افزایش بهره‌وری با تکمیل سامانه‌های نوین آبیاری

حدیث حدادی، گروه اقتصادی: صفدر نیازی‌شهرکی، معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، در گفت‌وگو با «ایران» مهم‌ترین اقدام این معاونت در سال گذشته را پیگیری جدی برای تعیین تکلیف طرح‌های نیمه‌تمام، بویژه در حوزه سامانه‌های نوین آبیاری عنوان کرد و گفت: «میانگین تعیین تکلیف طرح‌های نیمه‌تمام سامانه‌های نوین آبیاری در کشور به ۴۱ درصد رسیده و در برخی استان‌ها این طرح‌ها تا پایان سال ۱۴۰۴ به‌طور کامل تعیین تکلیف شده‌اند.»
وی افزود: «برنامه معاونت آب و خاک در سال ۱۴۰۵، تکمیل طرح‌های نیمه‌تمام باقی‌مانده و اجرای سامانه‌های نوین آبیاری در سطح ۲۰۰ هزار هکتار در راستای تحقق شاخص‌های برنامه هفتم پیشرفت است.» نیازی‌شهرکی با اشاره به جلوگیری از ایجاد طرح‌های نیمه‌تمام جدید تصریح کرد: «براساس دستورالعمل ابلاغی، تأمین انرژی مورد نیاز (برق) و احداث استخر ذخیره آب، دو شرط اصلی برای پرداخت اعتبار به متقاضیان اجرای سامانه‌های نوین آبیاری تعیین شده است.»

تلاش برای توقف عدم‌النفع ۹.۸ همتی کشاورزان زاگرس‌نشین

معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به اهمیت تأمین اعتبار ایستگاه‌های پمپاژ در استان‌های زاگرس‌نشین گفت: «هم‌اکنون ۱۳۵ پروژه نیمه‌تمام با متوسط پیشرفت فیزیکی ۵۰ درصد در استان‌های ایلام، کرمانشاه، کردستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و لرستان وجود دارد.»
وی افزود: «برای تکمیل و پرداخت دیون این طرح‌ها به ۶ هزار و ۱۳۹ میلیارد تومان اعتبار نیاز است که در صورت تأمین، سطح زیرکشت ۵۲ هزار هکتار افزایش می‌یابد.»
به گفته نیازی‌شهرکی، در شرایط فعلی عدم‌النفع سالانه ناشی از ناتمام ماندن این طرح‌ها بیش از ۹ هزار و ۸۳۰ میلیارد تومان برآورد می‌شود؛ درآمدی که می‌تواند نصیب کشاورزان این استان‌ها شود.

استفاده از ظرفیت‌های بومی و ملی برای تأمین مالی

معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی استفاده از ظرفیت‌های استانی و همچنین تأمین تسهیلات بدون بهره از طریق نهادهای دارای مسئولیت اجتماعی همچون بنیاد برکت، بنیاد علوی و ستاد اجرایی فرمان امام(ره) را از جمله راهکارهای این معاونت برای حمایت از مناطق کمترتوسعه‌یافته دانست. وی گفت: «برآوردها نشان می‌دهد این اقدامات در سال ۱۴۰۴ نقش مهمی در تسهیل اجرای طرح‌های آب و خاک در مناطق محروم داشته است.»
نیازی‌شهرکی در تشریح عملکرد کمی طرح‌ها اظهار کرد: «در سال ۱۴۰۴ بیش از ۱۹ هزار و ۷۹۹ هکتار سامانه نوین آبیاری اجرا شد. همچنین ۳۳ هزار هکتار شبکه‌های فرعی آبیاری و زهکشی، ۵ هزار و ۱۰۰ هکتار تجهیز و نوسازی اراضی و ۶۰۰ کیلومتر احیا، مرمت و لایروبی قنوات انجام شد.» وی ادامه داد: «اجرای ۱۴۴ هکتار تأمین و انتقال آب برای باغات در اراضی شیب‌دار، ۱۰۰ کیلومتر انتقال آب با لوله و ۵ هزار کیلومتر احداث و بهسازی کانال‌های آبیاری عمومی و پوشش انهار سنتی از دیگر اقدامات شاخص سال گذشته بوده است.» معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی همچنین از انجام مطالعات خاک در سطح ۶۷ هزار و ۷۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی خبر داد و گفت: «مجموع این اقدامات موجب ارتقای حدود ۰.۱ درصدی راندمان آبیاری و صرفه‌جویی بیش از ۲۰۷ میلیون مترمکعب آب کشاورزی شد؛ آن هم در شرایطی که کشور با تنش شدید آبی مواجه است و هر قطره آب در امنیت غذایی نقش حیاتی دارد.»

تخصیص ۱۰۰ درصدی اعتبار پروژه انتقال آب دشت سیستان

نیازی‌شهرکی درباره اعتبارات تخصیصی طرح‌ها نیز گفت: «در بخش اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای برای طرح ساختمان شبکه‌های آبیاری حوزه‌های مرزی بیش از ۲۴ هزار میلیارد ریال تخصیص یافت که معادل ۸۸ درصد اعتبار ابلاغی است.» وی افزود: «کمک‌های فنی برای توسعه سامانه‌های نوین آبیاری نیز با تخصیص ۱۸ هزار میلیارد ریال، معادل ۸۰ درصد اعتبار مصوب، محقق شد.» به گفته وی، طرح تجهیز و نوسازی اراضی زیر سدها با ۹۴ درصد تخصیص، اجرای عملیات آب و خاک در عرصه تشکل‌های کشاورزی با ۹۵ درصد تخصیص و طرح انتقال آب با لوله به اراضی کشاورزی دشت سیستان نیز با تخصیص ۱۰۰ درصدی به‌طور کامل اجرایی شده است. همچنین در حوزه قنوات نیز ۸۷ درصد اعتبارات تخصیص یافته است.
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به جذب سرمایه‌گذاری غیردولتی اظهار کرد: «در راستای تحقق شعار سال، حدود ۴۳۸.۵ میلیارد تومان سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و منابع حاصل از مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها، بنیاد برکت، بنیاد علوی و خیرین جذب شد.»
به گفته وی، این اعتبارات برای تکمیل ایستگاه‌های پمپاژ، بازسازی قنوات، اجرای سامانه‌های نوین آبیاری و پوشش کانال‌های سنتی در استان‌های آذربایجان شرقی، اصفهان، تهران، چهارمحال و بختیاری، زنجان، سیستان و بلوچستان، قزوین، قم، کردستان، کهگیلویه و بویراحمد، لرستان، همدان، سمنان، فارس و کرمان هزینه شده است. نیازی‌شهرکی همچنین از اختصاص هزار میلیارد تومان اعتبار در سال‌جاری برای احیای قنوات مناطق دورافتاده روستایی خبر داد.

جزئیات اهداف و اعتبارات سال ۱۴۰۵

معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی درباره برنامه‌های سال ۱۴۰۵ گفت: «مطابق اهداف برنامه هفتم پیشرفت، برای اجرای طرح‌های آب و خاک شامل سامانه‌های نوین آبیاری، شبکه‌های فرعی، تجهیز و نوسازی، احیای قنوات، زهکشی، انتقال آب با لوله و بهسازی کانال‌ها، حدود ۲۱۰ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز است.» وی هشدار داد: «اگر روند تخصیص اعتبارات مانند سال‌های گذشته ادامه پیدا کند، احتمال دارد تنها بخش اندکی از طرح‌ها اجرایی شود و اهداف برنامه عملاً محقق نشود.»
نیازی‌شهرکی در تشریح اهداف کمی سال ۱۴۰۵ افزود: «استقرار سامانه‌های نوین آبیاری تحت فشار در سطح ۲۰۰ هزار هکتار با اعتبار ۲۸ هزار میلیارد تومان، اجرای سامانه‌های زیرسطحی هوشمند در ۶۰ هزار هکتار با اعتبار ۶۵ هزار میلیارد تومان و تجهیز، نوسازی و زهکشی اراضی در سطح ۷۰ هزار هکتار با اعتبار ۷ هزار میلیارد تومان هدفگذاری شده است.»
وی در پایان، تغییر اقلیم، کاهش کمی و کیفی منابع آب و خاک، تداوم خشکسالی، پایین بودن اعتبارات تخصیصی و افزایش شدید قیمت لوله و اتصالات پلی‌اتیلن را از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی بخش آب و خاک کشور عنوان کرد.