گزارش‌هایی از به‌‌کارگیری هوش مصنوعی توسط دانشجویان در امتحانات مجازی داریم/ بیش از ۵۰ درصد فارغ‌التحصیلان برخی رشته‌ها بیکارند

«ابوالفضل واحدی» معاون آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا درباره راه‌اندازی برخی رشته‌های دانشگاهی بدون توجه کافی به نیازهای واقعی کشور اظهار کرد: ما نمی‌خواهیم به صورت مطلق درباره همه رشته‌ها قضاوت کنیم، اما همان‌طور که پیش‌تر نیز مطرح شده، توسعه رشته‌ها در برخی موارد «عرضه‌محور» بوده است؛ یعنی دانشگاه‌ها بر اساس اینکه چه تعداد عضو هیئت علمی، کلاس و امکانات دارند، اقدام به ارائه یک رشته کرده‌اند. 

وی افزود: این موضوع از این جهت قابل توجه و خوب است، اما باید بررسی شود که آیا این رشته واقعاً مورد نیاز کشور است یا خیر. امروز رشته‌هایی داریم که بیش از ۵۰ درصد فارغ‌التحصیلان آن‌ها بیکار می‌مانند؛ بنابراین اگر رشته‌ای با چنین وضعیتی مواجه است، باید درباره آن بازنگری انجام شود. 

راه‌اندازی رشته‌ها باید با توجه به بازار کار باشد

معاون آموزشی وزارت علوم ادامه داد: حرف ما این است که صرف اینکه شرایط و امکانات برای ارائه یک رشته وجود دارد، کفایت نمی‌کند. باید ببینیم دانش‌آموخته‌ای که از دانشگاه خارج می‌شود، آیا زمینه اشتغال و کار برای او فراهم است یا نه. همچنین باید بررسی شود که آیا لازم است دولت در این حوزه بودجه صرف کند یا خیر. 

واحدی با اشاره به لزوم بازنگری در رشته‌محل‌ها گفت: این موضوع باید به صورت توزیع‌شده بررسی شود. برای مثال، علوم پایه و رشته فیزیک قطعاً مورد نیاز کشور است، اما سؤال اینجاست که آیا با همین تعداد پذیرش و در همین تعداد دانشگاه باید ادامه پیدا کند یا نیازمند بازنگری هستیم. ممکن است بگوییم رشته فیزیک مورد نیاز کشور است، اما نه با این گستردگی و نه در همه دانشگاه‌ها. 

وی تصریح کرد: باید قوانین گسترش آموزش عالی را بر اساس این ارزیابی‌ها بازنگری کنیم. در همین راستا، اجرای فاز سوم آمایش آموزش عالی را در برنامه داریم و امیدواریم این موضوع بتواند به اصلاح و ساماندهی رشته‌محل‌ها کمک کند. 

معاون آموزشی وزارت علوم در بخش دیگری از این گفت‌وگو درباره استفاده دانشجویان از هوش مصنوعی و نگرانی‌ها نسبت به افت کیفیت تحصیلی گفت: هوش مصنوعی یک ابزار نوین است که می‌تواند در خدمت آموزش و نظام آموزش عالی کشور قرار گیرد، اما طبیعی است که پیامدهای منفی و چالش‌هایی هم داشته باشد. این مسئله مختص ایران نیست و در دنیا نیز مطرح است. 

واحدی با اشاره به یک پیمایش انجام‌شده در خارج از کشور اظهار کرد: بر اساس یکی از پیمایش‌هایی که در اروپا انجام شده، بیش از ۸۵ درصد دانشجویان کارشناسی از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند. این استفاده می‌تواند در حوزه یادگیری، انجام تکالیف، تهیه گزارش‌ها و سایر فعالیت‌های آموزشی باشد. 

وی ادامه داد: ما نه می‌توانیم و نه مطلوب است که به طور مطلق استفاده از هوش مصنوعی را ممنوع کنیم. هوش مصنوعی یک امکان جدید است و باید از آن استفاده کرد، اما استفاده از آن باید جهت‌دهی، مدیریت و کنترل شود. 

تدوین آیین‌نامه استفاده از هوش مصنوعی در دانشگاه‌ها

معاون آموزشی وزارت علوم از تدوین آیین‌نامه‌ای در این زمینه خبر داد و گفت: در حال تدوین یک آیین‌نامه یا کد مشخص برای نحوه استفاده از هوش مصنوعی در آموزش عالی هستیم تا چارچوب استفاده از این ابزار روشن شود و آثار منفی آن کاهش پیدا کند. 

استفاده دانشجویان از هوش مصنوعی در امتحانات مجازی

واحدی درباره برخی مصادیق استفاده نادرست از هوش مصنوعی توضیح داد: یکی از نمونه‌های روشن، امتحانات مجازی است. زمانی که نظارت کافی وجود ندارد، با توجه به ابزارهای پیشرفته هوش مصنوعی، دانشجویان می‌توانند به‌راحتی پاسخ‌ها را استخراج کنند. بررسی‌های ما نیز نشان می‌دهد که چنین اتفاقاتی در حال رخ دادن است. 

وی تأکید کرد: بنابراین باید ابزارها و اقدامات لازم برای کنترل این وضعیت پیش‌بینی شود. کنار گذاشتن مطلق هوش مصنوعی نه ممکن است و نه مطلوب؛ اما باید برای آن جهت‌دهی، نظارت و کدهای اخلاقی تعریف شود. 

معاون آموزشی وزارت علوم همچنین به مسئله حریم خصوصی اشاره کرد و گفت: یکی دیگر از چالش‌های مهم در استفاده از هوش مصنوعی، موضوع حریم خصوصی و حفاظت از داده‌هاست که باید مورد توجه قرار گیرد. در همان پیمایش اروپایی نیز دانشجویان یکی از مهم‌ترین چالش‌ها را نبود تنظیم‌گری و کنترل کافی در استفاده از این ابزار عنوان کرده بودند.