اثرات ناشی از جنگ در حوزه اجتماعی به حداقل می‌رسد

غزل ثانی؛ گروه اجتماعی /  سیدمهدی ابطحی، معاون پژوهشی و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در گفت‌وگو با «ایران» درباره هدف از «تأسیس میز مطالعات اجتماعی جنگ» می‌گوید: « پس از جنگ تحمیلی سوم، وزارت علوم به این جمع‌بندی رسید که مشکلات ناشی از جنگ اخیر به‌زودی در قالب چالش‌های جدی بروز خواهد کرد. چون بر اثر اصابت موشک‌ها، زیرساخت‌های انرژی آسیب دیده و این موضوع می‌تواند ناترازی را تشدید کند. همچنین بخشی از مشاغل مبتنی بر فناوری اطلاعات (IT) نیز تحت تأثیر قرار گرفته است. از سوی دیگر، مسائل اقتصادی، اشتغال و دیگر پیامدهای جنگ تحمیلی از جمله موضوعاتی است که می‌توان برای آنها چاره‌اندیشی کرد. بنابراین استفاده از ظرفیت تیم‌های دانشجویی برای ارائه راه‌حل اقدامی مؤثر خواهد بود.»
او با بیان اینکه برای رسیدگی به مسائل کلان کشور، طرحی به اسم «محکم» شکل گرفته است، می‌گوید: «برای رسیدگی به مجموعه مسائل ناشی از جنگ تحمیلی، مجموعه‌ای با عنوان «محکم» ایجاد شد که مخفف «مدیریت حل کلان‌مسأله‌ها» است. این مجموعه از میز مطالعات اجتماعی جنگ جداست و برای مدیریت مسائل کلان‌تر مانند انرژی، ارتباطات، عمرانی، فنی و مهندسی است. چالش‌هایی که در حوزه فنی و مهندسی پدید آمده‌اند، معمولاً سریع‌تر قابل حل‌وفصل‌ هستند، چون سابقه ارتباط دانشگاه با صنعت در کشور مطلوب بوده است. در حال حاضر نیز وزارت علوم بیش از ۱۳ هزار طرح ارتباط با صنعت در دست اجرا دارد که ارزش مادی آنها به ۱۱ همت می‌رسد. از این پس نیز فعالیت‌ها در حوزه جنگ و تاب‌آوری و همچنین در زمینه‌های مختلف صنعتی از جمله صنایع غذایی، ایمنی و بهداشت ادامه خواهد یافت.»
ابطحی با تأکید بر اینکه نگاه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به حوزه علوم اجتماعی و جنگ، نگاه ویژه‌ای است، می‌گوید: «حوزه علوم اجتماعی در ذیل موضوعات بسیار مهم و ضروری در جامعه است، چون مردم جامعه با مسائل اجتماعی بیشتر مواجه‌ هستند. به همین دلیل خیلی سریع «میز مطالعات اجتماعی جنگ» در مؤسسه علوم اجتماعی تشکیل شد و از ساختارهای دانشگاهی، پژوهشگاه‌های علوم انسانی و NGO‌ها خواسته شد مسائل مربوط به موضوعات اجتماعی را استخراج کنند. قرار است وزارت علوم نیز حمایت‌های مالی اولیه را انجام بدهد. همچنین گردهمایی‌ها، ورکشاپ‌ها، کارگاه‌ها و سمینارهایی در این زمینه برای همفکری تشکیل می‌شود و پس از بررسی‌های نهایی و انجام تحقیقات، یک سری بسته سیاستی در اختیار دولت قرار خواهد گرفت. این بسته‌ها کمک می‌کند اثرات ناشی از جنگ در حوزه اجتماعی به حداقل برسد و اگر قرار است تصمیمی اتخاذ شود، این تصمیمات به‌موقع باشند.»
او درباره نقش دبیرخانه مطالعات اجتماعی جنگ توضیح می‌دهد: «این دبیرخانه هم خودش راجع به مسائل جنگ و عواقب آن به جمع‌بندی می‌رسد و هم پذیرای نظرات دانشگاهیان است. مسائلی که از نگاه دانشگاهیان و نخبگان اجتماعی اهمیت دارد در دبیرخانه بررسی خواهد شد و در صورت نیاز به حمایت، پژوهش روی آن مسأله انجام می‌شود.»
ابطحی به نقش نهادهای مردمی و انجمن‌ها در حل چالش‌های ناشی از جنگ تحمیلی سوم اشاره می‌کند و می‌گوید: «سمن‌ها و NGOها در دوران جنگ خیلی خوب کمک کردند، چون ظرفیت بسیار خوبی برای حل مسأله دارند. دولت سال گذشته از این انجمن‌ها حمایت کرد و بودجه‌ای را به آنها اختصاص داد، البته اعضای انجمن‌ها معمولاً خودجوش انجمن را حفظ می‌کنند، ولی در «میز مطالعات اجتماعی جنگ» نقش انجمن‌ها بسیار مهم است. 
انجمن‌ها یا NGOها بین‌رشته‌ای هستند و از بستر جامعه‌ بیرون می‌آیند، بنابراین شبکه خوبی بین نهادهای دانشگاهی و مردمی ایجاد می‌کنند، از این رو وجود انجمن‌ها در طرح‌های کلان ضریب موفقیت بالایی دارد.»

نتایج تحقیقات و راهکارهای مشخص برای حل مشکلات
معاون وزیر علوم درباره کاربرد نتایج تحقیقات «میز مطالعات اجتماعی جنگ» نیز توضیح می‌دهد: «خروجی این دبیرخانه قطعاً تأثیرگذار خواهد بود و مهم‌ترین آن بسته‌های سیاستی است که تحویل دولت داده خواهد شد. به عنوان مثال ناترازی انرژی، اثرات اجتماعی زیادی دارد و می‌توان کاری کرد که این آسیب‌ها به حداقل برسد.»
او تأکید می‌کند: «بستر اجتماعی، بستر سعی و خطا نیست، بنابراین نمی‌توان به شکل آمرانه به جامعه دستور داد و انتظار داشت نتیجه رفتار آمرانه، اثربخش باشد. این میز مطالعاتی کمک می‌کند آنچه از مطالعات به دست می‌آید و حاصل همفکری‌هاست، راهکاری برای دولت در جهت حل یک سری از دغدغه‌ها باشد.»
ابطحی درباره ترکیب اعضا و متخصصان این دبیرخانه نیز می‌گوید: «اعضای این دبیرخانه ترکیبی از دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها هستند. در حال حاضر پژوهشگاه‌های علوم انسانی در کشور ما طیف وسیعی از دانش‌های حوزه علوم انسانی را شامل می‌شوند. در این دبیرخانه چهار میزگرد با زمینه‌های مختلف درنظر گرفته شده که تمام ظرفیت علوم اجتماعی دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها را پوشش می‌دهد.»
معاون وزیر علوم، تحقیقات و فناوری از جامعه علمی علوم اجتماعی دعوت می‌کند تا در این مسیر نقش‌آفرینی کنند و در این باره می‌گوید: «خواهش من این است که دانشمندان عرصه علوم اجتماعی کمک کنند و وارد حل مسائلی شوند که در این میز مطالعاتی مطرح می‌شود. در حال حاضر ارتباط وزارت علوم با صنعت خوب است اما در حوزه علوم انسانی نیاز داریم ارتباط دانشگاه و جامعه تقویت شود.»
معاون پژوهشی و فناوری وزارت علوم درباره زمان آغاز فعالیت «میز مطالعات اجتماعی جنگ» می‌گوید: «روند کار «میز مطالعات اجتماعی جنگ» شروع و حکم آن از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ابلاغ شده است. من در اولین جلسه «میز مطالعات اجتماعی جنگ» در فروردین ماه حضور داشتم. در همان جا یک سری مسئولیت‌ها تقسیم‌بندی و تصمیم‌گیری‌ها اتخاذ شد.»
ابطحی درباره آسیب وارد شده به دانشگاه شریف در پی حمله وحشیانه دشمن در ۱۷ فروردین ماه و اینکه آیا موضوع این دانشگاه در میز مطالعات اجتماعی جنگ بررسی می‌شود یا نه، توضیح می‌دهد: «موضوع دانشگاه شریف شرایط خاص خودش را دارد. درباره چهار دانشگاهی که آسیب و خسارت دیده‌اند، تحقیقات در حال انجام است و بزودی اقدام مؤثری برای این دانشگاه‌ها اعمال خواهد شد. چهار دانشگاه مهم کشور از جمله دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه صنعتی اصفهان، دانشگاه علم و صنعت و همچنین دانشگاه شهید بهشتی در جنگ تحمیلی سوم آسیب زیادی دیده‌اند.»