ایروان در دو راهی غرب و شرق

حزب «پیمان مدنی» به رهبری نخست‌وزیر نیکول پاشینیان به‌ عنوان شانس اصلی پیروزی وارد این رقابت شده و از سه نامزد اصلی اپوزیسیون که عمدتاً خواهان روابط نزدیک‌تر با مسکو هستند، پیشی دارد. رقبای اصلی او در قالب چند حزب و ائتلاف فعالیت می‌کنند. از جمله مهم‌ترین آنها «ائتلاف ارمنستان» به رهبری رئیس‌جمهوری پیشین روبرت کوچاریان است. همچنین حزب جمهوری‌خواه متعلق به رئیس‌جمهوری سابق سرژ سرکیسیان در این انتخابات نامزد مستقلی معرفی نکرده، اما از هواداران خود خواسته است علیه دولت فعلی رأی دهند. هر دو رئیس‌جمهوری پیشین بر این باورند که بازسازی روابط عمیق نظامی و اقتصادی با روسیه تنها راه تأمین امنیت ملی ارمنستان است.
اما رقیب اصلی پاشینیان، میلیاردری به نام ساموئل کاراپتیان است که ثروت خود را در روسیه به دست آورده است. او در حال حاضر در حبس خانگی به سر می‌برد و به اتهام تلاش برای سرنگونی دولت تحت پیگرد قرار دارد؛ از این رو کارزار انتخاباتی خود را از طریق برادرزاده‌اش پیش می‌برد.
به گزارش گاردین، این انتخابات اولین رأی‌گیری ملی پس از از دست دادن قره‌باغ کوهستانی در سال ۲۰۲۳ است؛ شکستی سنگین که به بیش از سه دهه کنترل ارمنستان بر این منطقه مورد مناقشه پایان داد. پس از این رویداد، حمایت داخلی از پاشینیان از ۵۴ درصد در سال ۲۰۲۱ به حدود ۳۰ درصد در حال حاضر کاهش یافته است.

توافق صلح با آذربایجان نیز همچنان موضوعی به‌شدت بحث‌برانگیز است؛ به‌‌طوری‌که نظرسنجی اخیر نشان می‌دهد ۴۴ درصد از افکار عمومی از آن حمایت می‌کنند و ۴۱ درصد با آن مخالف‌اند.  اپوزیسیون تلاش کرده است شکست قره‌باغ را به ‌عنوان نشانه‌ای از ناکامی‌های دولت پاشینیان معرفی کند و او را متهم می‌کند که سرزمین‌های تاریخی ارمنستان را به دشمنان واگذار کرده است. با این حال، خود پاشینیان این مسأله را به ‌عنوان بخشی از یک تغییر راهبردی معرفی می‌کند و استدلال دارد که تمرکز بر مسأله قره‌باغ، ارمنستان را در چرخه‌ای از درگیری‌های دائمی گرفتار کرده بود.

شتاب پاشینیان در همگرایی با غرب

رأی‌گیری در ارمنستان در حالی در جریان است که این انتخابات می‌تواند تعیین کند آیا این کشور به حرکت تدریجی خود به سمت غرب ادامه می‌دهد یا بار دیگر به سوی روسیه، متحد سنتی‌اش بازمی‌گردد. این کشور در قفقاز جنوبی با حدود سه میلیون نفر جمعیت، در سال‌های اخیر به ‌طور پیوسته به غرب نزدیک‌تر شده است، هرچند همچنان به روسیه به عنوان بزرگ‌ترین شریک تجاری‌اش، وابستگی قابل توجهی دارد.
به گزارش بی‌بی‌سی، این نزدیکی به غرب تا حد زیادی نتیجه سیاست‌های شخص نیکول پاشینیان است. او از زمان به قدرت رسیدن در سال ۲۰۱۸، سیاست دوری تدریجی از مسکو را در پیش گرفته است. این روند، به‌ویژه پس از تصرف نظامی قره‌باغ کوهستانی توسط آذربایجان در سال ۲۰۲۳، شتاب گرفت؛ رخدادی که روابط ایروان و مسکو را به‌ طور قابل توجهی تیره کرد. در پی این اتفاق، پاشینیان روسیه را به عدم ارائه تضمین‌های امنیتی کافی در جریان این بحران متهم کرد. این در حالی است که ارمنستان هم‌زمان در حال گسترش روابط و تعاملات دیپلماتیک خود با اتحادیه اروپا بود.
در همین راستا پارلمان ارمنستان در سال ۲۰۲۵ لایحه‌ای را در مورد قصد این کشور برای پیوستن به اتحادیه اروپا و با وجود عدم دعوت این اتحادیه، تصویب کرد. هم‌زمان، پاشینیان روند صلح با آذربایجان را از طریق توافقی با میانجی‌گری ایالات‌متحده سرعت بخشید؛ توافقی که حتی حمایت رئیس‌جمهوری آمریکا، دونالد ترامپ را نیز به همراه داشت. او همچنین اوایل سال‌جاری میزبان نشست گسترده‌ای از رهبران اتحادیه اروپا و رئیس‌جمهوری اوکراین، ولودیمیر زلنسکی، در ایروان بود؛ اقدامی که به‌ عنوان نشانه‌ای از تعمیق روابط با غرب تلقی شد.
در همین چارچوب، به گزارش یوراکتیو، واسلیس ماراگوس، سفیر اتحادیه اروپا در ارمنستان، اعلام کرده است که بروکسل به‌شدت از تلاش‌های ایروان برای عادی‌سازی روابط منطقه‌ای در قفقاز حمایت می‌کند. او تأکید کرده است: «شراکت در حوزه اتصالات در چارچوب صلح و عادی‌سازی در منطقه و همچنین بازگشایی مرزها تمرکز دارد. ما تاکنون سه گذرگاه مرزی جدید را شناسایی کرده‌ایم که از آنها حمایت خواهیم کرد.» در سطح کلان‌تر، اورزولا فون درلاین، رئیس کمیسیون اروپا، نیز بر گسترش حمایت‌های بروکسل از ارمنستان تأکید کرده و مقام‌های اروپایی اعلام کرده‌اند که در حال بررسی اقدامات بیشتری برای حمایت از صادرکنندگان ارمنی و تنوع‌بخشی به مسیرهای تجاری هستند. همچنین اتحادیه اروپا در حال افزایش حمایت از پروژه‌های اتصال منطقه‌ای و توسعه زیرساخت‌های مرزی است تا نقش خود را در روند‌گذار ژئوپلتیکی ارمنستان تقویت کند.
 
سلاح اقتصادی روسیه

با وجود تمایل ارمنستان برای عضویت در اتحادیه اروپا، این کشور همچنان عضو «اتحادیه اقتصادی اوراسیا» به رهبری روسیه باقی مانده است؛ بازاری مشترک که امکان جابه‌جایی آزاد کالا، سرمایه و نیروی کار را فراهم می‌کند. این سازمان علاوه بر روسیه، شامل بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان نیز می‌شود.
به گزارش یورونیوز، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، به‌صراحت هزینه‌های انتخاب میان این دو مسیر را برای ایروان روشن کرد. او در اوایل سال‌جاری در گفت‌وگویی با نیکول پاشینیان در مسکو هشدار داد که ارمنستان نمی‌تواند به‌ طور هم‌زمان عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا و اتحادیه اروپا باشد. پوتین همچنین یادآور شد که ایروان در حال حاضر گاز طبیعی روسیه را با قیمتی بسیار پایین‌تر از نرخ‌های بازار اروپا دریافت می‌کند. در ادامه، رئیس‌جمهوری روسیه از پاشینیان خواست هرچه سریع‌تر همه‌پرسی‌ای درباره انتخاب میان پیوستن به اتحادیه اروپا یا باقی ماندن در اتحادیه اقتصادی اوراسیا برگزار کند. با این حال، پاشینیان این چالش را دور زد. او در این‌باره گفت: «ما به کار در چارچوب اتحادیه اقتصادی اوراسیا ادامه خواهیم داد تا زمانی که انتخاب میان عضویت فعلی و اتحادیه اروپا اجتناب‌ناپذیر شود. امروز این انتخاب ماهیتی صرفاً نظری دارد.»
در آستانه انتخابات اخیر ارمنستان، پوتین تأکید کرد، این کشور در همان مسیری قرار گرفته که اوکراین طی کرده است. او در اشاره به تلاش ایروان برای نزدیکی به اتحادیه اروپا گفته است: « این مسیر از کجا آغاز شد؟ از تلاش اوکراین برای پیوستن به اتحادیه اروپا.»
اقدامات ارمنستان در راستای نزدیکی به اروپا در حالی انجام می‌شود که روسیه همچنان بزرگ‌ترین شریک تجاری این کشور است و در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۶ درصد از تجارت خارجی ارمنستان را به خود اختصاص داده است. به گفته هایکاز‌فان‌یان از مرکز مطالعات اجتماعی-اقتصادی ارمنستان، تنها راهی که روسیه می‌تواند اکنون بر ارمنستان تأثیر بگذارد، ابزارهای اقتصادی است و این موضوع همچنان به‌ عنوان یک اهرم مهم برای مسکو عمل می‌کند. روسیه گاز را با قیمت ۱۷۷.۵۰ دلار (۸۷ پوند) به ازای هر ۱۰۰۰ مترمکعب به ارمنستان عرضه می‌کند، در حالی که قیمت بازار اروپا از ۶۰۰ دلار فراتر می‌رود.

برش

 روسیه؛ شریک استراتژیک

منتقدان می‌گویند چرخش ایروان به سمت غرب نه‌تنها تضمین‌های امنیتی مؤثری به همراه نداشته، بلکه روابط با روسیه، به‌ عنوان متحد سنتی و بزرگ‌ترین شریک اقتصادی کشور را نیز تضعیف کرده است. در همین زمینه، آرا آبراهامیان، رئیس کنگره جهانی ارامنه، گفته است که نخست‌وزیر ارمنستان، نیکول پاشینیان، با نزدیک کردن کشورش به اتحادیه اروپا آن را به «دام» می‌اندازد. او معتقد است، بروکسل با وعده‌های مبهم در حال جذب ایروان است و هدف اصلی‌اش صرفاً قطع روابط ارمنستان با روسیه است.
به گزارش راشاتودی، آبراهامیان همچنین تأکید کرده است، جایگزینی که اتحادیه اروپا برای اتحادیه اقتصادی اوراسیا ارائه می‌دهد، مبهم و نامشخص است. او با اشاره به رهبران اروپایی گفت: «آنها حتی درباره چشم‌اندازها هم صحبت نمی‌کنند، حتی با کلمات خالی. هیچ‌کس نمی‌گوید: ما شرایط یک زندگی خوب را فراهم خواهیم کرد.»
آبراهامیان در پایان تأکید کرد: «ارمنستان یک شریک دارد و آن روسیه است؛ این یک شریک استراتژیک است.»