سه‌گانه صعود بورس

امیرحسین جعفری، گروه اقتصادی: این رشد در حالی رخ داده که صندوق‌های طلا که طی ماه‌های گذشته یکی از مهم‌ترین پناهگاه‌های سرمایه‌گذاری برای مردم به شمار می‌رفتند، در همین بازه زمانی بازدهی قابل توجهی نداشته‌اند و حتی در برخی مقاطع با عملکرد منفی مواجه شده‌اند. همین تغییر در بازدهی بازارها باعث شده بخشی از سرمایه‌گذاران دوباره بازار سهام را به عنوان یکی از گزینه‌های جدی سرمایه‌گذاری بررسی کنند.
از سوی دیگر، توقف نسبی رشد اونس جهانی طلا و نوسان‌های کاهشی دلار، جذابیت کوتاه‌مدت بازار طلا و ارز را کاهش داده است. بازار خودرو و مسکن نیز به دلیل نیاز به سرمایه بالا، برای بخش بزرگی از جامعه به‌راحتی قابل دسترس نیست. در چنین فضایی، بورس که طی سال‌های گذشته از رشد بسیاری از بازارهای موازی جا مانده بود، دوباره مورد توجه قرار گرفته است.
با این حال، رشد اخیر بورس به معنای حذف ریسک‌ها نیست. بازار سهام همچنان تحت تأثیر متغیرهایی مانند میزان پایبندی طرفین به توافق، زمان‌بر بودن بازگشت اقتصاد به شرایط عادی، وضعیت نقدینگی، نرخ ارز و تداوم تنش‌ها در منطقه قرار دارد. از همین رو، پرسش اصلی این است که آیا روند صعودی بورس می‌تواند ادامه پیدا کند و سرمایه‌گذاران در مواجهه با این رشد باید چه ملاحظاتی را در نظر بگیرند؟

بورس چرا سبز شد؟

فردین آقابزرگی کارشناس بازار سرمایه، در گفت‌وگو با «ایران» درباره دلایل سبزپوشی بورس در روزهای اخیر گفت: «بخشی از رشد بازار به خبرهای مربوط به توافق برمی‌گردد و بخش دیگر به سطح ارزندگی بازار مربوط است. از ابتدای سال ۱۴۰۴ شاخص بورس بازدهی بالا داشته و طبیعی است که هیجانات سیاسی و اقتصادی همواره بر بورس اثر بگذارد. همان‌طور که هفته گذشته شاهد صف خرید یکپارچه بودیم، اکنون نیز سبزپوشی بازار را می‌بینیم.»
به گفته او، اگرچه نمی‌توان گفت همه قیمت‌ها در بهترین سطح ممکن قرار دارند، اما کلیت بازار از نظر ارزش‌گذاری در وضعیت مناسبی قرار گرفته است. آقابزرگی افزود: «بازار ما هنوز جای رشد دارد. ارزش دلاری بازار کاهش یافته و همین موضوع در کنار ظرفیت‌های ناشی از افزایش سرمایه‌گذاری با توجه به اصول توافقات، بازار را برای ورود نقدینگی جذاب‌تر کرده است.»
این کارشناس بازار سرمایه معتقد است کاهش ارزش دلاری بورس در سال‌های اخیر یکی از دلایل مهم توجه دوباره سرمایه‌گذاران به بازار سهام است. به باور او، بخشی از رشد اخیر در واقع جبران عقب‌ماندگی بورس نسبت به سایر بازارهاست؛ بازارهایی که طی سال‌های گذشته تحت تأثیر تورم، افزایش نرخ ارز و رشد قیمت دارایی‌ها، بازدهی قابل توجهی داشته‌اند.

صف خرید در نمادهای آسیب‌دیده

یکی از نکات قابل توجه معاملات اخیر، شکل‌گیری تقاضا حتی برای برخی نمادهایی بود که در جریان جنگ تحمیلی یا به‌واسطه پیامدهای آن با آسیب‌هایی مواجه شده بودند. آقابزرگی در این‌باره گفت: «نمادهایی که آسیب دیده‌اند، اگرچه از نظر فیزیکی دچار خسارت شده‌اند، اما این آسیب‌ها غیرقابل حل نیست. طبق اعلام مدیران شرکت‌ها، در یک بازه زمانی امکان اصلاح و بازسازی وجود دارد.»
او با اشاره به وضعیت برخی صنایع، به‌ویژه پتروشیمی‌ها، توضیح داد: «حتی اگر صدمات جدی باشد، بخش مهمی از مشکلات به موضوعاتی مانند کمبود مواد اولیه با محوریت گاز بازمی‌گردد. خطوط تولید در صنعت پتروشیمی قابل بازسازی است و نگاه خوش‌بینانه به آینده سرمایه‌گذاری باعث شده مردم دوباره به سمت بورس بیایند.»
به گفته این کارشناس، طرح موضوع سرمایه‌گذاری‌های جدید در فضای پساتوافق نیز بر انتظارات فعالان بازار اثر گذاشته است. او گفت: «گفته می‌شود رقمی در حدود ۳۰۰ میلیارد دلار به عنوان سرمایه‌گذاری در توافقات مطرح شده که همین خبر می‌تواند برای صنایع بورسی مثبت تلقی شود. قیمت‌های قبل از جنگ تا امروز، با توجه به تورم و رشد سایر بازارها، تغییر کرده و بورس از این گردونه عقب مانده بود. از این منظر، رشد فعلی بازار قابل توجیه است.»

شاخص تا کجا می‌تواند رشد کند؟

آقابزرگی درباره امکان ادامه رشد بازار سرمایه گفت: «نوسان، ذات بازار است و نمی‌توان برای آن بازه زمانی قطعی تعیین کرد. توافقی که قرار است دستور کار توافق نهایی باشد، حتماً فراز و نشیب خواهد داشت. سوءتفاهم‌ها، تنش‌های مقطعی، تأخیر در آزادسازی منابع یا اتفاقات مشابه می‌تواند برای بازار چالش ایجاد کند، اما با فرض ثبات شرایط فعلی، برآیند حرکت بازار مثبت است.»
او پیش‌بینی کرد در صورت حفظ شرایط موجود، شاخص کل بورس می‌تواند تا شهریورماه به محدوده ۶ میلیون واحد نیز برسد. با این حال، این کارشناس تأکید کرد که سرمایه‌گذاری در بورس باید با نگاه بلندمدت، تحلیل بنیادی و توجه به میزان ریسک‌پذیری هر فرد انجام شود.
آقابزرگی در توصیه به فعالان بازار گفت: «رفتار مالی هر شخص، ترکیب دارایی‌ها و میزان ریسک‌پذیری او متفاوت است. بنابراین نمی‌توان نسخه واحدی برای همه پیچید. در کل، سرمایه‌گذاری باید از محل پس‌اندازهای بلندمدت و بر پایه پرتفویی مبتنی بر تحلیل بنیادی و سپس تحلیل تکنیکال انجام شود.»
او همچنین برخی صنایع را در شرایط فعلی کم‌ریسک‌تر دانست و افزود: «نمادهایی که مواد اولیه خود را بیشتر از داخل کشور تأمین می‌کنند و محصولاتشان را در بازار داخلی می‌فروشند، می‌توانند بیشتر مورد توجه باشند؛ زیرا این صنایع کمتر در معرض تهدیدهای ناشی از جنگ و تحریم قرار دارند. صنایعی مانند غذایی، کشاورزی، قند و شکر از این جنس هستند، زیرا مواد اولیه آنها عمدتاً داخلی است و در سطوح قیمتی حداقلی قرار دارند.»

بورس هنوز از بازارهای دیگر عقب است

مصطفی صفاری، فعال بازار سرمایه، نیز در گفت‌وگو با «ایران» علت سبزپوش شدن بورس را عقب‌ماندگی این بازار از سایر بازارهای دارایی دانست و گفت: «بورس جامانده از تمام بازارهاست. ارزش بازار سرمایه در اوج سال ۹۹ حدود ۴۳۰ میلیارد دلار بود. در دولت قبل این رقم کاهش یافت و در ادامه به سطوح پایین‌تری رسید. حتی در مقاطعی ارزش دلاری بازار تا حدود ۷۰ میلیارد دلار هم پایین آمد. طبیعی است که در چنین شرایطی شاخص باید رشد کند.»
او معتقد است بخشی از رشد فعلی بورس، رشد اسمی است و نباید آن را الزاماً به معنای رشد واقعی دانست. صفاری توضیح داد: «ما دچار توهم پولی هستیم و فکر می‌کنیم صد تومان امروز با صد تومان یک سال قبل یکی است؛ در حالی که ارزش پول تغییر کرده است. بنابراین اگر شاخص رشد می‌کند، بخشی از آن ناشی از تورم و کاهش ارزش پول است. رشد واقعی بورس هنوز به‌طور کامل اتفاق نیفتاده است.»
به باور این فعال بازار سرمایه، اگر فضای سیاسی و اقتصادی آرام‌تر شود، بورس می‌تواند بخشی از عقب‌ماندگی خود را جبران کند. او گفت: «به خاطر اتفاقات سیاسی، شکوفایی بورس به تأخیر افتاد. حالا اگر آسمان اقتصادی ایران صاف‌تر شود، شاخص می‌تواند رشد خود را ادامه دهد.»

مقایسه بورس با طلا، خودرو و مسکن

صفاری درباره وضعیت بازارهای موازی نیز گفت: «بازار خودرو به دلیل افزایش هزینه تمام‌شده رشد کرد و خودرو معمولاً با تورم سریع‌تر گران می‌شود. طلا هم در دو سال گذشته بازدهی بالایی داشته و طبیعی است که در مقطعی از شتاب رشد آن کاسته شود تا سایر بازارها خود را به آن نزدیک کنند.»
او با اشاره به نسبت بورس و طلا افزود: «اگر بورس را با شاخص طلا مقایسه کنیم، بازار سهام هنوز در یکی از پایین‌ترین سطوح تاریخی خود قرار دارد. معمولاً ابتدا بورس حرکت می‌کند و بعد بازارهایی مانند مسکن نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرند. البته مسیر طلا به عوامل جهانی مانند سیاست‌های چین و آمریکا نیز وابسته است.»
صفاری برای توضیح اثر تورم بر ارزش سهام مثالی از یک شرکت تولیدکننده تخم‌مرغ در بورس مطرح کرد و گفت: «در دوره اوج بازار، یک سهم این شرکت تقریباً معادل قیمت یک شانه تخم‌مرغ بود، اما امروز ارزش آن سهم حتی از قیمت یک تخم‌مرغ هم کمتر شده است. این نشان می‌دهد تورم چه اثری بر ارزش دارایی‌ها و قیمت‌گذاری بازار گذاشته است.»

بازگشت مردم به بورس؟

این فعال بازار سرمایه معتقد است با ادامه روند فعلی، مردم دوباره به سمت بورس خواهند آمد، اما تأکید می‌کند شیوه ورود به بازار اهمیت زیادی دارد. او گفت: «مردم باز هم به سمت بورس می‌آیند، اما توصیه من این است که ورود آنها غیرمستقیم و از مسیر سبدگردان‌ها یا ابزارهای حرفه‌ای باشد. بهتر است سرمایه‌گذاران خرد درگیر خرید و فروش‌های هیجانی نشوند و کمتر به کانال‌های سیگنال‌فروش اعتماد کنند.»
سبزپوشی این روزهای بورس بیش از آنکه تنها ناشی از هیجان کوتاه‌مدت باشد، به چند عامل همزمان بازمی‌گردد؛ کاهش ریسک‌های سیاسی پس از خبرهای مثبت از مسیر توافق، افت جذابیت کوتاه‌مدت طلا و ارز، عقب‌ماندگی بورس از بازارهای موازی، کاهش ارزش دلاری بازار و انتظار برای ورود سرمایه‌گذاری‌های جدید.
اما بازار سرمایه همچنان بازاری پرریسک است و رشد آن می‌تواند با نوسان همراه باشد. بنابراین ادامه مسیر بورس بیش از هر چیز به پایداری فضای سیاسی، ثبات اقتصادی، وضعیت نقدینگی و عملکرد واقعی شرکت‌ها بستگی دارد. در چنین شرایطی، ورود آگاهانه، بلندمدت و غیرهیجانی به بازار سهام می‌تواند از رفتارهای پرریسک و تصمیم‌های مقطعی جلوگیری کند.