ترامپ و نتانیاهو دو روی یک سکه‌اند؛ اختلافات بیشتر نمایشی است/ ایران با درس گرفتن از گذشته، مذاکرات را مرحله‌به‌مرحله پیش می‌برد

جعفر قنادباشی، کارشناس مسائل بین‌الملل در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، درباره ارزیابی‌اش از روند مذاکرات بین ایران و آمریکا که منجر به امضای یک یادداشت تفاهم در روز جمعه آینده خواهد شد، گفت: بار دیگر فرصتی فراهم شده است تا صداقت آمریکایی‌ها و اسرائیلی‌ها در مذاکره و تفاهم سنجیده شود. به نظر من با توجه به آنچه در گذشته دیده‌ایم و با در نظر گرفتن انگیزه‌هایی که صهیونیست‌ها دارند و همچنین انگیزه‌هایی که تیم ترامپ برای تحقق اهداف خود در چهار سال دولت خود دنبال می‌کند، این احتمال وجود دارد که در این فرصت هم مردود خواهد شد و از هم‌اکنون نیز نشانه‌هایی از این مسئله دیده می‌شود. نشانه‌های آن را می‌توان در رفتار اسرائیل مشاهده کرد؛ همان‌طور که روز گذشته نیز حملات به جنوب لبنان ادامه داشت و حتی نتانیاهو اعلام کرد که آن  را اجرا نخواهد کرد.

وی ادامه داد: با این حال، در ایران نکته مهم این است که نوعی اتحاد و انسجام در برخورد با این موضوع شکل گرفته است. نگرانی‌هایی وجود داشت مبنی بر اینکه شاید اختلاف‌نظرهایی در داخل به وجود آید، اما اکنون مشاهده می‌کنیم که با وجود بی‌اعتمادی گسترده نسبت به آمریکا، در قبال این توافق نوعی هماهنگی و هوشمندی شکل گرفته است. ایران در عین حال که آمادگی دفاعی خود را حفظ کرده و دست بر ماشه دارد اما تلاش کرده است اشتباهات گذشته تکرار نشود و روند مذاکرات هم مرحله‌به‌مرحله پیش برود و تا یک مرحله محقق نشده به مرحله بعد نرود. این موضوعات نکات مثبتی محسوب می‌شوند.

این کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: از سوی دیگر باید توجه داشت که نیاز آمریکا به این توافق، به‌ویژه برای شخص ترامپ نسبت به دولت‌های پیشین آمریکا، در مقطع فعلی بسیار بیشتر از نیاز ما به اجرای این توافق است. یکی از مهم‌ترین مسائلی که برای آن‌ها اهمیت دارد و آنها را آزار می‌دهد، موضوع تنگه هرمز و تنش‌هایی است که می‌تواند آنها را نسبت به آینده نگران کند. به همین دلیل، همین نیاز می‌تواند زمینه‌ای فراهم کند تا ایران در طرح و پیگیری خواسته‌های خود با قدرت بیشتری عمل کند.

قنادباشی ادامه داد: نباید تصور کرد که طرف مقابل در موقعیت قدرت قرار دارد؛ چنین تصوری نادرست است. در واقع آن‌ها نگرانی‌های جدی درباره بسته بودن تنگه هرمز دارند و می‌دانند که ایران اهرم‌ مهمی در اختیار دارد. در طول تاریخ هم آمریکایی‌ها همواره تلاش کرده‌اند اهرم‌های قدرت طرف مقابل خود را کم‌اهمیت جلوه دهند، در حالی که عواملی مانند تاب‌آوری مردم ایران، انسجام داخلی و ابزارهای راهبردی همچون تنگه هرمز برای آن‌ها بسیار تعیین‌کننده است.

وی گفت: متأسفانه برخی رسانه‌ها در ایران در ترسیم واقعیت‌های صحنه موفق عمل نکرده‌اند و تاریخ قضاوت خواهد کرد که چه کسانی در این زمینه کوتاهی کرده‌اند. با این حال، در حال حاضر به نظر می‌رسد این توافق از نظر بسیاری از نهادهای مرتبط قابل قبول ارزیابی شده است؛ نهادهایی مانند سپاه، دولت و مجلس آن را قبول دارند و شخصیت‌های برجسته هم از آن حمایت کرده‌اند. همین هم‌گرایی و تفاهم داخلی خود مسئله بسیار مهمی است، زیرا گاهی همین همدلی از خود امتیازاتی که در یک توافق به دست می‌آید ارزشمندتر است. در مقابل، اختلاف و چنددستگی می‌تواند بسیار زیان‌بار باشد.

این کارشناس مسائل بین‌الملل خاطرنشان کرد: باید توجه داشت که طرف مقابل ما هم با چالش‌ها و ضعف‌هایی مواجه است. حتی زمانی که صهیونیست‌ها اعلام می‌کنند به اقدامات خود در لبنان ادامه می‌دهند، این الزاماً نشانه قدرت نیست، بلکه در بسیاری موارد ناشی از نگرانی آن‌ها از آشکار شدن ضعف‌هایشان است؛ به‌ویژه در مواجهه با تحولات منطقه و جریان‌های مقاومت.

قنادباشی درباره اینکه ظاهرا اختلافاتی بین نتانیاهو و ترامپ در پی حمله چند روز پیش اسرائیل به ضاحیه و احتمال برهم خوردن توافق به دلیل این حمله، ایجاد شده است ارزیابی شما از این موضوع چیست، گفت: جان گرگان و سگان از هم جداست و متحد جان‌های شیران خداست، ما اعتقاد داریم که گرگ‌ها هیچ وقت نمی‌توانند در یک ائتلاف و اتحاد قرار بگیرند و اگر قرار بگیرند، موقتی است. اما صهیونیست‌ها بخشی از بدنه آمریکا هستند و در یک ساختار عمل می‌کنند و بخشی از بدنه سیاست آمریکا محسوب می‌شوند. در مورد شخص ترامپ هم می‌توان گفت که او معمولاً در دو صحنه عمل می‌کند؛ یک صحنه ظاهری و رسانه‌ای که بیشتر جنبه نمایشی دارد و صحنه دیگر پشت صحنه است و واقعی‌تر است. در ظاهر ممکن است چنین نشان داده شود که اختلافی وجود دارد یا تعهداتی داده شده است و توییت‌هایی زده شده و وعده داده است که جنگ در لبنان متوقف می‌شود، اما در پشت صحنه محاسبات دیگری دنبال می‌شود و این دو دو روی یک سکه هستند.

وی ادامه داد: با این حال، نکته قابل توجه این است که افکار عمومی جهان تا حد زیادی نسبت به این نوع رفتارها آگاه شده‌اند و بسیاری از مردم در سطح بین‌المللی و حتی در داخل آمریکا نسبت به سخنان و وعده‌های ترامپ با تردید نگاه می‌کنند و می‌دانند که او دروغ می‌گوید و این رفتار زشتی است. همین مسئله باعث شده است که سخنان او در بسیاری از موارد با احتیاط بیشتری مورد توجه قرار گیرد و افراد بیشتر به واقعیت‌های میدانی توجه کنند.

این کارشناس مسائل بین‌الملل با اشاره به بی‌اعتمادی به آمریکا و اسرائیل گفت:  همه کارشناسانی که تاکنون با آن‌ها صحبت شده، معتقدند که نمی‌توان به این طرف‌ها اعتماد کرد؛ به‌ویژه به جریان صهیونیستی. تجربه نشان داده است که آن‌ها همواره مقررات بین‌المللی را معتبر نمی‌دانند. برای مثال، یکی از موارد نمادین این مسئله آن بود که نماینده اسرائیل در سازمان ملل منشور این سازمان را در برابر دیدگان عمومی در دستگاه خردکن قرار داد و آن را نابود کرد. این اقدام نه به صورت پنهانی، بلکه پشت تریبون و در معرض دید همگان انجام شد. چنین رفتاری نشان می‌دهد که آن‌ها حتی برای مهم‌ترین اسناد بین‌المللی هم احترام و التزام عملی قائل نیستند.

وی ادامه داد: در مورد تعهداتی که ممکن است به آقای ترامپ داده شود هم همین تردیدها مطرح است. خود ترامپ هم سابقه‌ای طولانی در کنار گذاشتن یا تغییر دادن توافق‌ها و قراردادها دارد؛ چه در حوزه توافق‌های بین‌المللی و چه در موضوعات اقتصادی و تجاری. نمونه‌هایی از این رفتار را می‌توان در رویکرد او نسبت به برخی قراردادها و حتی در روابط با متحدان نزدیک آمریکا مشاهده کرد؛ به‌گونه‌ای که در مواردی تعرفه‌ها و سیاست‌ها به‌طور ناگهانی تغییر کرده است.

این کارشناس مسائل بین‌الملل تاکید کرد: نگاه واقع‌بینانه این است که این بازیگران طرف‌های قابل اتکایی برای توافق‌های بلندمدت و حتی میان‌مدت نیستند. این ویژگی اکنون هم در رفتار آن‌ها قابل مشاهده است. حتی در عرصه داخلی خودشان هم نمونه‌هایی از چنین رفتارهایی دیده می‌شود؛ به‌طوری که گاهی در مواضع سیاسی و رسانه‌ای خود با تندی و تناقض برخورد می‌کنند. در مجموع، برداشت تحلیل‌گران این است که چنین رویکردی در نهایت می‌تواند به قانون‌گریزی بیشتر و ایجاد تنش‌های جدید منجر شود و در آخر منجر به سقوط آنها خواهد شد.