تعامل با جهان عرب در اجلاس ایران‌شناسی

به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، به منظور بررسی زمینه‌های همکاری سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) در برگزاری دومین اجلاس بین‌المللی ایران‎شناسی در جهان عرب، نشستی با حضور محمدعلی ربانی، مدیرکل همکاری‌های علمی و دانشگاهی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و حمید طاهری، رئیس دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) در محل جلسات دفتر ریاست این دانشگاه برگزار شد. 

ربانی، مدیرکل همکاری‌های علمی و دانشگاهی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به اهمیت برگزاری اجلاس ایرانشناسی در جهان عرب پرداخت و گفت: سازمان فرهنگ در تلاش است با برگزاری همایش ایران‌شناسی ضمن بهره گیری از ظرفیت‎های علمی – دانشگاهی فضای دوستی و گفت‌وگوی بین‌المللی را تقویت کند. 

وی همچنین، افزود: موضوع مطالعه ایران و ایران‌شناسی اهمیت ویژه‌ای دارد به ویژه در شرایط کنونی که دشمنان قصد دارند بحث ایران‌هراسی را پیش ببرند. اما مقاومت ایرانیان و تأثیر سابقه تمدن و فرهنگ ایرانی که در مقاومت آن‌ها بسیار تأثیرگذار است، باید مورد مطالعه قرار گیرد و به همه جهانیان در آسیا، آفریقا و خاصه جهان عرب معرفی شود. 

ربانی به اولین اجلاس بین‌المللی ایران‌شناسی که آبان‌ماه ۱۴۰۴ در تهران و شیراز برگزار شد، اشاره کرد و گفت: در این اجلاس، ظرفیت‌های دانشگاهی در داخل کشور تشویق شدند. براین اساس دبیرخانه و شورای علمی اجلاس ایران‌شناسی تصمیم گرفت، اجلاس دوم را با هدف استفاده از ظرفیت‌های دانشگاهی و با رویکرد ایران و جهان عرب در دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) برگزار کند تا شبکه تعاملاتی که در حوزه ایران‎شناسی شکل گرفته، تقویت شود. اهمیت این موضوع در دوره پساجنگ مضاعف شده است. 

وی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) را به دلیل دانشگاه مأموریت‌گرا و دارای تجربه و ظرفیت مناسب، میزبان شایسته‌ای برای دومین اجلاس ایران‎شناسی در جهان عرب توصیف کرد و گفت: وجود ۶۵ نمایندگی فرهنگی ایران در خارج از کشور، برای دانشگاه فرصت مناسبی است تا در حوزه‌های مختلف به ویژه حوزه ایران‎شناسی و زبان فارسی فعالیت کند. 

طاهری، رئیس دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) با اشاره به سابقه همکاری دانشگاه با سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، از حمایت سازمان فرهنگ و سایر نهادها مانند بنیاد ایران‌شناسی برای برگزاری اجلاس بین المللی ایران‌شناسی ابراز خرسندی کرد و گفت: این دانشگاه در رشته ایران‌شناسی در مقطع ارشد و دکترا دانشجو می‌پذیرد و استادان با سابقه‌ای در این رشته مشغول فعالیت هستند. 

وی همچنین، مباحثی در خصوص ایران‎شناسی در اروپا، اروپای شرقی و جهان عرب بیان کرد و مطالعه در حوزه ادیان را مهم دانست و افزود: ایرانشناسی در جهان عرب به ویژه در کشور مصر از داستان‌نویسی در قرن ۲۰ آغاز شد. وی پرداختن به ادبیات تطبیقی در حوزه ایرانشناسی جهان عرب را موضوع مهمی قلمداد کرد. 

البرزی، معاون امور بین‌الملل دانشگاه امام خمینی (ره)، به برگزاری اولین اجلاس بین‌المللی ایران‎شناسی در سال گذشته اشاره کرد و گفت: این اجلاس به همت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و در شهرهای تهران و شیراز برگزار شده است. به علت سابقه همکاری دانشگاه با سازمان فرهنگ در برگزاری برنامه‌های علمی بین‌المللی مشترک، این دانشگاه به عنوان میزبان و دبیرخانه اجلاس منطقه‌ای ایران‌شناسی با محوریت ایرانشناسی در جهان عرب برگزیده شده است. 

حسینی، رئیس مرکز آموزش زبان فارسی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) نیز در سخنانی، گفت: دومین اجلاس ایران‎شناسی در قزوین پُلی بین قزوین و جهان عرب خواهد بود. ایران‎شناسی در جهان عرب یک ضرورت تاریخی است و اگر امروز توجه نکنیم فردا دیر خواهد بود. این اجلاس می‌تواند آغازگر فصل جدید در روابط ما و دیپلماسی فرهنگی و علمی ایران و جهان عرب باشد و این شامل آفریقا نیز هست. 

وی اظهار کرد: با توجه به بحران‎های موجود از طریق همایش به یک منطقه‌گرایی معرفتی دست پیدا خواهیم کرد و این وظیفه دانشگاهیان را سنگین‌تر می‌کند. ما می‌توانیم ایران‎شناسی عربی انتقادی سازنده ایجاد کنیم و پل ارتباطی باشیم که دیپلمات‎ها از آن عبور کنند. 

حسینی تصریح کرد: باید این موضوع را هدفمند کنیم و به یک سنت پایدار تبدیل کنیم. به نظر می‌رسد، بزرگترین مانع بر سر نهادینه شدن ایران‎شناسی در جهان عرب، فقدان اجتماع علمی است. مرجع ایرانشناسی در پایان نامه‌ها و پژوهش‎های عربی، ترجمه آثار غربی و منابع فرانسوی و انگلیسی است و پژوهشگران عرب ایران را از چشم غربی‌ها می‌نگرند و طبیعتا خلاهای بزرگی شکل گرفته پس مسأله روش‌شناختی در ایرانشناسی امر مهم است. 

وی ادامه داد: ما در قرن ۶ و ۷ ایران‎شناسان به نام از جمله خوارزمی، بوعلی سینا، ابوریحان بیرونی، جورجانی و… داشتیم که به تاریخ و فرهنگ ایران توجه کرده‌اند و از اولین ایرانشناسان ایرانی تبار بوده‌اند. بحث ایران‎شناسی و گسترش زبان فارسی در کشورهای عربی به بلوغ نرسیده و در قیاس با شرق‌شناسی دچار نوعی خلاء معرفتی و ساختاری است. 

کوروش مقتدری، رئیس اداره ایران‌شناسی و زبان فارسی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی ضمن پرداختن به موضوع برگزاری اجلاس ایران‌شناسی برای مبارزه با ایران‌هراسی، دانشگاه را بهترین و اعتماد سازترین مرکز شکل گیری رابطه ایران با جهان عرب و تقویت موضوع ایرانشناسی در جهان عرب دانست. 

وی پیشنهاد کرد: پیش‌نشست‎هایی با ایران‎شناسان مصری، عمانی، عراقی، لبنانی و… برگزار شود تا فضای گفت‌وگو و هم فهمی و غلبه گفتمان ایران‌شناسی در جهان عرب شکل گیرد تا نسل جدید ایرانشناسان در جهان عرب تربیت شود. 

مقتدری همچنین جذب دانشجو، تبادل استاد و شکل گیری شبکه ایران‎شناسان عربی از نتایج برگزاری دومین اجلاس ایرانشناسی در جهان عرب دانست. 

املشی، رئیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) ضمن انتقاد از مغفول ماندن موضوع ایرانشناسی در جهان عرب گفت: متاسفانه بسیاری از ایران‌شناسان، ایران را در آثار کشورهای غربی مطالعه می‌کنند، در صورتی که نقش ایران به عنوان واسطه جهان عرب و شبه قاره هند بسیار مهم است و تقارب فرهنگی ایران و جهان عرب بسیار زیاد است و باید مورد توجه قرار بگیرد. 

شهیدی، عضو هیات علمی دانشگاه تهران نیز ضمن ابراز خرسندی از انتخاب دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) به عنوان میزبان دومین اجلاس ایران‌شناسی در جهان عرب گفت: جهان عرب ایران را با نام قدیمی قزوین می‌شناسد؛ از این حیث قزوین جایگاه ویژه‌ای در برگزاری این اجلاس دارد. 

وی انجمن علمی ایران‌شناسی را قدیمی‌ترین انجمن علمی برشمرد و گفت: انجمن علمی ایران‌شناسی در کنار دانشگاه در برگزاری این اجلاس کمک خواهد کرد. وی پیشنهاد کرد از ایرانشناسان اروپایی نیز برای حضور در این اجلاس دعوت به عمل آید. 

در ادامه این نشست، موضوعاتی چون ترجمه آثار و مقالات دریافتی اجلاس توسط دانشگاه علامه طباطبایی، تشکیل بانک اطلاعات از ایرانشناسان و راه اندازی اتاق‌های ایراشناسی مطرح شد. 

همچنین، مقرر شد شورای سیاستگذاری این اجلاس، محورهای اجلاس را تعیین کند که پس از انتخاب اعضای کمیته اجرایی و علمی اجلاس با هدف تربیت نسل ایران‌شناس در جهان عرب و تقویت کنشگری مطالعات ایران‌شناسی در آبان‌ماه ۱۴۰۵ اجرایی شود.