فشار فقر روی مصرف آب است/ هشدار نسبت به خطر مهاجرت آذری‌ها

عیسی کلانتری در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی ایلنا، در ارزیابی اوضاع آب در کشور اظهار داشت: وضعیت آب کشور تعریفی ندارد و این مسئله چیزی نبود که قابل پیش‌بینی نباشد، از دهه ۷۰ گفته شده بود که وضع کشور به اینجا می‌رسد اما متاسفانه مسئولین توجهی نداشتند و تصور می‌کردند که کسانی که در مورد کم‌آبی هشدار می‌دهند؛ یا نمی‌فهمند و یا مغرض و نفوذی هستند.

با جمعیت دو برابر دهه ۶۰؛ ۹۰ میلیارد متر مکعب آب داریم

وی افزود: دهه ۶۰ آب‌های تجدیدپذیر کشور ۱۳۲ میلیارد متر مکعب بوده اما اکنون به ۹۰ میلیارد متر مکعب در سال رسیده و این در حالی است که جمعیت دو برابر شده و متاسفانه سرمایه‌گذاری هم در حوزه آب صورت نگرفته است، البته برای تخریب آب سرمایه زیادی صرف شده، سد ساختیم، مصرف را بالا بردیم و محیط زیست را هم نابود کرده‌ایم و از سوی دیگر تغییر اقلیم، کاهش بارندگی، تغییر بارش‌ها از برف به باران و سیلابی شدن بارندگی همه دست به دست هم داده که کشور با معضل بزرگی به نام آب روبرو شود.

مصرف آب بیش از توان تحمل طبیعت؛ تمدن ۷ هزار ساله کشور را از بین می‌برد

وزیر پیشین جهاد کشاورزی با بیان اینکه نسل کنونی با ایجاد تنش آبی و مصرف آب بیش از توان تحمل طبیعت؛ تمدن ۷ هزار ساله کشور را از بین می‌برد، گفت: خودمان برای آب چالش بوجود آوردیم و قدمی هم برای حل آن برنداشتیم؛ این چیزی نیست که بسادگی بتوان از آن عبور کرد، این مسئله از قبل پیش‌بینی شده بود و حاکمیت و دولت‌ها توجه نکردند و حتی صراحتا به کسانی که این پیش‌بینی‌ها را  داشتند؛ اخطاریه‌های شدیداللحنی داده شد.

فشار فقر روی مصرف آب است

 وی در ادامه تصریح کرد: ما به اندازه تامین شرب و بهداشت و حتی بخش صنعت آب داریم اما حقابه محیط زیست قربانی کشاورزی می‌شود و این مصرف آب کشاورزی است که با سیاست‌های اشتباه در سطح کلان؛ کشور را با نابودی تمدن روبرو کرده و هیچ اقدامی هم برای حل آن نشده است، وقتی نمی‌توانیم ثروت و تولید را افزایش و سرمایه خارجی را جذب و صادرات فرآورده‌های صنعتی و معدنی را بدرستی انجام دهیم؛ سال به سال تولید ناخالص داخلی کم می‌شود، فقر حاکم می‌شود و فشار فقر هم روی مصرف آب است.

باید حداکثر ۴۰ درصد از آب تجدیدپذیر استفاده کنیم

این کارشناس ارشد حوزه آب گفت: آب یک ماده تجدیدپذیر است یعنی باید به میزانی برداشت صورت گیرد که جایگزین شود، باید حداکثر ۴۰ درصد از آب تجدیدپذیر استفاده کنیم اما اکنون بالای صددرصد استفاده کرده و این نه تنها از بعد زیست محیطی منجر به ویرانی کشور شده بلکه منابع آبی را هم تمام کرده است.

تزریق آب زیرزمینی کمتر از ۲۰ میلیارد متر مکعب

وی ادامه داد: اکنون ۲۰ سال است تزریق آب زیرزمینی کمتر از ۲۰ میلیارد متر مکعب و برداشت بالاتر از ۴۰ میلیارد متر متر مکعب است و این روند سرزمین را نابود کرده و سبب می‌شود املاح اعماق به سطح زمین بیاید و آبخوان‌های زیرِ زمین خالی شده و فرونشست بوجود بیاید، اوضاع به گونه‌ای است که اگر بارندگی هم اضافه شود جایی برای ذخیره‌سازی وجود ندارد و تمام این وضعیت نتیجه سیاست‌های اشتباه بعد از انقلاب و بخصوص ۲۵ سال اخیر بوده است.

کلانتری گفت: اکنون جمعیت زیاد و درآمدهای کشور کم شده و توان خرید مواد غذایی از خارج نداریم و در نتیجه فشار به منابع داخلی برای تولید داخل است و همچنان هم بر طبل امنیت غذایی می‌کوبیم، در حالی که امنیت غذایی به آب ربطی ندارد به ثروت کشور مربوط است؛ هیچ جای دنیا محدودیتی برای فروش مواد غذایی وجود ندارد. در دنیا هم مواد غذایی بیش از جمعیت است اما در کشور ما پول نیست بنابراین فشار بر منابع داخلی از جمله آب و خاک است.

۲۰۰ تن نمک به خاک اضافه کردیم

وی ادامه داد: فشارهای دو دهه گذشته بر مصرف آب‌های زیرزمینی هم آب را کاهش داده و هم حاصلخیری زمین را از بین برده است. هر سال ۷ تا ۸ تن نمک از زیرِ زمین به سطح اضافه کرده‌ایم و اکنون در ۲۰ سانتیمتر سطح بالای زمین؛ حدود ۲۰۰ تن نمک داریم، اینها سبب شده همه چیز کشور از جمله آب، خاک، پوشش گیاهی، حیوانی و منابع ژنتیکی نابود شود.

عمق چاه‌ها به ۲۰۰ متر رسیده است

وزیر پیشین جهاد کشاورزی گفت: ۴۰ سال پیش متوسط عمر چاه‌ها ۳۰ تا ۳۵ متر بوده اکنون به حدود ۲۰۰ متر سیده یعنی ۱۷۰ متر پایین‌تر رفته است، آب را از این عمق از زمین همراه نمک به سطح زمین انتقال داده و چاه‌ها را خشکانده‌ایم و از سوی دیگر با تغییر اقلیم ۱۰ تا ۱۲ درصد هم از میزان بارش‌ها کم شده و این شرایطی است که قابل پیش‌بینی بود.

وی بیان کرد: ما دهه ۶۰ مشکل آب نداشتیم چون ۱۳۲ میلیارد متر مکعب آب تجدیدپذیر داشتیم و مصرف آب زیر ۶۰ میلیارد متر مکعب بوده است. دهه ۷۰ فاصله کم شد اما مشکل حادی نبود از دهه ۸۰ که خودکفایی کشاورزی توسعه یافت بشدت منابع آبی را هدر دادیم و امروز منهای آلودگی و وارونگی هوا؛ مواد سمی وارد هوا می‌شود که عامل اصلی آن؛ گرد و غبار ناشی از نابودی آب‌ها و منابع ژنتیکی حیوانی و گیاهی است. ما امروز طبیعت را برای زیست یوزپلنگ از بین برده‌ایم، برای مردم هم همین کار را می‌کنیم.

کلانتری خاطرنشان کرد: دهه ۸۰ گفته شد که این روند مصرف آب کشاورزی ادامه پیدا کند مردم در جنوب البرز و شرق زاگرس مجبور به مهاجرت می‌شوند خیلی از دستگاه‌های امنیتی و اطلاعاتی ایراد گرفتند که چرا مردم را نگران می‌کنید؛ اما واقعیت است.

ماجرای حقابه‌ها

وی در ادامه درباره عملکرد دولت‌ها در دریافت حقابه از همسایگان توضیح داد: هامون تنها جایی بوده که ما از افغانستان حقابه داشته‌ایم، همین مانورها روی حقابه از دیگر کشورها سبب می‌شود در حوزه آب به بیراهه برویم، کابل سال‌ها در شرایط جنگ با روسیه و بوده و ما در تمام آن سال‌ها حتی بیش از حقابه دریافت کرده‌ایم، طبق توافقنامه‌ای  که هویدا در سال ۱۳۵۱ امضا کرد؛ افغانستان باید در هر ثانیه ۲۶ متر مکعب (۸۵۰ میلیون متر مکعب در سال) آب به ایران تحویل دهد، طی دهه ۶۰ و ۷۰ و ۸۰؛ بیش از ۲ میلیارد متر مکعب آب وارد ایران شد اما اخیرا سد ساخته‌ و جلوی ورود آب به ایران را گرفته‌اند.

این کارشناس حوزه انرژی درباره طرح‌های انتقال آب تصریح کرد: این طرح‌ها در شرایطی باید اجرا شوند که تامین شرب و بهداشت مدنظر باشد در غیر این صورت توجیه اقتصادی ندارد، ضمن اینکه دولت نباید ورود کند.

هدررفت سالانه ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون متر مکعب آب در تهران

کلانتری در ادامه به چالش آبی تهران پرداخت و گفت: تهران مشکل آب ندارد توسعه کشاورزی مشکل بوجود آورده است نباید این میزان کشاورزی در جنوب تهران صورت گیرد. آب باید تصفیه و دوباره به مردم داده شود، ما در تهران سالانه ۱.۱ میلیارد متر مکعب آب شرب و بهداشت مصرف می‌کنیم و سالانه ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون متر مکعب به خاطر پوسیدگی خطوط لوله آب از دست می‌رود، در حالی که آبی که بعنوان فاضلاب دفع می‌شود باید تصفیه و جهت شرب مصرف شود.

سیاست‌های پوپولیستی دریاچه ارومیه را خشکاند

وی درباره احیای دریاچه ارومیه گفت: دریاچه ارومیه در دولت یازدهم و دوازدهم در حال نجات یافتن بود، دولت یازدهم با ۷۸۰ میلیون متر مکعب آب دریاچه را تحویل گرفت و با ۲.۹ میلیارد در آخر شهریور تحویل دولت سیزدهم داد. اما دولت سیزدهم اقدامات درست دولت دوازدهم را یا اجرا نکرد و یا خراب کرد و همان موجودی آب را با سیاست پوپولیستی برای توسعه کشاورزی در اختیار مردم قرار داد.

خطر مهاجرت آذری‌ها

این کارشناس حوزه انرژی با بیان اینکه اگر به موضوع احیا توجه نشود دریاچه ارومیه می‌میرد، خاطرنشان کرد: ما نمی‌توانیم با دریاچه ارومیه خداحافظی کنیم چون در این صورت باید با ۶ میلیون نفر مردم آذربایجان در شعاع ۱۰۰ کیلومتری دریاچه هم خداحافظی کنیم. اگر دریاچه ارومیه خشک شود ۴ تا ۵ میلیون مهاجر خواهیم داشت، ما در زمان جنگ ۹۰۰ هزار نفر مهاجر جنگی داشتیم که باعث شد نظم کشور از نظر بهداشت و جامعه بهم بریزد. حال چگونه می‌توانیم مهاجرت احتمالی مردم آذربایجان به دیگر شهرها را مدیریت کنیم؟

وی تاکید کرد: دریاچه ارومیه از ۲۹۰ هزار هکتار کشت آبی به ۵۹۰ هزار هکتار رسیده، آب دریاچه را کشاورزی بلعیده و اکنون حتی با کاهش کشاورزی و خشکاندن اراضی باید زیست را به دریاچه بازگرداند، اهمیت دریاچه ارومیه از بعد اقتصادی صدها برابر تولیدات کشاورزی ارزش دارد، جابجایی شهر تبریز ۱۰۰۰ میلیارد دلار پول نیاز دارد در حالی که کل تولیدات کشاورزی حوضه دریاچه ارومیه ۱.۴ میلیارد دلار است که با صرف ۵ میلیارد متر مکعب آب دریاچه ارومیه بدست می‌آید و این همان نابخردی دولت‌ها است که سبب فاجعه آب در کشور و حوضه دریاچه ارومیه شده است.

کلانتری درباره فرونشست نیز گفت: پدیده فرونشست به علت مصرف  بی‌رویه آب و زاییده بی‌خردی است و این موضوع در شهرها بسیار خطرناک است ما نمی‌توانیم سالانه ۹۰ میلیارد متر مکعب آب در کشور مصرف کنیم در حالی که حد مصرف آب بیش از ۴۰ میلیارد متر مکعب نیست،  درواقع ۵۰ میلیارد متر مکعب باید در طبیعت بماند.

وی تاکید کرد: ما در تصمیم‌سازی از همه دنیا عقب‌تریم هیچ کشوری در حوزه آب به اندازه ما تصمیم اشتباه نگرفته است، قطع ارتباط با دنیا، افزایش جمعیت، تامین نیاز غذایی از آب محدود همگی درواقع فشار بر منابع آب است.