بازگشت به ریشه‌های تمدنی ایران، مسیر تقویت خودباوری و مرجعیت علمی کشور است

محمدجعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رئیس‌جمهور، در جریان بازدید از سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران و دیدار با مدیران و کارشناسان این مجموعه، ضمن قدردانی از تلاش‌های صورت گرفته در حوزه حفظ و صیانت از میراث علمی و فرهنگی کشور، اظهار کرد: سال گذشته حوادث تلخی را پشت سر گذاشتیم و امیدواریم دیگر شاهد چنین حوادثی نباشیم و بتوانیم ایران عزیزمان را همچون گذشته سربلند و سرافراز ببینیم.

به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی دولت، وی با اشاره به علاقه شخصی خود به مطالعه شاهنامه افزود: چند سالی است که شاهنامه می‌خوانم و این موضوع برای من اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا روح ایران‌دوستی و وطن‌پرستی در این اثر بزرگ موج می‌زند. هرچه به عمق تاریخ و تمدن ایران نگاه می‌کنیم، غرور ملی ما بیشتر می‌شود و بیش از گذشته به عظمت این سرزمین پی می‌بریم.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با تأکید بر جایگاه تمدنی ایران در تاریخ جهان گفت: ما تمدنی بسیار بزرگ داریم. متأسفانه در سال‌های گذشته کمتر به معرفی این تمدن پرداخته‌ایم و به ویژه نسل جوان آشنایی کافی با تاریخ و پیشینه تمدنی خود ندارد. بخشی از این مسئله به دسترسی گسترده‌تر به منابع غربی و بخشی نیز به کم‌کاری خود ما در معرفی این میراث ارزشمند بازمی‌گردد.

قائم‌پناه افزود: درخت زمانی می‌تواند در برابر حوادث، آفات و آسیب‌ها مقاوم باشد که ریشه‌ای مستحکم داشته باشد. ملت ایران از چنین ریشه‌ای برخوردار است اما نتوانسته‌ایم شاخ و برگ‌های این درخت تنومند را به خوبی به نمایش بگذاریم. امروز بیش از هر زمان دیگری لازم است نسل جوان با این ریشه‌های تاریخی و تمدنی آشنا شود.

وی ادامه داد: وقتی از تمدن‌های بزرگ جهان سخن می‌گوییم، تمدن‌هایی همچون ایران، مصر و روم در ذهن تداعی می‌شوند. دیگر تمدن دیگری را نمی‌توان برشمرد. دشمنان نیز به خوبی از ظرفیت و عمق این تمدن آگاه هستند و دقیقاً به همین دلیل تلاش می‌کنند آن را نادیده بگیرند یا تضعیف کنند. در مقابل، ما باید بیش از پیش به معرفی این تمدن بپردازیم.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با اشاره به مفهوم «بازگشت به خویشتن» گفت: همان‌گونه که مرحوم دکتر علی شریعتی مطرح می‌کرد، بازگشت به خویشتن به معنای شناخت ریشه‌ها و عمق تاریخی خود است. این بازگشت دو بال دارد؛ یک بال ملی و تاریخی و یک بال دینی. حاصل این دو، فرهنگ ایران اسلامی است؛ فرهنگی که هم ریشه در هویت ملی ما دارد و هم در باورهای دینی مردم ایران. این دو مؤلفه در طول تاریخ در هم آمیخته‌اند و نمی‌توان آنها را از یکدیگر جدا کرد.

قائم‌پناه با اشاره به نقش دانشمندان ایرانی در پیشرفت تمدن بشری اظهار کرد: ایرانیان در طول تاریخ در توسعه دانش و تعمیق علوم نقش برجسته‌ای ایفا کرده‌اند. وقتی به تاریخ علم پزشکی نگاه می‌کنیم، جایگاه ابن‌سینا به خوبی نمایان می‌شود. اگر در آن دوران جایزه نوبل وجود داشت، بدون تردید ابن‌سینا بارها شایسته دریافت آن بود. بسیاری از ابداعات و دستاوردهای علمی در حوزه پزشکی، آناتومی و شناخت بدن انسان در آثار او دیده می‌شود و قرن‌ها مرجع علمی جهان بوده است.

وی افزود: در حوزه شیمی نیز زکریای رازی از مفاخر بزرگ علمی جهان به شمار می‌رود. در عرصه ادبیات، فلسفه، انسان‌شناسی و روان‌شناسی نیز آثار بزرگان ما همچنان مورد استفاده قرار می‌گیرد. اشعار مولوی سرشار از مفاهیم عمیق انسانی و روان‌شناختی است و هنوز در بسیاری از کشورهای جهان از آموزه‌های او بهره می‌گیرند.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با بیان اینکه کمتر کشوری از چنین پشتوانه فرهنگی برخوردار است، تصریح کرد: بخشی از مسئولیت معرفی این میراث بر عهده دانشگاهیان و بخشی نیز بر عهده سیاست‌گذاران و مدیران کشور است. هرچه بیشتر به ریشه‌های خود توجه کنیم، بهتر می‌توانیم ثمرات این تمدن را به نسل جوان و حتی به جهان عرضه کنیم.

وی با اشاره به ظرفیت عظیم ادبیات فارسی گفت: برخی کشورها تنها به یک یا دو شاعر بزرگ خود افتخار می‌کنند، اما ما گنجینه‌ای بی‌نظیر از شاعران و اندیشمندان در اختیار داریم و در حوزه ادبیات دست بسیار پری برای عرضه به جهان داریم.

قائم‌پناه ادامه داد: آثار سعدی سرشار از حکمت، اخلاق اجتماعی و شیوه زندگی است. شاهنامه فردوسی نیز صرفاً یک اثر ادبی نیست، بلکه نوعی سیاست‌نامه و روایت حکمرانی، تدبیر و کشورداری است. به اعتقاد من، در حوزه تاب‌آوری کمتر متنی را می‌توان یافت که با هفت‌خوان رستم برابری کند. هفت‌خوان رستم نماد ایستادگی، مقاومت و تحمل سختی‌ها برای حفظ ایران و پاسداری از وطن است.

وی افزود: رستم در شاهنامه نماد قدرت، اقتدار، تدبیر، تاب‌آوری و وطن‌دوستی است. این مفاهیم باید با زبان و بیان امروزی برای نسل جوان تبیین شود تا بتوانند با این میراث ارزشمند ارتباط برقرار کنند.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور همچنین با اشاره به جایگاه زنان در شاهنامه گفت: فردوسی قرن‌ها پیش شخصیت‌هایی همچون گردآفرید و فرنگیس را به تصویر کشیده که هر یک نماد شجاعت، خردمندی و نقش‌آفرینی زنان در تاریخ ایران هستند. این ظرفیت‌ها باید بیش از گذشته معرفی شوند.

وی با انتقاد از کم‌توجهی به ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی کشور در تولیدات هنری اظهار کرد: چرا نباید از این گنجینه عظیم برای ساخت فیلم‌ها، نمایشنامه‌ها و آثار هنری بهره گرفت؟ امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند تقویت حس وطن‌دوستی، ایران‌دوستی و عشق به این سرزمین هستیم و یکی از مهم‌ترین راه‌های تحقق این هدف، شناخت فرهنگ و تاریخ کهن ایران است.

قائم‌پناه با اشاره به موضوع مرجعیت علمی کشور گفت: اگر امروز از مرجعیت علمی سخن گفته می‌شود، این موضوع ریشه در تاریخ و تمدن ایران دارد. ما سابقه‌ای طولانی در تولید علم داریم و اگر به خویشتن خویش بازگردیم، می‌توانیم بار دیگر جایگاه شایسته خود را در عرصه علمی جهان به دست آوریم.

وی افزود: تاریخ تمدن ایران باید بیش از پیش تبیین شود و بزرگان علمی و فرهنگی کشور مورد تجلیل قرار گیرند. بسیاری از کشورها در تلاش هستند تا برخی مفاخر و میراث فرهنگی منطقه را به نام خود ثبت کنند، در حالی که این آثار ریشه در تمدن و فرهنگ ایران دارند.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با اشاره به جایگاه تخت جمشید گفت: این بنای عظیم صرفاً یک اثر معماری نیست. ساخت چنین مجموعه‌ای در 2500 سال پیش نیازمند دانش گسترده، سازماندهی دقیق و بهره‌گیری از علوم مختلف بوده است. ماندگاری این اثر در طول قرن‌ها نشان‌دهنده عمق دانش و تمدن ایرانی است.

وی تأکید کرد: اگر حافظه تاریخی درستی داشته باشیم، این شناخت می‌تواند بر شیوه حکمرانی امروز ما نیز اثرگذار باشد. آگاهی از گذشته، اعتماد به نفس بیشتری در عرصه حکمرانی، سیاست‌گذاری و دیپلماسی فرهنگی به ما می‌دهد.

قائم‌پناه کتابخانه ملی را یکی از مهم‌ترین مراکز معرفی تمدن ایران دانست و گفت: این مجموعه محل حضور دانشجویان، پژوهشگران و اندیشمندان است و می‌تواند نقش مهمی در بازسازی و بازنمایی هویت تاریخی و تمدنی ایران ایفا کند. بسیاری از نخبگان و پژوهشگران داخلی و خارجی به این مجموعه مراجعه می‌کنند و می‌توانند سفیران فرهنگ و تمدن ایران باشند.

وی با بیان اینکه نسل جوان امروز حتی در مواردی با تاریخ معاصر خود نیز آشنایی کافی ندارد، افزود: باید از ظرفیت‌هایی همچون کتابخانه ملی برای آشنایی نسل جدید با مفاخر و اندیشمندان ایران استفاده کنیم. شناخت این بزرگان موجب شکل‌گیری غرور ملی و افزایش اعتماد به نفس در جامعه خواهد شد.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور همچنین با اشاره به دستاوردهای علمی و فناورانه کشور اظهار کرد: امروز شاهد شکل‌گیری خودباوری در میان جوانان ایرانی هستیم. همین خودباوری موجب شده است که دانشمندان و متخصصان ایرانی در حوزه‌های مختلف علمی و فناورانه به موفقیت‌های چشمگیری دست یابند و توانمندی‌های خود را به نمایش بگذارند.

وی ادامه داد: این موفقیت‌ها نتیجه اعتماد به توان داخلی، علم، دانش و تلاش جوانان کشور است. همان روحیه‌ای که در طول تاریخ موجب شکوفایی تمدن ایرانی شده، امروز نیز می‌تواند زمینه‌ساز پیشرفت و توسعه کشور باشد.

قائم‌پناه در بخش دیگری از سخنان خود به خاطرات دوران دانشجویی اشاره کرد و گفت: زمانی که در تبریز دانشجو بودم، کتابخانه بیمارستان امام خمینی محل اصلی مطالعه دانشجویان بود و به دلیل استقبال فراوان، پیدا کردن جای خالی برای مطالعه بسیار دشوار بود. امروز وقتی امکانات دانشگاه‌ها و کتابخانه‌های کشور را با گذشته مقایسه می‌کنیم، شاهد پیشرفت‌های قابل توجهی هستیم.

وی افزود: توسعه کتابخانه‌ها و مراکز علمی اقدامی ارزشمند است و هرچه این امکانات گسترش یابد، فرصت‌های بیشتری برای رشد علمی و فرهنگی کشور فراهم خواهد شد. البته باید تجربه کشورهای مختلف را نیز مطالعه کنیم و از الگوهای موفق جهانی در این حوزه بهره ببریم.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور در پایان با اشاره به اهمیت آرشیو و نگهداری اسناد تاریخی گفت: در کشورهای توسعه‌یافته، بایگانی اسناد و آرشیوهای ملی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و بسیاری از پژوهش‌های تاریخی بر پایه همین اسناد شکل می‌گیرد. اسناد وزارتخانه‌های مهم در کشورهای مختلف از جمله مراکز اصلی مراجعه پژوهشگران و مورخان هستند و ما نیز باید بیش از پیش به حفظ، ساماندهی و بهره‌برداری علمی از اسناد تاریخی کشور توجه کنیم.