هشدار قائم‌پناه درباره بحران آب و انرژی / مصرف آب کشاورزی باید ۱۶ میلیارد مترمکعب کاهش یابد

محمدجعفر قائم‌پناه در نشست سراسری استانداران، شهرداران و بخشداران کشور که با حضور رئیس‌جمهور پزشکیان برگزار شد، ضمن تبریک پیروزی ملت ایران و گرامیداشت یاد شهدا، رزمندگان و همه افرادی که در عرصه‌های دفاعی و دیپلماسی از حقوق ملت ایران دفاع کردند، گزارشی از وضعیت مصرف آب و انرژی کشور و راهکارهای مدیریت آن ارائه کرد.

به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی دولت،  وی با اشاره به وضعیت منابع آبی کشور گفت: در 17 سال گذشته میزان بارش‌ها حدود 20 میلی‌متر کاهش یافته و افزایش یک درجه‌ای دما نیز بر منابع آب اثرگذار بوده است.

به گفته وی، میزان برداشت سالانه آب تقریباً با میزان آب تجدیدپذیر کشور برابر شده که نشان می‌دهد باید در مصرف آب مراعات بیشتری صورت گیرد.

قائم‌پناه افزود: از مجموع 92 میلیارد مترمکعب آب مصرفی کشور، حدود 80 میلیارد مترمکعب مربوط به بخش کشاورزی است. هدررفت بالای آب در این بخش ناشی از تبخیر، آبیاری غرقابی، کشت محصولات آب‌بر و برداشت‌های غیرمجاز است. همچنین سرانه مصرف روزانه آب خانگی در کشور 195 لیتر است که باید به 135 لیتر در روز کاهش یابد.

وی با اشاره به پایین بودن بهره‌وری اقتصادی آب در کشور اظهار کرد: به ازای هر مترمکعب آب، در ایران حدود 5 دلار تولید ناخالص داخلی ایجاد می‌شود، در حالی که این رقم در جهان 22 دلار و در کشورهای توسعه‌یافته 57 دلار است که نشان می‌دهد از منابع آبی برای تولید و درآمدزایی به شکل بهینه استفاده نمی‌شود.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با بیان اینکه خوزستان با حدود 25 میلیارد مترمکعب، فارس با 6 میلیارد مترمکعب و کرمان با 6 میلیارد مترمکعب بیشترین مصرف آب کشاورزی را در کشور دارند، گفت: طبق اهداف برنامه هفتم توسعه، اگر مصرف آب بخش کشاورزی از 80 میلیارد مترمکعب به 64 میلیارد مترمکعب کاهش یابد، بسیاری از مشکلات آبی کشور قابل حل خواهد بود.

وی افزود: در صورت اجرای کامل برنامه‌های کاهش مصرف آب در چند استان اصلی، امکان صرفه‌جویی 9 میلیارد مترمکعب آب وجود دارد؛ رقمی که معادل دو برابر مصرف آب شرب کشور است.

قائم‌پناه از جمله اقدامات ضروری در بخش کشاورزی را تعیین سهم مشخص آب برای کشاورزان، نصب کنتورهای هوشمند، کاهش برداشت‌های غیرمجاز، کاهش تبخیر در مسیر انتقال آب از طریق لوله‌گذاری و پوشش کانال‌ها، اصلاح شیوه‌های تولید، کاهش سطح زیر کشت در اراضی کم‌بازده، اجرای الگوی کشت متناسب با شرایط اقلیمی، جایگزینی محصولات کم‌آب‌بر و توسعه کشت گلخانه‌ای عنوان کرد.

وی درباره مصرف آب شرب نیز گفت: استان تهران بیشترین مصرف آب شرب را دارد و پس از آن خوزستان و خراسان رضوی قرار دارند. کمترین میزان مصرف نیز مربوط به استان ایلام است. همچنین هیچ استانی به سرانه مصرف هدف‌گذاری‌شده 135 لیتر در روز نرسیده است؛ به‌طوری که خوزستان با 248 لیتر بالاترین و سیستان و بلوچستان با 146 لیتر پایین‌ترین سرانه مصرف را دارند.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور استفاده از نسل جدید کولرهای آبی، جابه‌جایی کولرها به نقاط کمتر در معرض تابش آفتاب، بازسازی شبکه‌های انتقال آب، اعمال محدودیت برای مصارف بیش از الگو، استفاده از فلاش‌تانک‌ها و تجهیزات کاهنده مصرف آب، جلوگیری از استفاده از آب شرب برای آبیاری فضای سبز، نصب کنترل‌های هوشمند در ساختمان‌ها و توسعه برچسب‌های بهره‌وری را از راهکارهای کاهش مصرف آب برشمرد.

وی همچنین از استانداران، فرمانداران و شهرداران خواست کاهش مصرف آب کشاورزی بر اساس اهداف برنامه، اجرای الگوی کشت، کاهش سطح زیر کشت محصولات پرمصرف، توسعه روش‌های نوین آبیاری، جداسازی آب فضای سبز از آب شرب و تعیین اهداف مشخص برای کاهش مصرف آب را در دستور کار قرار دهند.

کاشت درختان متناسب با شرایط کم‌آبی در مجموعه نهاد ریاست جمهوری

قائم‌پناه با اشاره به اقدامات انجام‌شده در نهاد ریاست‌جمهوری گفت: به دستور رئیس‌جمهور، آبیاری فضای سبز این مجموعه متوقف شده و به جای آن درختان متناسب با شرایط جدید کاشته شده‌اند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت برق کشور پرداخت و گفت: ظرفیت منصوبه برق کشور حدود 100 هزار مگاوات است که از این میزان، 5 هزار مگاوات مربوط به انرژی‌های تجدیدپذیر است. از این رقم، 4 هزار مگاوات در دولت چهاردهم ایجاد شده است.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور افزود: در جریان جنگ اخیر حدود 4700 مگاوات کاهش مصرف برق ثبت شد، اما پیش‌بینی می‌شود در دوره اوج مصرف، کشور با ناترازی حدود 8 هزار مگاواتی برق مواجه شود.

وی استفاده غیرمجاز از شبکه برق و فعالیت مراکز غیرمجاز استخراج رمزارز را از چالش‌های مهم این حوزه دانست و اظهار کرد: تأمین سوخت نیروگاه‌ها در فصل زمستان نیز از دیگر مسائل جدی پیش‌رو است.

قائم‌پناه با اشاره به مصرف برق استان‌ها در چهار ماه گرم سال گفت: تهران، خوزستان، فارس، اصفهان و خراسان رضوی بیشترین میزان مصرف برق را در فاصله خرداد تا شهریور به خود اختصاص داده‌اند.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور در ادامه سخنان خود درباره مدیریت مصرف انرژی با اشاره به الگوی مصرف برق در کشور گفت: تهران، خوزستان، فارس و اصفهان در فصل سرد نیز در زمره استان‌های پرمصرف قرار دارند و مقایسه مصرف برق در چهار ماه گرم و چهار ماه سرد سال نشان می‌دهد که در برخی استان‌ها تفاوت چندانی میان مصرف در این دو دوره وجود ندارد.

وی راهکارهای ساده و کم‌هزینه‌ای برای کاهش مصرف برق برشمرد و اظهار کرد: تنظیم ساعت کاری اصناف، مراکز تجاری و ادارات، بهره‌گیری حداکثری از روشنایی روز، استفاده از نور طبیعی از طریق پنجره‌ها و پرده‌های مناسب، کاهش روشنایی مازاد در شب، آماده‌سازی ادارات و بیمارستان‌ها برای مدیریت مصرف، احداث نیروگاه‌های خورشیدی، توسعه سامانه‌های تولید همزمان برق و گرمایش و جایگزینی لامپ‌های موجود با لامپ‌های LED کم‌مصرف از جمله این اقدامات است.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با اشاره به اهمیت فرهنگ‌سازی در مصرف انرژی افزود: در بسیاری از موارد با کنار زدن پرده‌ها و استفاده از نور طبیعی می‌توان نیاز به روشنایی مصنوعی را کاهش داد و این موضوع نیازمند تغییر الگوی مصرف است.

وی با قدردانی از تلاش‌های وزارت نیرو، پیشنهاد کرد برای هر استان سهم مشخصی از برق تولیدی کشور تعیین شود تا صرفه‌جویی‌های انجام‌شده در همان استان برای توسعه اقتصادی مورد استفاده قرار گیرد. همچنین هر میزان افزایش تولید برق از محل انرژی‌های تجدیدپذیر نیز به سهم مصرفی همان استان افزوده شود.

قائم‌پناه تأکید کرد: هدف‌گذاری کاهش 10 درصدی مصرف برق نسبت به سال قبل در ماه‌های گرم سال، اقدامی دشوار نیست و با اجرای راهکارهای ساده می‌توان از خاموشی‌ها و کاهش فعالیت صنایع جلوگیری کرد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت گاز کشور پرداخت و گفت: سال گذشته کشور با ناترازی حدود 300 میلیون مترمکعبی گاز مواجه بود. همچنین حملات دشمن موجب افزایش این مقدار شد. در حال حاضر هرچند حدود 100 میلیون مترمکعب از این میزان جبران شده، اما ناترازی گاز همچنان وجود دارد و در صورت عدم اصلاح الگوی مصرف و ... ممکن است شاهد بروز مشکل در برخی از استان‌ها در فصل سرما باشیم.

وی با اشاره به محدودیت استفاده از نفت، گاز و مازوت در فصل سرد گفت: استفاده از این سوخت‌ها می‌تواند موجب تشدید آلودگی هوا شود و در شهرهایی مانند تهران، اراک، البرز و اصفهان مشکلات زیست‌محیطی ایجاد کند.

قائم‌پناه با بیان اینکه شمال، شمال شرق و غرب کشور بیشترین ناترازی گاز را در شبکه انتقال تجربه می‌کنند، اظهار کرد: مصرف کل گاز کشور حدود 237 میلیارد مترمکعب و میانگین مصرف روزانه حدود 650 میلیون مترمکعب است و می‌توان برای هر استان شاخص‌های مشخصی برای کاهش مصرف تعریف کرد.

وی انجام تمهیدات زودبازده برای انتقال حداکثری برق از جنوب به شمال کشور، ذخیره‌سازی حداکثری سوخت برای ماه‌های دی و بهمن و تغییر کاربری برخی مخازن ذخیره سوخت را از جمله راهکارهای پیشنهادی عنوان کرد.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور پیشنهاد داد مدیریت موضوع ناترازی انرژی با محوریت سازمان مدیریت بحران کشور و همکاری وزارت کشور، وزارت صنعت، معدن و تجارت و سایر دستگاه‌های ذی‌ربط دنبال شود تا در صورت نیاز به اعمال محدودیت‌ها، این اقدامات با برنامه‌ریزی و هماهنگی قبلی انجام شود.

وی همچنین بر مدیریت مصرف برق در فصل سرد با هدف حفظ و افزایش ذخایر نفت و گاز نیروگاه‌ها تأکید کرد و گفت: تنظیم دمای آسایش حداکثر روی 20 درجه سانتی‌گراد، هوشمندسازی موتورخانه‌های اداری، نصب پایشگرهای لحظه‌ای مصرف گاز، استفاده از شیرهای ترموستاتیک، بهره‌گیری از پرده‌های ضخیم‌تر برای جلوگیری از اتلاف گرما و پرهیز از استفاده از بخاری‌های گازی مستقل در فضاهای اداری از جمله اقدامات ضروری است.

قائم‌پناه افزود: کاهش فضای اداری غیرضروری، ارتقای رده انرژی ساختمان‌های دولتی، روشن کردن دیگ‌های بخار و آب گرم حداکثر یک ساعت پیش از آغاز ساعت اداری و خاموش کردن آنها حداکثر یک ساعت پس از پایان کار، تنظیم دمای دیگ‌ها و جلوگیری از باز گذاشتن پنجره‌ها در فصل سرد نیز می‌تواند به کاهش مصرف گاز کمک کند.

وی همچنین خواستار جلوگیری از استفاده از گاز طبیعی برای گرمایش استخرهای خانگی، رستوران‌های روباز و سایر مصارف غیرضروری شد.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور از استانداران خواست برنامه‌ریزی لازم برای توزیع مناسب سبد سوخت نیروگاه‌های استان‌ها، ذخیره‌سازی حداکثری سوخت و همکاری در تغییر کاربری مخازن ذخیره مازوت را در دستور کار قرار دهند.

وی در ادامه به وضعیت مصرف بنزین اشاره کرد و گفت: کشور سال گذشته با حدود 10 میلیون لیتر کسری سوخت مواجه بود و اگر صرفه‌جویی صورت نگیرد، کسری به 25 میلیون لیتر می‌رسد. در صورت ادامه روند فعلی، هزینه‌های سنگینی به کشور تحمیل خواهد شد.

قائم‌پناه با بیان اینکه مصرف سوخت در بخش دولتی بیش از ارقام رسمی است، اظهار کرد: استفاده گسترده از خودروهای استیجاری، تاکسی‌های اینترنتی و مأموریت‌های اداری موجب افزایش مصرف شده و امکان صرفه‌جویی در این بخش وجود دارد.

وی استفاده از ناوگان حمل‌ونقل عمومی، محدودسازی استفاده از خودروهای شخصی در دستگاه‌های دولتی، متنوع‌سازی سبد سوخت خودروها، کنترل سرانه مصرف بنزین استان‌ها، اجرای طرح‌های ترافیکی، توسعه دورکاری، اعمال محدودیت برای خودروهای شخصی، ترویج روزهای بدون خودرو، توسعه فرهنگ دوچرخه‌سواری و پیاده‌روی و حذف مأموریت‌های غیرضروری درون‌شهری را از راهکارهای پیشنهادی برای مدیریت مصرف بنزین عنوان کرد.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور تشکیل ستادهای بهینه‌سازی مصرف انرژی، برگزاری منظم جلسات آنها، گفت‌وگو با مردم از طریق رسانه‌ها، استفاده از ظرفیت گروه‌های مرجع، نهادهای مدنی و معتمدان محلی و تبیین ضرورت‌های ناشی از شرایط جنگی را از دیگر اقدامات ضروری دانست.

آثار و پیامدهای جنگ به شکل واقع‌بینانه با مردم در میان گذاشته شود

قائم‌پناه تصریح کرد: باید محدودیت‌های مالی و اقتصادی ناشی از جنگ برای مردم تبیین شود و در عین حال با حفظ روحیه عمومی، آثار و پیامدهای جنگ به شکل واقع‌بینانه با مردم در میان گذاشته شود.

وی تأکید کرد: لازم است سطح انتظارات عمومی و همچنین انتظارات دستگاه‌ها در شرایط موجود مدیریت شود تا آثار منفی جنگ کاهش یابد و تلاش‌های انجام‌شده از سوی رزمندگان و دستگاه دیپلماسی نیز حفظ شود.

معاون اجرایی رئیس‌جمهور در ادامه به اقدامات دولت برای بهینه‌سازی مصرف در دستگاه‌های اجرایی اشاره کرد و گفت: شاخص‌های مصرف آب، برق، گاز و سوخت در دستگاه‌های دولتی در حال پایش است و کارگروه‌های مربوطه با همکاری وزارتخانه‌های نیرو و نفت برنامه‌هایی را برای الگوسازی در ادارات دنبال می‌کنند.

وی با اشاره به دستگاه‌های دارای بیشترین مصرف انرژی اظهار کرد: در حوزه برق، برخی دستگاه‌های دولتی و غیردولتی ظرفیت بالایی برای کاهش مصرف دارند و لازم است برای کاهش مصرف آنها برنامه‌ریزی شود.

قائم‌پناه همچنین گفت: استان تهران، آذربایجان و خراسان از جمله استان‌هایی هستند که در ساختمان‌ها و اماکن دولتی بیشترین مصرف گاز را دارند.

وی در پایان با اشاره به پیگیری ایجاد سامانه ملی مدیریت و پایش مصرف آب و انرژی اظهار کرد: پیشنهاد می‌شود تمامی این برنامه‌ها به‌صورت مکتوب و همراه با شاخص‌های قابل اندازه‌گیری برای هر استان ابلاغ شود تا میزان تحقق اهداف در حوزه آب، برق و گاز به‌صورت ماهانه پایش و ارزیابی شود.