مخبر دزفولی: آمار غلط می‌تواند کشور را به سمت تصمیمات اشتباه سوق دهد

محمدرضا مخبر دزفولی، رئیس فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، در آیین امضای تفاهم‌نامه همکاری میان فرهنگستان علوم و مرکز آمار ایران، با اشاره به اهمیت جایگاه آمار در نظام حکمرانی، اظهار کرد: موضوع آمار در همه کشورهای جهان، موضوعی حساس و بعضاً مناقشه‌برانگیز است و به همین دلیل، داده‌ها و آمارها باید از اتقان، قابلیت راستی‌آزمایی، ارزیابی و اعتمادپذیری برخوردار باشند.

به گزارش ایسنا، وی با بیان اینکه آمار، مبنای تحلیل، سیاست‌گذاری و تصمیم‌سازی در کشورها به شمار می‌رود، افزود: پس از تولید داده، مراحل تحلیل، تبدیل آن به دانش، تدوین سیاست و در نهایت تبدیل آن به توانمندی‌های پیش‌برنده جامعه آغاز می‌شود و همه این مراحل بر پایه داده‌های صحیح و قابل اتکا استوار است.

رئیس فرهنگستان علوم با تشبیه نظام آماری به پی و فونداسیون یک ساختمان، خاطرنشان کرد: همان‌گونه که استحکام یک ساختمان به کیفیت و استحکام پی آن بستگی دارد، استحکام سیاست‌ها و برنامه‌های کشور نیز وابسته به صحت و دقت نظام آماری است. اگر این پایه دچار آسیب باشد، نتایج حاصل از تحلیل‌ها و تصمیمات نیز دچار خطا خواهد شد.

مخبر دزفولی تصریح کرد: مرکز آمار ایران صرفاً یک دستگاه اجرایی در کنار سایر دستگاه‌ها نیست، بلکه نهادی بنیادین برای ساخت کشور است؛ چرا که آمارهای مربوط به جمعیت، مسکن، کشاورزی، صنعت، نیروی انسانی و سایر حوزه‌های اساسی کشور بر بستر نظام آماری شکل می‌گیرد و همه بخش‌ها برای تصمیم‌گیری به این داده‌ها اتکا می‌کنند.

وی با هشدار نسبت به پیامدهای آمارهای نادرست، گفت: آمار غلط می‌تواند کشور را به سمت تصمیمات اشتباه سوق دهد و خسارت‌های سنگینی به همراه داشته باشد. از این رو، مرکز آمار باید مرجع اصلی پایش و اعتبارسنجی داده‌ها باشد و بتواند میان آمارهای معتبر و آمارهای ساخته‌شده و غیرواقعی تمایز قائل شود.

رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به برخی ناهماهنگی‌ها و تفاوت‌ها در آمارهای منتشرشده از سوی دستگاه‌های مختلف، افزود: گاهی یک دستگاه برای ارائه تصویری مطلوب از عملکرد خود، آمارهایی ارائه می‌کند که با ارزیابی‌های مستقل تفاوت دارد. در چنین شرایطی، مرجعیت مرکز آمار ایران اهمیت دوچندان پیدا می‌کند و این مرکز باید با اتکا به جایگاه علمی و حرفه‌ای خود، مرجع نهایی آمارهای کشور باشد.

وی همچنین بر ضرورت تدوین پروتکل‌ها و استانداردهای علمی در حوزه آمار تأکید کرد و گفت: برای بسیاری از مأموریت‌های مرکز آمار، باید روش‌ها و پروتکل‌های علمی مشخص، به‌روز و مورد توافق جامعه علمی تدوین شود. فرهنگستان علوم آمادگی دارد در این زمینه با مرکز آمار همکاری کند و از ظرفیت دانشمندان و متخصصان کشور برای ارتقای نظام آماری بهره بگیرد.

مخبر دزفولی با اشاره به اهمیت تحلیل داده‌ها در عصر فناوری‌های نوین، اظهار داشت: حتی فناوری‌های نوظهور و ابزارهایی همچون هوش مصنوعی نیز اگر بر پایه داده‌های نادرست آموزش ببینند، خروجی‌های نادرستی ارائه خواهند داد. بنابراین، کیفیت و اعتبار داده‌ها از اهمیت راهبردی برخوردار است.

وی پژوهش را یکی از محورهای مهم همکاری مشترک میان فرهنگستان علوم و مرکز آمار دانست و گفت: ارتباط مستمر میان گروه‌های تخصصی فرهنگستان و بخش‌های پژوهشی مرکز آمار می‌تواند زمینه طراحی الگوهای جدید، بهبود روش‌های آماری و توسعه تحلیل‌های مبتنی بر داده را فراهم کند.

رئیس فرهنگستان علوم همچنین بر ضرورت ساماندهی و انسجام آمارهای علم و فناوری کشور تأکید کرد و افزود: یکی از موضوعات مهم، پراکندگی داده‌های مرتبط با علم و فناوری است و لازم است با همکاری مرکز آمار، سازوکارهایی برای ایجاد هماهنگی و انسجام بیشتر در این حوزه طراحی شود.

تصمیم‌گیری‌های ملی نباید بر مبنای حدس و گمان و داده‌های فاقد پشتوانه باشد

وی با اشاره به برخی آمارسازی‌ها و گمانه‌زنی‌های غیرعلمی در موضوعاتی همچون جمعیت، خاطرنشان کرد: تصمیم‌گیری‌های ملی نباید بر مبنای حدس و گمان و داده‌های فاقد پشتوانه علمی صورت گیرد و تنها آمارهای معتبر و مستند باید مبنای برنامه‌ریزی‌ها قرار گیرد.

مخبر دزفولی در بخش دیگری از سخنان خود، بر ضرورت تقویت ارتباط مرکز آمار ایران با دانشگاه‌ها تأکید کرد و گفت: فرهنگستان علوم می‌تواند زمینه تعامل بیشتر این مرکز با دانشگاه‌ها و استادان برجسته کشور را فراهم کند و این ارتباط باید به صورت نظام‌مند و پایدار شکل بگیرد.

وی دانشمندان و نخبگان را پیشران اصلی شکل‌گیری ایران پیشرفته و قدرتمند دانست و اظهار داشت: بسیاری از دستاوردهای کشور در حوزه‌های مختلف از جمله فناوری‌های پیشرفته، صنایع راهبردی، پزشکی، نانو، زیست‌فناوری و امنیت غذایی، حاصل تلاش جامعه علمی و دانشگاهی کشور است و توسعه آینده ایران نیز از مسیر علم و فناوری خواهد گذشت.

رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به ضرورت توجه بیشتر به منزلت و جایگاه استادان و پژوهشگران، تصریح کرد: حفظ سرمایه انسانی و حمایت از نخبگان و دانشگاهیان، ضرورتی راهبردی برای کشور است و باید در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌ها مورد توجه جدی قرار گیرد.

وی با قدردانی از تلاش‌های رئیس و کارکنان مرکز آمار ایران، ابراز امیدواری کرد که تفاهم‌نامه همکاری میان فرهنگستان علوم و مرکز آمار ایران، به همکاری‌های مؤثر، نهادینه و بلندمدت منجر شود و ثمرات آن در خدمت ارتقای نظام آماری و پیشرفت کشور قرار گیرد.

لزوم ورود جدی جامعه علمی به موضوع سرشماری ثبتی مبنا

 بر اساس اعلام فرهنگستان علوم؛ غلامرضا گودرزی، رئیس مرکز آمار ایران نیز در این آیین امضای تفاهم‌نامه همکاری میان فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران و مرکز آمار ایران، ضمن گرامیداشت یاد امام خمینی(ره)، شهدای انقلاب اسلامی و شهدای خدمت، از برگزاری این نشست و حمایت‌های صورت گرفته برای پیشبرد همکاری‌های مشترک قدردانی کرد.

وی با اشاره به تغییر رویکرد سرشماری عمومی نفوس و مسکن از شیوه سنتی به سرشماری ثبتی‌مبنا، اظهار کرد: اگر قرار بود سرشماری بر اساس روش‌های گذشته و متناسب با شرایط امروز کشور انجام شود، نیازمند به‌کارگیری ده‌ها هزار مأمور آمارگیری، تجهیزات گسترده و مشارکت وسیع مردم بود که اجرای آن را با دشواری‌های فراوانی مواجه می‌کرد.

وی در ادامه خواستار ورود جدی جامعه علمی و دانشگاهی به موضوع سرشماری ثبتی مبنا شد و گفت: انتظار داریم فرهنگستان علوم با توجه به مرجعیت علمی و جایگاه تأثیرگذار خود، محیط‌های دانشگاهی و علمی کشور را برای حمایت از این تحول مهم به میدان بیاورد. امروز گفتمان‌های اجرایی و فنی در این حوزه وجود دارد، اما حضور و مطالبه‌گری جامعه علمی و دانشگاهی هنوز به اندازه کافی پررنگ نیست.

رئیس مرکز آمار ایران با اشاره به همکاری‌های مشترک میان مرکز آمار و فرهنگستان علوم اظهار داشت: در برخی حوزه‌ها از جمله امنیت غذایی، همکاری‌ها آغاز شده و مرکز آمار آمادگی دارد در سایر حوزه‌ها نیز همکاری‌های مشترک را گسترش دهد.

وی همچنین با اشاره به رویکرد جدید مرکز آمار ایران در حکمرانی داده، گفت: مرکز آمار قرار نیست همه داده‌ها را شخصاً تولید کند. این مرکز باید ضوابط و چارچوب‌های لازم را تعیین کند تا دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی و حتی افراد بتوانند در چارچوب‌های مشخص به تولید داده بپردازند.

گودرزی افزود: مرکز آمار ایران وظیفه دارد فرآیند تولید داده‌ها را ارزیابی، اعتبارسنجی و تأیید کرده و راهبری نظام آماری کشور را بر عهده بگیرد، هرچند برخی داده‌ها به دلیل ماهیت حاکمیتی، همچنان باید مستقیماً توسط این مرکز تولید شوند.

وی با تأکید بر نقش فرهنگستان علوم در توسعه نظام آماری کشور خاطرنشان کرد: فرهنگستان علوم می‌تواند در حوزه نقد، تکمیل و ارتقای این رویکردها و همچنین در زمینه آمارهای علم و فناوری نقش مؤثری ایفا کند و در استانداردسازی، تأیید و تحول نظام آماری کشور یاری‌رسان مرکز آمار ایران باشد.

رئیس مرکز آمار ایران در پایان با قدردانی از برگزارکنندگان این نشست و حمایت‌های صورت گرفته، ابراز امیدواری کرد که همکاری‌های مشترک میان فرهنگستان علوم و مرکز آمار ایران زمینه‌ساز تحولات مؤثر در نظام آماری کشور شود.