمیم را باید از چند جهت بررسی کرد. ابتدا باید توجه کرد که بسته شدن یا سخت‌تر شدن عبور و مرور نفت از تنگه هرمز و تنش میان ایران و آمریکا بازار انرژی را دچار شوک و نگرانی کرده است. خریداران عمده نفت، به‌ویژه کشورهای اروپایی و شرکای آمریکا و اروپا، برای ایجاد توازن و کنترل روانی بازار و کاهش فشار اقتصادی بر خود و به نوعی کمک به کاهش بار فشار بر آمریکا، نیازمند منابع جایگزین و انعطاف بازار بودند. در حقیقت ارائه اجازه موقت به ورود نفت روسیه، پاسخی عملیاتی برای جبران کمبود عرضه و آرام کردن انتظارات بازار است. از سوی روسیه نیز این فرصت از جهات مختلف ارزشمند است. روسیه ناوگان قابل توجهی از نفتکش‌ها و ذخایر شناور و محوطه‌ای دارد که نفت تولیدی را در بنادر، آب‌های بین‌المللی یا در مخازن نگهداری می‌کنند. نگهداری این محموله‌ها هزینه‌بر است و صادر نشدنِ نفت، هزینه‌های اقتصادی و لجستیکی زیادی به همراه دارد. 

وی ادامه داد: در شرایطی که قیمت نفت به بالای ۱۰۰ دلار رسیده است، فروش نفت انباشته با قیمت‌های نسبتاً بالا می‌تواند درآمدهای قابل‌توجهی برای مسکو فراهم کند و از منظر اقتصادی موجب رضایت و کاهش نارضایتی داخلی و دولتی نسبت به وضعیت بازار شود. به عبارت دیگر، جنگ یا تنش در خلیج فارس که به نظر می‌رسد برای برخی بازیگران منطقه‌ای مشکل‌زا باشد، از منظر روسیه در کنار آمدن با شرایط کنونی و کسب درآمدهای جدید به‌نفع آن‌ها تمام می‌شود. همزمان، این تصمیم برای دولت آمریکا و متحدانش هم مزایایی دارد. با اجازه صادرات روسی، بازار نفت تا حدی آرام می‌شود، فشار روانی روی مصرف‌کنندگان و اقتصادها کم می‌شود و امکان دارد فشارهای اقتصادی و سیاسی روی واشنگتن که مدیریت بحران انرژی را بر عهده دارد کاهش یابد. 

این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: همچنین این امکان را به خریداران می‌دهد که انبارها را خالی کنند و نفتکش‌ها و محموله‌هایی را که پیش‌تر با ریسک تحریم روبه‌رو بودند، به نوعی از شرایط بحرانی خارج کرده و بار تحریم‌ها را سبک‌تر کنند. به این ترتیب از منظر واقعیات بازار و همچنین سیاست، هر دو طرف (هم آمریکا و هم روسیه) از این معافیت نفع می‌برند. این تعامل اقتصادی-سیاسی فراتر از بازار است و بُعدی دیپلماتیک هم دارد. روسیه می‌تواند از این موقعیت بهره گیرد تا در مذاکرات سیاسی-تحریمی با آمریکا و احتمالا تحت دولت فعلی یا آتی ایالات متحده امتیازهایی بگیرد؛ مثلاً کاهش یا تعدیل بخشی از فشارهای تحریمی یا باز کردن فضای گفت‌وگوی سازنده‌تر. این انتظار تا حدودی علت عدم واکنش تند و آشکار روسیه در جریان تنش‌های اخیر است؛ مثلاً در برخی محافل بین‌المللی مانند شورای امنیت، روسیه عملاً از مواضع تهاجمی پرهیز کرده و در مواردی از رای ممتنع یا سکوت بهره برده که نشان‌دهنده مصالحه‌ای خردمندانه در شرایطی پرخطر است. در نتیجه، روس‌ها از این معافیت و فضای به‌وجودآمده راضی‌ هستند و این مسأله تا حدی رفتارهای سیاسی و نظامی آنها را متاثر ساخته است. 

وی افزود: سؤال اصلی این است که این وضعیت چه تأثیری بر پرونده اوکراین دارد؟ باید توجه داشت که اتحادیه اروپا و کشورهای غربی با اعمال تحریم‌های گسترده علیه روسیه کوشیدند توان مالی و نظامی مسکو را کاهش دهند. ولودیمیر زلنسکی نیز بارها خواسته است که تحریم‌ها ادامه یابد تا ماشین جنگی روسیه تضعیف شود. با این وجود، معافیتی که برای یک ماه صادر شده، ضربه‌ای به مداومت سیاست تحریمی وارد می‌کند. در عمل، دو هفته‌ای که از درگیری شدید میان ایران و آمریکا گذشته است، نه روسیه تحرک گسترده‌ای در جبهه اوکراین نشان داده و نه اوکراین اقدامی تهاجمی‌تر انجام داده است. اگر آمریکا و اروپا درگیر معضلات منطقه‌ای شدیدتر می‌شدند، بهترین فرصت برای روسیه می‌توانست به‌وجود آید تا فشار نظامی خود بر اوکراین را تشدید کند؛ اما چنین رخدادی شکل نگرفت. نکته دیگر اینکه اوکراین در شرایط کنونی نه‌تنها درجا نزده بلکه گام‌هایی برداشته که نشان‌دهنده آرامش نسبی جبهه‌ها و توانایی تمرکز بر مسائل فنی-تخصصی است؛ مثلاً فرستادن کارشناسان پهپاد به کشورهای عربی برای همکاری یا آموزش با این دولت‌ها. این اقدام به‌خوبی نشان می‌دهد که اوکراین فعلاً از منظر توان لجستیکی و عملیاتی آن‌قدر در مضیقه نبوده که نیروهایش را صرف باز کردن جبهه‌های جدید یا تقابل گسترده کند.

مؤمنی در پایان خاطرنشان کرد: با تمام این تفاسیر، ظاهراً تفاهمی موقت میان آمریکا و روسیه شکل گرفته است و روسیه در ازای امکان بهره‌برداری اقتصادی از بازار نفت و دریافت بعضی امتیازات، عملاً از باز کردن جبهه‌های جدید یا تشدید عملیات در اوکراین خودداری می‌کند؛ آمریکا هم در ازای کاهش فشارهای فوری بر بازار انرژی، گام‌هایی را برای تلطیف یا تعدیل تحریم‌ها ولو به‌صورت محدود و زمان‌دار برمی‌دارد. این تعامل می‌تواند از یک‌سو به روسیه فرصت اقتصادی و فضای سیاسی بدهد و از سوی دیگر برای آمریکا امکان مدیریت بحران انرژی و آرام کردن متحدان را فراهم آورد. البته ماهیت موقتی این معافیت (یک ماهه) نشان می‌دهد که موضوع قابل بازبینی و تمدید است و احتمال دارد که بسته به تحولات میدانی و دیپلماتیک، این بازه زمانی افزایش یابد یا به‌عنوان اهرمی برای گرفتن امتیازات دیگر به کار رود. در هر صورت، این وضعیت نشان می‌دهد که در عرصه سیاست بین‌الملل، مناسبات اقتصادی، امنیتی و دیپلماتیک به شکل پیچیده‌ای به هم پیوسته‌اند و هر تغییر جزئی می‌تواند پیامدهایی فراتر از بازار انرژی داشته باشد.