سالمندی جمعیت، ورودی اهداکنندگان خون را کاهش می‌دهد

به گزارش خبرنگار ایلنا، صبح امروز ۲۴ خردادماه و همزمان با فرارسیدن روز جهانی اهداکننده خون، جمعی از اصحاب رسانه با حضور در مرکز انتقال خون استان تهران از بخش‌های مختلف این مرکز بازدید کردند. در این بازدید، خبرنگاران از نزدیک با روند پذیرش اهداکنندگان، انجام آزمایش‌های سلامت خون، فرآوری و آماده‌سازی فرآورده‌های خونی و نحوه توزیع آن به مراکز درمانی آشنا شدند. همچنین در حاشیه این بازدید، نشست خبری مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران با حضور خبرنگاران برگزار شد و آخرین وضعیت ذخایر خونی کشور و برنامه‌های پیش‌روی این سازمان تشریح شد.

احمد قره‌باغیان، مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران، در نشست خبری روز یکشنبه ۲۴ خردادماه با تشریح عملکرد این سازمان در ماه رمضان و ایام جنگ ۳۹ روزه، اظهار کرد: جنگ رمضان در اسفندماه و همزمان با روزهای پایانی سال آغاز شد و در کنار آن، به دلیل برخی مشکلات از جمله تعطیلی‌های ناشی از آلودگی هوا و صرفه‌جویی در مصرف انرژی، شرایط خاصی برای تأمین ذخایر خونی کشور به وجود آمد. 

وی افزود: پیش از آغاز جنگ رمضان، ذخیره خون کشور حدود پنج روز بود؛ به این معنا که اگر سازمان انتقال خون تعطیل می‌شد، می‌توانست تا پنج روز نیاز مراکز درمانی کشور را تأمین کند. اما پس از آغاز جنگ رمضان  و با توجه به افزایش احساس نیاز، برنامه‌ریزی جدیدی برای افزایش ذخایر خون و همچنین جابه‌جایی خون و فرآورده‌های خونی در سطح کشور انجام شد. 

قره‌باغیان با بیان اینکه ذخایر خون کشور در پایان اسفندماه دو برابر شد، گفت: برای نخستین‌بار در فروردین‌ماه، ذخیره خون کشور از ۱۲ روز گذشت. این در حالی است که استاندارد بین‌المللی ذخیره خون در کشورهای توسعه‌یافته بین ۸ تا ۱۲ روز است و برای کشوری مانند ایران که در حال توسعه محسوب می شود،  عدد ۷ تا ۸ روز نیز عدد بسیار مطلوبی محسوب می‌شود اما ما به عدد ۱۲ نیز رسیدیم.

مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران استقبال مردم را یکی از دلایل اصلی افزایش ذخایر خونی دانست و ادامه داد: در این مدت مردم حضور بسیار خوبی در مراکز اهدای خون داشتند و همکاران ما نیز به‌صورت شبانه‌روزی در مراکز انتقال خون فعالیت کردند تا خون‌های اهدایی پس از دریافت، به آزمایشگاه منتقل شده و آزمایش‌های مرتبط با سلامت روی آن‌ها انجام شود و در نهایت فرآورده‌های خونی سالم در اختیار مراکز درمانی قرار گیرد. 

وی با اشاره به دو گروه هدف مهم در اهدای خون، یعنی بانوان و جوانان زیر ۲۵ سال، گفت: متأسفانه میزان اهدای خون بانوان در کشور ما بسیار پایین است. در دوران جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، حدود ۳۰ درصد اهداکنندگان خون را بانوان تشکیل می‌دادند اما این عدد در سال‌های اخیر به کمتر از ۵ درصد رسید. این در حالی است که در برخی کشورهای منطقه مانند ترکیه، میزان مشارکت بانوان در اهدای خون نزدیک به ۳۰ درصد و در اردن حدود ۲۵ درصد است. 

قره‌باغیان تصریح کرد: در اسفندماه ۱۴۰۴ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۳، میزان مراجعه بانوان برای اهدای خون بیش از ۷۹ درصد افزایش یافت که عددی بسیار قابل توجه است. 

وی همچنین درباره مشارکت جوانان در اهدای خون گفت: کشور به سمت سالمندی حرکت می‌کند و این موضوع برای سازمان انتقال خون از دو جهت زنگ خطر محسوب می‌شود؛ نخست اینکه با افزایش سن جمعیت، مصرف خون و فرآورده‌های خونی به دلیل افزایش جراحی‌های پیشرفته، جراحی قلب، ارتوپدی و همچنین برخی بیماری‌ها از جمله سرطان‌ها افزایش پیدا می‌کند. از سوی دیگر، سالمندی می‌تواند ورودی اهداکنندگان خون را نیز کاهش دهد. 

مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران ادامه داد: بر همین اساس، جوانان زیر ۲۵ سال یکی از گروه‌های هدف اصلی سازمان انتقال خون هستند. در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل آن،  میزان مراجعه این گروه سنی به مراکز انتقال خون بیش از ۶۵ درصد افزایش یافت که نشان می‌دهد جامعه و مردم در کنار سازمان انتقال خون قرار گرفتند تا نیاز مراکز درمانی کشور تأمین شود. 

قره‌باغیان با اشاره به جابه‌جایی جمعیت از شهرهای بزرگ در ایام جنگ گفت: در ابتدای جنگ، دولت از مردم شهرهای بزرگ، به‌ویژه تهران، خواست که در صورت امکان شهر را تخلیه کنند تا فرآیندهای امدادرسانی بهتر انجام شود. اما باید توجه داشت که در میان افرادی که جابه‌جا می‌شوند، علاوه بر افراد سالم، بیماران نیز وجود دارند و این بیماران در استان‌های مقصد همچنان به خون و فرآورده‌های خونی نیاز دارند. 

وی افزود: در این مدت بیمارانی از تهران و استان‌هایی مانند گیلان، مازندران، خراسان رضوی، آذربایجان شرقی و اصفهان به استان‌های دیگر منتقل شدند و لازم بود نیاز خونی آن‌ها در استان‌های مهمان‌پذیر تأمین شود. به همین دلیل از مسافران خواستیم در زمان سفر، اهدای خون را فراموش نکنند، چراکه در استان‌های مقصد نیز نیاز به مصرف خون وجود دارد. 

مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران با تأکید بر اهمیت جابه‌جایی خون و فرآورده‌های خونی در سطح کشور گفت: تا پایان جنگ ۳۹ روزه، میزان جابه‌جایی خون در سازمان انتقال خون ایران دو برابر شد و اجازه ندادیم در هیچ نقطه‌ای از کشور، نیاز بیماران به خون و فرآورده‌های خونی بدون پاسخ بماند. از استان‌هایی مانند سیستان و بلوچستان و خوزستان تا استان‌های شمالی، غربی و شرقی کشور، انواع خون و فرآورده‌های خونی به‌موقع تأمین شد. 

وی با بیان اینکه سازمان انتقال خون در این مدت هیچ فضای اضطراری و نگرانی در میان مردم ایجاد نکرد، اظهار کرد: با وجود اینکه مصرف خون فقط حدود ۷ درصد کاهش داشت، تولید ما بیش از ۱۰ درصد افزایش یافت تا بتوانیم پاسخ سالم، کافی و به‌موقع به مراکز درمانی ارائه دهیم. 

مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران تأکید کرد: همکاران ما در سراسر کشور هیچ‌گاه نباید فراموش کنند که درمان هیچ بیماری که به خون یا فرآورده‌های خونی نیاز دارد، نباید آسیب ببیند یا به تعویق بیفتد. اگر بیماری امروز به دو واحد خون نیاز دارد، نباید به او گفته شود یک واحد امروز تزریق کند و واحد دوم را هفته آینده دریافت کند. همچنین بیماری که شیمی‌درمانی شده و به پلاکت نیاز دارد، باید در زمان مقرر فرآورده مورد نیاز خود را دریافت کند. 

او در ادامه با اشاره به برنامه‌های پیش‌روی این سازمان، اظهار کرد: سازمان انتقال خون ایران علاوه بر تأمین خون و فرآورده‌های خونی مورد نیاز مراکز درمانی، امسال چند برنامه مهم را در دستور کار دارد که باید اجرا، تقویت و توسعه داده شود. 

وی با بیان اینکه یکی از این برنامه‌ها توسعه بانک گروه‌های خونی نادر است، گفت: وقتی از خون نادر در ایران صحبت می‌کنیم، منظور گروه خونی‌ای است که از هر هزار نفر فقط یک نفر آن را داشته باشد. اگر این نسبت به یک نفر در هر ۱۰ هزار نفر برسد، گروه خونی خیلی نادر و اگر یک نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر باشد، گروه خونی بسیار بسیار نادر محسوب می‌شود. 

قره‌باغیان افزود: بانک خون‌های نادر در سازمان انتقال خون ایران از سال ۱۳۵۴ فعال است، اما نیازمند توسعه است. باید استانداردهای این بانک را ارتقا دهیم تا امکان برقراری ارتباط بین‌المللی فراهم شود و بتوانیم خون‌های نادر را با کشورهای دیگر تبادل کنیم؛ زیرا ممکن است خونی در بانک ما موجود باشد اما در کشور دیگری وجود نداشته باشد یا برعکس، در کشور ما موجود نباشد و بتوانیم آن را از خارج تأمین کنیم. 

قره‌باغیان در ادامه، توسعه بانک اطلاعات داوطلبان اهدای سلول‌های بنیادی خونساز را دومین برنامه مهم سازمان انتقال خون دانست و گفت: امروزه در درمان برخی سرطان‌ها، به‌ویژه سرطان خون، از سلول‌های بنیادی خونساز استفاده می‌شود. این سلول‌ها از مغز استخوان وارد جریان خون می‌شوند و با کمک دارو، هم میزان تولید و هم سرعت ورود آن‌ها به خون افزایش پیدا می‌کند. سپس مشابه فرآیند اهدای خون، خون از اهداکننده گرفته می‌شود، سلول‌های بنیادی از آن جدا شده و در زمان پیوند به بیمار تزریق می‌شود. 

وی افزود: این فرآیند زمانی قابل انجام است که میان اهداکننده سلول و گیرنده، از نظر آنتی‌ژن‌های سطح سلولی، تطابق و تجانس وجود داشته باشد. به همین دلیل باید بانک اطلاعاتی گسترده‌ای داشته باشیم تا شانس یافتن اهداکننده مناسب برای بیماران افزایش یابد. 

مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران با بیان اینکه اکنون اطلاعات بیش از ۱۰۰ هزار اهداکننده در این بانک ثبت شده است، تصریح کرد: هدف‌گذاری ما این است که ظرف سه سال این عدد به ۵۰۰ هزار نفر برسد. در ۴۱ مرکز سازمان انتقال خون کشور، دفاتری با عنوان دفاتر داوطلبان سلول‌های بنیادی فعال است. 

قره‌باغیان ادامه داد: در این مراکز، از اهداکنندگان خون زیر ۴۰ سال دعوت می‌شود در صورت تمایل، عضو بانک اطلاعات داوطلبان سلول‌های بنیادی شوند. دلیل اهمیت سن این است که ممکن است این فرد تا ۱۰ یا ۲۰ سال آینده برای بیماری به‌عنوان اهداکننده مناسب شناسایی شود. در صورت موافقت فرد، نمونه خون او برای انجام آزمایش‌های تکمیلی به آزمایشگاه دیگری ارسال می‌شود و اطلاعاتش در بانک ثبت خواهد شد. 

وی گفت: اگر در آینده بیماری از سوی بیمارستان معرفی شود و مشخصات او با یکی از داوطلبان ثبت‌شده تطابق داشته باشد، از طریق خون محیطی، سلول‌های بنیادی مورد نیاز بیمار تأمین می‌شود. 

مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران، افزایش تولید پلاکت به روش آفرزیس را سومین برنامه مهم سازمان دانست و اظهار کرد: پلاکت یکی از حیاتی‌ترین فرآورده‌های سازمان انتقال خون است و برای بیمارانی استفاده می‌شود که به هر دلیل، مغز استخوان آن‌ها توان تولید کافی پلاکت را ندارد. اگر شمار پلاکت از حد مشخصی پایین‌تر بیاید، احتمال خونریزی داخلی و مرگ بیمار وجود دارد. 

وی افزود: برخی بیماران به‌صورت اولیه دچار اختلال در تولید پلاکت هستند؛ مانند بیماران مبتلا به انواع سرطان‌های خون. در برخی موارد نیز مغز استخوان به دلیل گسترش سرطان‌هایی مانند سرطان پستان، پروستات یا ریه درگیر می‌شود و عملکرد طبیعی خود را از دست می‌دهد. این بیماران برای تداوم حیات و همچنین پس از شیمی‌درمانی، نیازمند تزریق پلاکت هستند. 

قره‌باغیان با بیان اینکه اکنون بخش عمده پلاکت مورد نیاز از خون‌های اهدایی تهیه می‌شود، گفت: در روش معمول، از هر واحد خون اهدایی یک واحد پلاکت تهیه می‌شود و معمولاً هیچ بیماری کمتر از پنج واحد پلاکت دریافت نمی‌کند؛ بنابراین برای تأمین نیاز یک بیمار باید از پلاکت‌های چند اهداکننده استفاده شود. 

وی با اشاره به مزایای روش آفرزیس توضیح داد: در روش آفرزیس، خون از فرد گرفته می‌شود، پلاکت جدا شده و گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید و سایر اجزای خون به بدن اهداکننده بازگردانده می‌شود. در این روش، یک اهداکننده می‌تواند نیاز یک بیمار را تأمین کند و به‌جای استفاده از پنج اهداکننده، از یک اهداکننده پلاکت کافی دریافت می‌شود. 

مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران با بیان اینکه یک اهداکننده در روش آفرزیس می‌تواند هفته‌ای دو بار و تا ۲۴ بار در سال پلاکت اهدا کند، افزود: در حال حاضر حدود ۱۹ درصد پلاکت مورد نیاز کشور به روش آفرزیس تأمین می‌شود و باید این عدد به‌تدریج افزایش یابد. در کشورهایی مانند ژاپن، ۱۰۰ درصد پلاکت به روش آفرزیس تهیه می‌شود. 

وی ادامه داد: پلاکت آفرزیس از نظر تعداد دفعات اهدا، کیفیت و سلامت مزیت‌های مهمی دارد و خوشبختانه پزشکان نیز به استفاده از آن توجه دارند. با این حال، نیاز داریم اهداکنندگان را به سمت اهدای پلاکت به روش آفرزیس سوق دهیم.