از تعمیر واحدها تا پرداخت تسهیلات اسکان

آنچه از مجموع گزارش‌های دستگاه‌های مسئول برمی‌آید این است که در کنار شناسایی واحدهای نیازمند رسیدگی، بخش مهمی از ظرفیت اجرایی کشور به سمت بازگرداندن خانوارها به شرایط عادی و کاهش فشار ناشی از جابه‌جایی و آسیب‌های وارده، هدایت شده است.

در این میان، تهران به ‌دلیل حجم بالاتر مراجعات و پرونده‌ها، کانون اصلی پیگیری‌های شهری است و در دیگر شهرها و روستاهای آسیب‌دیده نیز بنیاد مسکن مسئولیت ارزیابی، تعمیر و بازسازی را بر عهده گرفته است. همزمان، بسته‌های حمایتی برای اسکان موقت، تأمین بخشی از نیازهای اولیه خانوارها و نیز مشوق‌های نوسازی برای املاک نیازمند بازسازی در نظر گرفته شده تا روند رسیدگی با سرعت بیشتری پیش برود.
 
بازسازی در ۲۴ استان

بر اساس آمارهای رسمی، در ۲۴ استان کشور واحدهای مسکونی نیازمند رسیدگی شناسایی شده‌ و ستادهای بازسازی در همه استان‌های درگیر فعال شده‌اند. در شهرها و روستاهای آسیب‌دیده خارج از کلان‌شهرها، تاکنون یک‌هزار و ۳۶۰ واحد نیازمند احداث مجدد و ۹۲ هزار واحد نیازمند تعمیر شناسایی شده‌اند. از این تعداد، تعمیر ۵۰ هزار و ۵۰۰ واحد به ‌طور کامل به پایان رسیده؛ رقمی که نشان می‌دهد بیش از نیمی از واحدهای تعمیری وارد مرحله اتمام کار شده‌اند.
در میان این واحدها، بخشی دارای آسیب‌های جزئی بوده‌اند؛ آسیب‌هایی از جنس شکستگی شیشه، صدمه به در و پنجره یا برخی اجزای غیرسازه‌ای که طبیعتاً با سرعت بیشتری تعیین‌تکلیف شده‌اند.

در مقابل، بخشی دیگر نیازمند تعمیرات اساسی‌تر یا مداخلات فنی دقیق‌تر هستند؛ واحدهایی که روند رسیدگی به آنها زمانبرتر است، اما در قالب برنامه‌های استانی و با استقرار ستادهای بازسازی، در حال پیگیری است. برآوردهای بنیاد مسکن نشان می‌دهد از مجموع ۹۲ هزار واحد تعمیری، حدود ۴۰ هزار واحد در زمره واحدهایی بوده‌اند که آسیب محدودتر داشته و حدود ۱۰ هزار و ۵۰۰ واحد نیز به تعمیرات اساسی‌تری نیاز داشته‌اند. همین تفکیک نشان می‌دهد که در ارزیابی‌های میدانی، تلاش شده نوع مداخله متناسب با سطح نیاز هر واحد تعریف شود تا هم منابع با اولویت‌بندی مصرف شوند و هم سرعت بازگشت خانوارها به خانه‌هایشان افزایش یابد.

اسکان موقت؛ اولویت برای خانوارهای نیازمند جابه‌جایی

در کنار بازسازی، موضوع اسکان موقت خانوارهایی که امکان بازگشت سریع به واحد مسکونی خود را نداشته‌اند، از همان روزهای اول در دستورکار قرار گرفت. بر اساس اطلاعات موجود، در مجموع ۴۰۰ خانوار در کشور نیازمند اسکان موقت تشخیص داده شدند. همه این خانوارها برای دریافت تسهیلات ودیعه مسکن به بانک مسکن معرفی شده و تا کنون ۲۰۰ خانوار موفق به دریافت این تسهیلات شده‌اند. برای ۲۰۰ خانوار دیگر نیز مراحل اداری و بانکی در حال انجام است و پیش‌بینی می‌شود طی روزهای آینده این روند تکمیل شود.
 در کنار وام ودیعه، بسته‌هایی برای حمایت از تأمین لوازم و اقلام ضروری خانوارهای آسیب‌دیده نیز در نظر گرفته شده است. بر این اساس، مقرر شده با همکاری نهادهایی مانند ستاد اجرایی فرمان امام (ره)، بنیاد برکت، بنیاد مستضعفان، بنیاد علوی و کمیته امداد، بخشی از هزینه‌های مربوط به تأمین لوازم ضروری و حمایت‌های تکمیلی برای این خانوارها پوشش داده شود. این بخش از حمایت‌ها به‌ویژه برای خانواده‌هایی اهمیت دارد که هرچند واحد آنها به ‌طور کامل از دست نرفته، اما برای بازگشت به زندگی عادی نیازمند تأمین برخی ملزومات اولیه هستند.
بر اساس تصمیم‌های اتخاذشده، برای خانوارهایی که واحد مسکونی آنها در جنگ آسیب دیده، ودیعه ۲ میلیارد تومانی و بن‌کارت ۴۰۰ میلیون تومانی در نظر گرفته شده است. در تهران نیز تا کنون ۱۱۰۸ فقره وام ودیعه مسکن به آسیب‌دیدگان پرداخت شده و رسیدگی به دیگر پرونده‌ها ادامه دارد. این اعداد نشان می‌دهد که تمرکز دستگاه‌ها فقط بر تعمیر فیزیکی ساختمان‌ها نبوده و حمایت از خانوارها در دوره‌ گذار نیز همزمان دنبال شده است.
 
تهران؛ تمرکز بر تعیین‌تکلیف و بازگشت تدریجی خانوارها

بیشترین حجم پرونده‌های مربوط به واحدهای آسیب‌دیده به شهر تهران مربوط است. طبق آمار ارائه‌شده، در جنگ تحمیلی اخیر بیش از ۵۱ هزار واحد در سطح شهر تهران نیازمند رسیدگی شده‌اند. این آمار در مقایسه با جنگ۱۲‌روزه سال گذشته که ۸ هزار و ۵۲۰ واحد در تهران آسیب دیده بودند، تفاوت محسوسی را نشان می‌دهد؛ با این حال، آنچه در روایت مدیریت شهری بیشتر مورد تأکید قرار گرفته، نه صرفاً تعداد پرونده‌ها، بلکه سرعت رسیدگی و تعیین‌تکلیف آنهاست.

مسئولیت بازسازی و تعمیر واحدهای آسیب‌دیده در تهران بر عهده شهرداری گذاشته شده و طبق اعلام مسئولان شهری، پرونده این واحدها تا تیرماه در مجموعه شهرداری تعیین‌تکلیف خواهد شد. بخش عمده‌ای از واحدهای دارای آسیب‌های جزئی تاکنون به مرحله اتمام کار رسیده‌اند و رسیدگی به واحدهای با آسیب متوسط نیز در مراحل پایانی قرار دارد.
در مورد واحدهایی که نیازمند مقاوم‌سازی هستند نیز فرآیند بررسی و برنامه‌ریزی در حال انجام است. بر اساس آمارهای اعلامی، حدود ۲۴۰۰ واحد در تهران در زمره ساختمان‌های نیازمند مقاوم‌سازی قرار گرفته‌اند که بیش از ۵۰۰ واحد از آنها در منطقه ۴ واقع شده‌اند. همزمان عملیات نوسازی ۲۴۰ واحد نیز آغاز شده و برآورد مدیریت شهری این است که این واحدها حداکثر ظرف دو سال آینده تحویل ساکنان شوند.
در بخش اسکان موقت نیز تهران شرایط ویژه‌تری داشته است. بر اساس آخرین آمارها، حدود ۶ هزار نفر معادل ۲۵۰۰ خانواده در مقطعی در هتل‌ها اسکان داده شده بودند و بخشی دیگر نیز نیازمند استقرار در واحدهای استیجاری بودند. 
 
مشوق‌های نوسازی؛ از تراکم مازاد تا تخفیف عوارض

یکی از نکات مهم در روند بازسازی، بسته مشوق‌هایی است که برای مالکان ساختمان‌های نیازمند نوسازی و مقاوم‌سازی در نظر گرفته شده است. مدیرعامل سازمان نوسازی شهرداری تهران اعلام کرده که فرآیند برآورد و محاسبه حجم عملیات مقاوم‌سازی برای ۱۳۹ واحد در حال انجام است و همزمان، بسته‌های تشویقی ویژه برای تسهیل نوسازی این املاک پیش‌بینی شده است.
مهم‌ترین این مشوق‌ها، اعطای ۵۰ درصد تراکم مازاد نسبت به ضوابط طرح تفصیلی است. به این معنا که در پروژه‌های تخریب و نوسازی، امکان بهره‌مندی از ظرفیت بیشتر ساخت فراهم خواهد شد. همچنین امکان انتقال حق توسعه یا TDR نیز برای مالکان پیش‌بینی شده؛ سازوکاری که به آنها اجازه می‌دهد از امتیاز ایجادشده در سایر املاک استفاده یا آن را منتقل کنند.
در کنار این موارد، تخفیف‌های قابل توجهی نیز در عوارض ساختمانی برای واحدهای مشمول در نظر گرفته شده که در برخی موارد تا ۸۰ درصد می‌رسد. این بسته‌ها از منظر مدیریت شهری با این هدف طراحی شده‌اند که هزینه بازسازی برای مالکان کاهش یابد و انگیزه لازم برای ورود سریع‌تر به فرآیند نوسازی تقویت شود.