نگاه روسیه به عضویت اوکراین در اتحادیه اروپا/چالش‌های بروکسل پس از عضویت احتمالی کی‌یف

علی بیگدلی، کارشناس مسائل آمریکا با اشاره به آغاز مذاکرات عضویت اوکراین در اتحادیه اروپا در گفت‌وگو با ایلنا عنوان کرد: اتحادیه اروپا در سال‌های اخیر با مخالفت جدی روسیه در خصوص عضویت اوکراین در این اتحادیه مواجه نبوده است و حتی در مقاطعی، مسکو به نوعی با این موضوع کنار آمده است. آنچه برای روسیه اهمیت اساسی دارد، عضویت اوکراین در ناتو است؛ چراکه اساساً جنگ نیز با هدف جلوگیری از گسترش ناتو تا مرزهای روسیه آغاز شد. از همان روزهای نخست، بحث عضویت اوکراین در اتحادیه اروپا مطرح بود. ولادیمیر پوتین در یکی از سخنرانی‌های خود تأکید کرد که غرب، چه از طریق اتحادیه اروپا و چه از طریق ناتو، تا نزدیکی مرزهای روسیه پیش آمده و مسکو چنین شرایطی را تحمل نخواهد کرد. در چارچوب قواعد و ضوابط حاکم بر روابط بین‌الملل نیز کشورها معمولاً اجازه نمی‌دهند تهدیدات بالقوه در مجاورت مرزهایشان شکل بگیرد. بنابراین، عضویت در اتحادیه اروپا که بیشتر جنبه اقتصادی دارد، با عضویت در ناتو تفاوت اساسی دارد. به همین دلیل، روسیه نسبت به عضویت اوکراین در اتحادیه اروپا حساسیت کمتری نشان داده و تا حدی با آن موافقت کرده است.

وی ادامه داد: در مورد دیدارها و گفت‌وگوهای اخیر، از جمله ملاقات‌هایی که دونالد ترامپ با زلنسکی انجام داده، هنوز ابعاد موضوع چندان روشن نیست و اهمیت تعیین‌کننده‌ای ندارد. در شرایط کنونی، ترامپ به اتحادیه اروپا نیاز دارد. او در ابتدای دوره ریاست‌جمهوری خود تلاش کرد اروپا را از خود دور کند، اما بعدها شرایط تغییر کرد. در موضوع ایران نیز اروپا به آمریکا امتیازاتی داد، در حالی که ایالات متحده پس از خروج از برجام دیگر عضوی از این توافق نبود، اروپایی‌ها به دلیل نیاز به همکاری آمریکا در پرونده اوکراین، عملاً با واشنگتن همراه شدند و این رویکرد را پذیرفتند که ایران ابتدا اختلافات خود را با آمریکا حل‌وفصل کند. در واقع، اروپا امتیازات قابل توجهی به آمریکایی‌ها داد. از سوی دیگر، اقدامات جنجال‌برانگیز ترامپ چندان تعیین‌کننده نیست، زیرا در شرایط فعلی آمریکا به همکاری اروپا نیاز دارد و به همین دلیل چنین رویکردهایی را در پیش گرفته است.

این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: در مقابل، خود ولادیمیر پوتین نیز تحت فشارهای شدیدی قرار دارد. مشکلات اقتصادی، مسائل موجود در بخش نظامی و شکل‌گیری برخی نارضایتی‌ها برای روسیه دردسرساز شده است. پوتین بارها اعلام کرده که آماده توافق است، اما عقب‌نشینی از سه یا چهار منطقه‌ای که اکنون تحت کنترل روسیه قرار دارند و در همه‌پرسی‌ها اکثریت ساکنان آن‌ها به الحاق به روسیه رأی داده‌اند، برای روس‌ها دشوار و حتی بعید به نظر می‌رسد. از سوی دیگر، اروپا نیز شرایط موجود را نمی‌پذیرد. اگر تاریخ روسیه را مطالعه کنیم، مشاهده می‌شود که این کشور از دوران صفویان روند توسعه‌طلبی خود را آغاز کرده است. روس‌ها در طول تاریخ نشان داده‌اند که بازیگرانی استثنایی و در عین حال خطرناک هستند. به همین دلیل، تلاش اتحادیه اروپا برای وادار کردن روسیه به عقب‌نشینی کامل چندان واقع‌بینانه نیست.

وی افزود: از همان روزهای نخست جنگ، حتی زمانی که تنها یک روز از حمله روسیه گذشته بود، پیش‌بینی کرده بودم که روسیه دست خالی از اوکراین خارج نخواهد شد. همان‌گونه که در موضوع کریمه نیز پس از الحاق این منطقه به روسیه، عملاً اتفاق خاصی رخ نداد و در نهایت دولت باراک اوباما این واقعیت را پذیرفت. به اعتقاد من، روسیه اکنون خسته شده و هزینه‌های جنگ برای این کشور افزایش یافته است. در ارتش و حتی در میان نخبگان سیاسی روسیه نیز نارضایتی‌هایی شکل گرفته است. به همین دلیل، روس‌ها باید انعطاف بیشتری نشان دهند تا امکان حل این بحران فراهم شود. در شرایطی که موضوع ایران اهمیت زیادی پیدا کرده، پرونده اوکراین تا حدی به حاشیه رفته است. با این حال، هرگونه تحول در موضوع ایران می‌تواند بار دیگر باعث شود مسئله اوکراین در کانون توجه قرار گیرد.

بیگدلی در پایان در پاسخ به این پرسش که آیا اوکراین به زودی به اتحادیه اروپا خواهد پیوست یا خیر، خاطرنشان کرد: باید گفت که این فرآیند بسیار طولانی است و عضویت در اتحادیه اروپا به سادگی امکان‌پذیر نیست. برای پذیرش یک عضو جدید، موافقت تمامی کشورهای عضو ضروری است. برای مثال، ویکتور اوربان، نخست‌وزیر پیشین مجارستان، از مخالفان جدی عضویت اوکراین بود و بارها بر مواضع خود تأکید می‌کرد. در هر صورت، عضویت یک کشور جدید مستلزم اجماع همه اعضاست و هیچ کشوری بدون موافقت تمامی اعضا نمی‌تواند به اتحادیه اروپا بپیوندد. علاوه بر این، عضویت اوکراین برای کشورهای عضو اتحادیه اروپا هزینه‌هایی نیز به همراه دارد و مسئله صرفاً سیاسی نیست، بلکه ابعاد اقتصادی مهمی نیز دارد.