چرایی صعودِ بورس از زبان مشاور پزشکیان/ سناریوهای جدید دولت برای حمایت از دهک‌های کم‌درآمد

 تجربه جنگ ۱۲ روزه و البته پیش‌بینی‌های صورت‌گرفته از سوی دولتمردان چهاردهم از روز نخست فعالیت دولت، موجب شد که دولت برنامه جامعی برای مدیریت شرایط بحرانی و جنگ، تدوین و با تفویض اختیارات گسترده به وزرا، استانداران و مدیران اجرایی، اداره کشور و به‌ویژه مدیریت امور اقتصادی مردم را به‌صورت غیرمتمرکز دنبال کند.

به گزارش ایرنا، طبیعی است که در فضایی پرالتهابی که کشور در سال گذشته با مجموعه‌ای بحران‌ها از جنگ ۱۲ روزه گرفته تا حوادث دی‌ماه و جنگ تحمیلی سوم، پشت سر گذاشت مشکلات اقتصادی از جمله تورم و فشار معیشتی بر زندگی مردم اثرگذاشت و هیچ کس قصد انکار این واقعیت را ندارد، اما همزمان تلاش‌های دولت در تامین به اندازه و به موقع کالاهای اساسی، پرداخت مستمر حقوق و یارانه‌ها و استمرار خدمات عمومی و مدیریت بی‌وقفه بازار به ویژه در شرایط جنگی نیز بر کسی پوشیده نیست.

اما دولت برای حفظ ثبات نسبی اقتصاد چه کرد؟ در حالی که شرایط مشابه در بسیاری از کشورهای جهان منجر به آشفتگی‌های شدیدی در حوزه اقتصاد و اجتماع می‌شود، دولت ایران برای جلوگیری از بروز بحران‌های گسترده‌تر به عنوان بخشی از مدیریت شرایط جنگ چه اقداماتی در دستور کار قرار داد؟ «معصومه آقاپور» مشاور رئیس‌جمهور در امور همکاری‌های اقتصادی در گفت‌وگوی تفصیلی با خبرنگار سیاسی ایرنا در خصوص اهم اقدامات اقتصادی دولت در دوران جنگ و پس از آن به صورت مشروح توضیح داد که در ادامه می‌خوانید.

دشمنان پس از ناکامی در میدان نبرد، اکنون به دنبال ایجاد تفرقه و دودستگی در میان ارکان نظام هستند، در همین پیوند رسانه‌های معاند سعی در القای دو دستگی میان دولت و نیروهای نظامی دارند. اخیرا بحث استعفای رئیس‌جمهور پزشکیان را مطرح کردند، شما به عنوان مشاور ایشان چه ارزیابی از این اقدامات دارید؟

پزشکیان در ۲ جنگ اخیر ثابت کرد که کنار مردم و با مردم است

طبیعی است که دشمن از تمامی ترفندهای خود برای پیروز نشان دادن خود استفاده می‌کند؛ لذا باید تمام مسئولان و دولتمردان ما هوشیار باشند و بدانند که در نهایت این پیروزی ایران بود که موجب شد، طعم تلخ تهاجم دشمن علیه کشورمان گرفته شود. یکی از ابزارهایی که دشمن همواره و در همه‌جا به کار می‌گیرد، ابزار رسانه و فضای مجازی است؛ و با این ترفند تلاش می‌کند شایعه یا خبرهای نادرست را در میان مردم جا بیاندازد. دولت چهاردهم با پشتوانه ملت و تعهدی که رئیس‌جمهور به تک‌تک مردم دارند، و همچنین تعهدی که تمام اعضای کابینه به ملت ایران دارند، تا جایی که خداوند یاری کند، جانفدای مردم ایران است. تمامی مسئولین کشور، به‌خصوص رئیس‌جمهور پزشکیان نیز هم در جنگ ۱۲ روزه و هم در جنگ تحمیلی ثابت کرده‌اند که کنار مردم، با مردم و برای مردم هستند و لذا این شایعات هیچ محلی از اعراب ندارد.

چرایی صعودِ بورس پس از جنگ تحمیلی سوم

با توجه به شرایط بحرانی و جنگی که کشور پشت سر گذاشت، تحلیل‌های اولیه حاکی از احتمال وقوع ریزش در بازار سرمایه پس از بازگشایی بود؛ اما برخلاف پیش‌بینی‌ها، شاهد روند صعودی در بازار بورس بودیم. به نظر شما، چه عوامل و محرک‌هایی باعث شد که بازار برخلاف انتظار، از حالت نزولی خارج شده و مسیر صعودی را در پیش گیرد؟

در ابتدا لازم می‌دانم از تمام اعضای شورای عالی بورس، هیأت مدیره سازمان بورس و همچنین ریاست شورای عالی بورس، وزیر امور اقتصاد و دارایی تشکر کنم. در دوران جنگ و پس از جنگ رمضان، بالغ بر ۱۰ جلسه در مکان‌های متفاوت با شرایط خاص برگزار شد، کمیته‌های تخصصی نیز بالغ بر ۱۵ جلسه تشکیل دادند. ما تمامی سناریوها را پیش‌بینی کردیم؛ تمامی هماهنگی‌های لازم با سازمان اوراق بهادار انجام شد و مواردی که باعث می‌شد پس از بازگشایی، بورس دچار مشکل شود را پیش‌بینی کردیم. سناریوهای متفاوت و حمایت‌های گوناگون را در نظر گرفتیم و سعی کردیم با کمترین آسیب و حفظ امانت‌داری نسبت به سرمایه‌های مردم در بورس، بهترین حالت اتفاق بیفتد. تلاش کردیم در شورای عالی بورس، تصمیماتی که اخذ می‌شود جامعه را دچار فشارهای روانی نکند، و این نوید را به مردم عزیز می‌دهیم که مطمئن باشید، ما نظاره‌گر تمامی اتفاقات در بازار سرمایه هستیم و برای هر اتفاقی، سناریوهای آماده و پیش‌بینی‌هال لازم صورت گرفته است و دولت به این مهم واقف است که بهترین ابزار حمایت از اقتصاد کشور در شرایط پس از جنگ، بازار سرمایه و حمایت از صنعت و تولید است.

در خصوص موضوع حذف دامنه نوسان در بازار سرمایه، با توجه به اینکه پیش از آغاز جنگ، صحبت از حذف دامنه نوسان ۳ درصدی مطرح بود و این موضوع به دلیل شرایط جنگی به تعویق افتاد، آیا پس از پایان جنگ، آیا اجرای این تصمیم در دستور کار قرار خواهد گرفت؟

حذف دامنه نوسان بورس به کجا رسید؟

در خصوص دامنه نوسان قرار بود به صورت پلکانی افزایش یابد تا به نتیجه نهایی، یعنی حذف دامنه، برسیم؛ اما در شرایط فعلی، به منظور حفظ آرامش بازار، سعی کردیم همان روال پیشین تکرار شود. با توجه به آرامشی که در کشور حاکم است، این روند ادامه خواهد یافت. و با یک امنیت دائمی و با پیروزی و سرافرازی ایران، یکی از تصمیمات و اولویت‌های شورای عالی بورس، دامنه نوسان خواهد بود.

دولت بسته‌هایی را جهت حمایت از صنعتگران اعلام کرده است؛ این بسته‌های حمایتی تاکنون تا چه حد به مرحله اجرا درآمده‌اند و قرار است، حمایت‌های دولت از بخش صنعت تا چه زمانی ادامه یابد؟

بازسازی خسارت‌های جنگ در فازهای متفاوت تعریف شده است. اولین موردی که به سرعت شکل گرفته، از سوی شورای عالی اقتصاد و نهاد ریاست‌جمهوری، در رابطه با حفظ نیروها در شرکت‌های تولیدی و صنعتی است؛ رئیس‌جمهور نیز تأکید داشتند که در رابطه با حفظ نیروهای انسانی اقدام کنیم تا تعدیل‌ها به حداقل برسد، زیرا این دوران، دوران سختی است اما اگر درست مدیریت شود می‌تواند شکوفایی اقتصادی کشور را در پی داشته باشد. از این جهت، اولین موردی که تصویب شد تعریف وام‌های متفاوت و همچنین بخشودگی‌هایی در رابطه با قوانین مالیاتی و تهاتر بدهی‌ها بود که همگی این موارد ابلاغ شده‌اند. مورد بعدی، هماهنگ کردن مدیرعامل بانک‌های کشور در جهت یک هم‌افزایی بسیار مطلوب برای تأمین سرمایه جهت گردش واحدهای تولیدی و بازسازی این واحدها است.

از سوی دیگر، هم بخش خصوصی و هم مردم عزیز پای کار آمدند و ما نیز سعی کردیم از تمامی پتانسیل‌های موجود در کشور استفاده کنیم. یکی از موارد توسعه تجارت کشور، برگزاری نمایشگاه‌های بین‌المللی است که نخستین نمایشگاه ساخت پروژه‌ها و ساختمان‌های کشور، چند روز پیش برگزار شد. بنیان‌گذار این نمایشگاه که بخش‌های خصوصی و دولتی را پای کار آورد، بنیاد مستضعفان کشور بود تا اگر حلقه مفقوده‌ای که میان دولت، نهادهای مالی و بخش خصوصی وجود دارد را به یکدیگر متصل کند.

از سوی دیگر، صندوق توسعه ملی، صندوق نوآوری و شکوفایی برای شرکت‌های دانش‌بنیان، و صندوق کارآفرین امید و تمامی این موارد پای کار آمده‌اند. اتاق بازرگانی ایران، اتاق اصناف و اتاق تعاون پای کار آمدند. در بازار سرمایه نیز، صندوق‌هایی در حال تعبیه شدن هستند که بتوانیم از ابزارهای بازار سرمایه برای این عزیزان استفاده کنیم. مطمئن باشید. در قرن بیست و یکم، به لحاظ ابزاری به‌جز بخش نظامی، «اقتصاد» است؛ اقتصاد می‌تواند هم‌راستا با بخش نظامی کشور، زیربنای امنیت، آرامش و قدرت در جهان باشد.

در خصوص سیاست «ارز ترجیحی» که یکی از بزرگترین جراحی‌های اقتصادی محسوب می‌شود و منتقدان و مخالفان بسیاری داشت. با توجه به اینکه جامعه ۲ موج تورمی را پس از اجرای این سیاست پشت سر گذاشته و بازار به یک ثبات دست یافته است، دستاوردهای این طرح از نظر شما تاکنون چه بوده است؟ آیا با توجه به تغییراتی که پس از جنگ در افزایش قیمت‌ها شاهد بودیم، قرار است همچنان این سیاست ادامه یابد؟

حل مشکلات معیشتی، بزرگترین دغدغه دولتمردان چهاردهم

دولت چهاردهم مصمم است که کشور را به سمت آزادسازی نرخ‌ها، ایجاد رقابت سالم و حذف واسطه‌هایی که از این شرایط منتفع می‌شدند، حرکت دهد. خواسته قلبی رئیس‌جمهور پزشکیان این است که کشور را به سمت بازار آزاد و رقابت سالم در رابطه با تأمین کالاهای اساسی و واردات کالا پیش برد و انحصارگری و رانت‌هایی که در این مسیر وجود دارد، حذف شود. تا یارانه به قشر واقعی جامعه، یعنی خودِ ملت ایران، برسد.

البته این اتفاق فراز و نشیب‌های خاص خود را داشت و متأسفانه جنگ تحمیلی سوم نیز باعث شد که این شرایط در رابطه با اجرای سیاست، با سختی‌های خاص خود همراه باشد، اما اطمینان داشته باشید که دولت به هیچ عنوان عقب‌نشینی نخواهد کرد و این مسیر ادامه خواهد یافت. در رابطه با تعدیل قیمت‌ها نیز ان‌شاءالله با پیروزی که در این جنگ حاصل خواهد شد و با رفع تحریم‌های ظالمانه، ما به یک تعدیل منطقی خواهیم رسید؛ همان‌گونه که تعدیل نرخ ارز اتفاق خواهد افتاد. از سوی دیگر، یک بازار شفاف با رقابت آزاد می‌تواند شرایطی را فراهم کند که قیمت‌ها در حداقل خود قرار گرفته و رفاه مردم شکل بگیرد. مطمئن باشید بزرگترین دغدغه تک‌تک دولتمردان، رفع معضلات معیشت مردم است.

سناریوهای جدید دولت برای حمایت از دهک‌های ۱ تا ۷

در دوران جنگ، ما افزایش قیمت چندانی را شاهد نبودیم، اما پس از جنگ، افزایش قیمت‌ها، به‌ویژه در برخی کالاهای اساسی شدید بود اما مبلغ کالابرگ همچنان ثابت است، برنامه دولت چیست؟ اعلام شده که مبلغ کالابرگ افزایش خواهد یافت، این عدد به چه میزان خواهد بود و از چه زمانی اجرایی می‌شود؟

مبناهای اصلی تعیین کالابرگ همان شاخص ۲۳۰۰ کالری در روز برای هر فرد بوده است که مبنای برنامه‌ریزی برای گروه‌های کالایی قرار گرفت و این شاخص در واقع برای تهیه و تدوین کالاها برگزیده شده بود. این موضوع دوباره در دستور کار دولت قرار گرفته است و سناریوهای متفاوتی برای آن تعریف می‌شود. در رابطه با پایش دهک‌های جامعه، اتفاقات بسیار خوبی در حال وقوع است، زیرا ما معتقدیم که دهک‌های ۱ تا ۷ حتماً باید مورد حمایت خاص قرار گیرند. شاید تفاوتی در میزان مبلغ پرداختی صورت گیرد و پس از اینکه تصمیم نهایی در دولت اتخاذ شود، سخنگوی دولت حتماً در اواخر خرداد، اخبار خوبی را به مردم اعلام خواهد کرد.

گشایش در کریدورهای لجستیکی؛ از بنادر خشک تا پیشرفت پروژه‌های ریلی و جاده‌ای

رئیس‌جمهور اخیراً در خصوص تغییر کریدورهای تجاری کشور از بنادر جنوبی صحبت کردند؛ با توجه به محاصره دریایی جنوب کشور، ضرورت انجام این امر چیست و چه مزایایی می‌تواند برای کشور داشته باشد؟

از شروع دولت چهاردهم، یکی از بحث‌های اصلی در رابطه با کریدورهای کشور که در کمیسیون‌های تخصصی شکل گرفت مبحث «اقتصاد دریامحور» بود، همچنین در بخش‌های ریلی و جاده‌ای تمهیدات بسیار خوبی اندیشیده شد و اتفاقات بسیار خوبی در رابطه با پیشرفت این پروژه‌ها در حال انجام است؛ کشور نباید تنها محدود به بخش دریایی باشد، در رابطه با خروج تمرکز از بنادر دریایی جنوبی کشور به سمت بنادر خشک و مناطق مرکزی کشور، اقدامات بسیار خوبی انجام شده است و مراحل مختلف پیشرفت کریدورها با امکانات موجود در حال پیشرفت است. ما باید تمرکز خود را در رابطه با تأمین کالاها و ارتباط با جهان، از بخش دریایی به بخش‌های ریلی و جاده‌ای نیز معطوف کنیم؛ هرچند که در شرایط فعلی، این امر باعث افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و دوچندان شدن آن می‌شود، اما این شرایط در نهایت کوتاه‌مدت است و حل خواهد شد. تلاش ما بر این است که بتوانیم راه‌های متفاوت را مورد ارزیابی قرار دهیم، با مدیریت بسیار خوبی که در وزارت راه و شهرسازی وجود دارد و هماهنگی‌هایی که دولت در بخش لجستیک با وزارت صمت و وزارت اقتصاد دارد، می‌توانیم از این پس شاهد تحول‌های بسیار خاص در تأمین کالاهای اساسی از طریق کریدورهای متفاوت باشیم.

در خصوص واردات کالاهای اساسی از استان‌های مرزی نیز اختیارات ویژه‌ای به استانداران داده شد. در دوران جنگ تحمیلی، این موضوع چه کمکی به تأمین کالاهای اساسی کرد؟ چرا که به‌ویژه در دوران جنگ، ثبات بسیار خوبی در بازار شاهد بودیم و تقریباً شاهد هیچ کمبودی در تامین کالا، اعم از کالاهای اساسی و حتی لوکس، در فروشگاه‌ها نبودیم. این اختیارات که به استانداران داده شده است، قرار است تا چه زمانی ادامه داشته باشد؟

از تک‌تک استانداران، به‌ویژه استانداران مرزی کشور که هم امنیت نظامی کشور و هم امنیت غذایی کشور را بر عهده داشتند، تشکر می‌کنم. در واقع می‌توان گفت بالاترین سطح اختیارات در دولت چهاردهم از سوی رئیس جمهور پزشکیان به استانداران تفویض شد و این افزایش اختیارات با هماهنگی مرکز، باعث شد تا آن رقابت سالم شکل بگیرد و موجب شد تجار جدیدی وارد عرصه شوند و راه‌های بسیار خوبی برای تأمین کالاهای اساسی فراهم گردد. حتی در برخی از استان‌ها، نوعی رقابت قیمتی در رابطه با ورود کالاهای اساسی ایجاد شد، به‌گونه‌ای که اکثر استان‌های مرزی فعال بودند، اما استان‌های شرقی و شمال‌غرب کشور در این شاخه فعالیت بیشتری داشتند. تشریفات اداری به حداقل رسید و با هماهنگی استانداران، شبکه توزیع در استان‌ها بسیار قوی عمل کرد تا کالاها به‌صورت بسیار مطلوب، زنجیره‌ای و در قالب یک «شبکه موشکی» به کل کشور تزریق شوند.

هماهنگی‌هایی در بخش مرکز صورت گرفت تا تمرکز تنها بر یک یا چند کالا نباشد؛ نیازسنجی‌های لازم در وزارت جهاد کشاورزی انجام شد و این نیازسنجی‌ها با هماهنگی استانداران باعث شد که ما با سرافرازی از این بحران خاص عبور کنیم. همان‌گونه که نیروهای نظامی در میدان در خط مقدم با دشمن مواجه بودند، اجراییِ دولت و بخش خصوصی ما نیز در واقع در خط مقدمِ جنگ اقتصادی بودند.

از خاموشی چراغ‌ها تا جریمه پرمصرف‌ها

رئیس‌جمهور پزشکیان از ابتدای شکل‌گیری دولت چهاردهم همواره بر مصرف بهینه انرژی و مدیریت منابع تأکید داشته‌اند؛ به‌ویژه پس از جنگ، تأکیدات او بیشتر شده است و حتی در سخنان خود فرموده‌اند که استفاده درست از منابع به مثابه جهاد اکبر است. با توجه به این موضوع، چه گام‌های عملی در دولت برداشته شده است؟ شما به عنوان مشاور اقتصادی رئیس‌جمهور چه پیشنهاداتی داشتید و چه اقداماتی قرار است انجام شود تا این امر در واقعیت تحقق یابد؟

یکی از کارهای اساسی که انجام شد، در رابطه با نحوه حضور کارکنان دولت و کارمندان در محیط‌های کاری‌شان بود؛ تغییر ساعت رسمی کشور نیز مطرح و قرار است در مجلس شورای اسلامی مورد بررسی قرار گیرد، البته جلسات مجلس هنوز شکل رسمی خود را نگرفته و تنها یک هفته است که این روند شکل گرفته است. مورد بعدی رئیس‌جمهور پزشکیان الگوی اصلی در استفاده بهینه از انرژی هستند و خودشان از جلسات شروع می‌کنند؛ شاهد بودیم که ایشان به هر جایی که وارد می‌شوند، کنترل را اعمال می‌کنند. در رابطه با مصرف نور، من بارها و بارها در اتاق جلسات ریاست‌جمهوری دیده‌ام که تمامی چراغ‌ها خاموش بود و تا زمان غروب خورشید، هیچ‌کس اجازه نداشت چراغ‌ها را روشن کند. در رابطه با دما نیز همین‌گونه بود؛ تا ساعت ۱۰ یا ۱۱ در جلسات تابستانی، تا آنجایی که امکان داشت از هوای خنک محوطه استفاده می‌کردیم.

از سوی دیگر، در رابطه با جریمه‌هایی که برای پرمصرف‌ها، چه در آب، چه در برق و چه در گاز تعریف شده است. دستگاه قضایی نیز وارد خواهد شد تا مصرف بهینه محقق شود. در کشور ما حدود ۳۰ درصد از محصولات در زنجیره تأمین از بین می‌روند؛ از مرحله‌ زمین و خاک کشاورزی گرفته تا رسیدن به دست مصرف‌کننده نهایی، که این مسیر حتماً باید اصلاح شود.

افزایش قیمت حامل‌های انرژی در دستور کار قرار ندارد

در باب «بسته‌ی جامع انرژی» که اخیراً در هیأت دولت پیرامون آن بحث و تبادل‌نظر شده است، ابهامات متعددی برای عموم مردم مطرح است؛ بدین معنا که نحوه‌ تحقق و اجرای این بسته بدون انجام اصلاحات قیمتی چگونه میسر خواهد بود؟

این موضوع قطعاً با هماهنگی معاون رئیس‌جمهور آقای سقاب اصفهانی و تمامی دستگاه‌ها و وزارتخانه‌های ذی‌ربط، از طریق تعریف سناریوهای گوناگون، پیگیری و اجرا خواهد شد. آنچه مسلم است افزایش قیمت فعلا در دستور کار قرار ندارد، بلکه در حال حاضر، «بهینه‌سازی مصرف» و «صرفه‌جویی در مصرف انرژی» در اولویت قرار گرفته است.