دلایل سفر نخست‌وزیر هند به سرزمین‌های اشغالی/ سناریوی تل‌آویو برای حذف دهلی‌نو از معادلات اقتصادی ایران

عبدالمحمد طاهری، کارشناس مسائل شبه‌قاره در تشریح دلایل و ابعاد سفر نخست‌وزیر هند به سرزمین‌های اشغالی در گفت‌وگو با ایلنا عنوان کرد: سفر نارندرا مودی به اسرائیل از دو منظر بسیار حائز اهمیت است. نخست این است که این نزدیکی و تعامل عملیاتی میان دو طرف در شرایطی رخ می‌دهد که منطقه در وضعیت مناسبی قرار ندارد؛ از این رو، زمان‌بندی این سفر و انتخاب چنین مقطعی قابل تأمل است. به‌ویژه آن‌که این اقدام در برهه‌ای صورت می‌گیرد که تحولات مهمی در پیش است و این انتخاب زمانی، از نظر سیاسی و نمادین نیز معنا‌دار به نظر می‌رسد. مسأله دوم این است که اسرائیل صرفاً به دنبال تبادلات اقتصادی با هند نیست، بلکه تلاش دارد تا حد امکان، هند را از مجموعه تعاملات اقتصادی با ایران خارج کند. در این مسیر، فشارهای ایالات متحده از یک سو و فشارهای اسرائیل از سوی دیگر وجود دارد. اگر به تحولات یک ماه گذشته توجه شود، اقداماتی که در اقیانوس هند و از سوی دولت هند صورت گرفته، چه در سطح منطقه‌ای و چه در سطح ملی، به هیچ وجه در راستای منافع ایران ارزیابی نمی‌شود و حتی می‌توان گفت برخی از این اقدامات برای نخستین‌بار در چنین سطحی رخ داده است.

وی ادامه داد: برآیند این دو نکته آن است که هند، متأسفانه، تحت فشار قابل توجه اسرائیل قرار گرفته است. البته این تنها اسرائیل نیست که در این روند نقش ایفا می‌کند، بلکه ایالات متحده نیز در این معادله حضور فعال دارد. به نظر می‌رسد هند در این موازنه، به این جمع‌بندی رسیده که چرخش به سمت اسرائیل و آمریکا می‌تواند در کوتاه‌مدت به نفع منافع ملی این کشور باشد، حتی اگر پیامدهای بلندمدت آن هنوز به‌طور کامل مورد توجه قرار نگرفته باشد. هند کشوری قدرتمند است و از سوی دیگر، از پشتوانه ایالات متحده نیز برخوردار است؛ اکنون اسرائیل نیز به این معادله افزوده شده و تلاش می‌کند هرگونه ارتباط اقتصادی میان ایران و هند را تضعیف یا حذف کند تا فشار بر ایران افزایش یابد. در این میان، ایران بخشی از مبادلات اقتصادی خود را با هند داشته است و این روند جدید می‌تواند از دو مسیر به ایران آسیب وارد کند. نخست، حذف تدریجی ایران از معادلات اقتصادی مرتبط با هند و دوم، ایجاد مزاحمت برای کشتیرانی و سایر اشکال تعامل اقتصادی ایران، موضوعی که نشانه‌هایی از آن مشاهده شده است. 

این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: از این رو، این سفر و این نزدیکی از دو منظر اقتصادی و امنیتی قابل بررسی است و زمان‌بندی آن نیز دارای اهمیت ویژه‌ای است؛ زیرا این اقدام بیش از آن‌که صرفاً اقتصادی باشد، دارای ابعاد سیاسی و تبلیغاتی قابل توجهی است و در راستای حذف هند از معادلات اقتصادی ایران قابل ارزیابی است. اینکه هند چه ظرفیت‌هایی می‌تواند در اختیار اسرائیل قرار دهد و اسرائیل چه منافعی برای هند دارد، باید گفت این همکاری ابعاد مختلفی دارد. یکی از مهم‌ترین حوزه‌ها، حوزه امنیتی و اطلاعاتی است. اسرائیل یکی از بازیگران قدرتمند در عرصه اطلاعاتی و جاسوسی محسوب می‌شود و این توانمندی می‌تواند برای هند، به‌ویژه در مواجهه با تهدیدات داخلی و منطقه‌ای، اهمیت داشته باشد. اسرائیل می‌تواند اطلاعات دقیق‌تری درباره گروه‌های مخالف یا تهدیدات امنیتی احتمالی در اختیار هند قرار دهد و حتی در حوزه‌های عملیاتی نیز به این کشور کمک کند.

وی افزود: حوزه دوم، همکاری‌های نظامی است. اسرائیل از تولیدکنندگان مهم تجهیزات و فناوری‌های نظامی پیشرفته است و می‌تواند در ارتقای توان نظامی هند نقش ایفا کند. این همکاری می‌تواند شامل انتقال فناوری، فروش تجهیزات یا همکاری‌های مشترک دفاعی باشد. در مقابل، این همکاری یک‌طرفه نیست و هند نیز می‌تواند در حوزه اقتصادی به اسرائیل کمک کند. اقتصاد هند ظرفیت‌های گسترده‌ای دارد و در حوزه‌هایی مانند کشاورزی، فناوری و بازار مصرف، فرصت‌های مهمی برای همکاری با اسرائیل وجود دارد. با این حال، به نظر می‌رسد در شرایط کنونی، ابعاد امنیتی این همکاری نسبت به ابعاد اقتصادی پررنگ‌تر است و اسرائیل در این حوزه دارای برگ‌های برنده مهمی است. نکته دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، تغییر رویکرد هند در علنی‌سازی روابط با اسرائیل است. در گذشته، هند تلاش می‌کرد این روابط را با احتیاط بیشتری مدیریت کند، اما اکنون این روابط آشکارتر شده است. یکی از دلایل این تغییر، شرایط داخلی هند است. 

وی در پایان خاطرنشان کرد: دولت مودی با چالش‌هایی در داخل کشور مواجه است و همچنین در محیط منطقه‌ای نیز با تنش‌هایی روبه‌رو شده است. در چنین شرایطی، تقویت روابط با یک شریک خارجی می‌تواند به‌عنوان یک اهرم حمایتی عمل کند. از سوی دیگر، اسرائیل نیز با چالش‌های داخلی مواجه است. بنیامین نتانیاهو با فشارهای سیاسی و اختلافات داخلی روبه‌روست و در چنین شرایطی، تقویت روابط خارجی می‌تواند به تثبیت موقعیت سیاسی او کمک کند. اسرائیل در شرایط تنش داخلی، معمولاً تلاش می‌کند با گسترش روابط خارجی، بخشی از فشارهای داخلی را مدیریت کند. بنابراین، این نزدیکی نتیجه نیازهای متقابل دو طرف است. هند به دنبال تقویت موقعیت خود در حوزه امنیتی و سیاسی است و نتانیاهو نیز به دنبال تقویت موقعیت داخلی و بین‌المللی خود است. این همکاری می‌تواند به توسعه روابط اقتصادی، نظامی و امنیتی میان دو طرف منجر شود و برای هر دو طرف دارای منافع باشد. با این حال، نکته بسیار مهم این است که انتخاب هند از سوی اسرائیل در این مقطع زمانی، از نظر ژئوپلیتیکی، اقتصادی و امنیتی، انتخابی بسیار معنادار است. اگر دیپلماسی ایران در این شرایط فعال و مؤثر نباشد، این روند می‌تواند پیامدهای مهمی برای ایران و حتی برای معادلات منطقه‌ای داشته باشد. به نظر می‌رسد اسرائیل با درک اهمیت هند در معادلات منطقه‌ای و جهانی، این کشور را به‌عنوان یک شریک کلیدی انتخاب کرده است. از سوی دیگر، هند نیز تلاش می‌کند از این همکاری برای تأمین منافع اقتصادی، امنیتی و راهبردی خود بهره‌برداری کند.