اسلام هیچ‌گاه دین تک‌صدایی نبوده است / پیامبر بنیان‌گذار حقوق‌ بشردوستانه جنگ است

به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی دولت، حسین سیمایی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در آیین رونمایی از کتاب «روزشمار سیره نبوی» اثر دکتر موسی زرگری‌نژاد با قرائت آیه شریفه «لَقَدْ کانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کانَ یَرْجُوا اللّهَ وَ الْیَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَکَرَ اللّهَ کَثِیراً» تأکید کرد که بهترین راه فهم و شناخت دین، شناخت سیره و زندگی پیامبر اکرم (ص) است.

سیمایی در ابتدای سخنان خود با اشاره به سابقه آشنایی‌اش با نویسنده کتاب گفت: دهه 60 حوزه علمیه قم دوران بسیار پویایی را تجربه می‌کرد و بسیاری از استادان برجسته دانشگاهی به حوزه روی آورده بودند. من نیز که مشتاق علم بودم، این افتخار را داشتم که در یکی از مؤسسات علمی در کلاس‌های تاریخ اسلام دکتر زرگری‌نژاد شرکت کنم و از دانش، محتوا و شیوه بیان ایشان بهره ببرم.

وزیر علوم با بیان اینکه ادیان بخشی از تاریخ‌اند و در خلأ شکل نمی‌گیرند، اظهار کرد: دین دارای بستر تاریخی است و به همین دلیل تلاش برای ارائه تعریفی ثابت، ماهوی و نهایی از دین و اسلام، ره به جایی نمی‌برد. آنچه در عمل امکان‌پذیر است، فهم‌ها و تفسیرهای مختلف از دین است، نه دستیابی به یک تعریف قطعی و فراگیر.

وی با اشاره به تذکر شهید آیت‌الله بهشتی در مجلس خبرگان قانون اساسی افزود: به جای آنکه بگوییم «نظر اسلام» فلان است، باید بگوییم «من از اسلام این‌گونه می‌فهمم». وقتی دقیق می‌شویم درمی‌یابیم آنچه به عنوان نظر اسلام مطرح می‌شود، در واقع برداشت برخی مسلمانان یا مفسران است.

سیمایی ادامه داد: بنابراین به جای آنکه در پی تعریف دین باشیم، باید به دنبال فهم دین برویم و برای شناخت دین، چه چیزی بهتر از شناخت پیامبر اسلام (ص) است؟ اسلام سخنگوی رسمی ندارد و نهادی مشابه پاپ در آن وجود ندارد. از همان آغاز نیز فهم و تفسیر دین در انحصار گروهی خاص قرار نگرفت و همین امر زمینه شکل‌گیری نوعی کثرت‌گرایی در تاریخ جوامع اسلامی را فراهم کرده است.

وزیر علوم با تأکید بر اینکه اسلام هیچ‌گاه دین تک‌صدایی نبوده است، گفت: البته در عین حال هیچ صدایی نباید بالاتر از صدای پیامبر اکرم (ص) قرار گیرد؛ چنانکه قرآن کریم می‌فرماید: «لا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ».

وی در بخش دیگری از سخنان خود به کلیشه‌های رایج درباره اسلام اشاره کرد و گفت: بخش مهمی از تصویری که اسلام را با خشونت و تروریسم پیوند می‌دهد، محصول فعالیت برخی مبلغان مسیحی، مستشرقان ناآگاه و جریان صهیونیسم است. این تصویرسازی‌ها تا جایی پیش رفت که در ادبیات و زبان انگلیسی، مسلمان و تروریست در کنار یکدیگر قرار گرفتند.

سیمایی با اشاره به کتاب «اقتدار محمد» اثر کارل ارنست افزود: یکی از مشهورترین این کلیشه‌ها، روایت گسترش اسلام با شمشیر است؛ روایتی که مستشرقان آن را برجسته کردند و متأسفانه گاهی خود مسلمانان نیز ناخواسته به بازتولید آن کمک کردند. در حالی که اسلام بیش از آنکه با شمشیر شناخته شود، با اخلاق، عقلانیت و حکمت شناخته می‌شود و به جای «شمشیر علی»، باید از اخلاق علوی، عقل علوی و حکمت علوی سخن گفت.

وی بهترین پاسخ به این کلیشه‌ها را مراجعه به زمینه تاریخی و سیره پیامبر اکرم (ص) دانست و اظهار کرد: ابوسفیان درباره پیامبر سخن درستی گفته بود که محمد (ص) از دل‌ها وارد می‌شود، نه از دروازه‌های شهرها. راز گسترش اسلام را باید در نفوذ معنوی و اخلاقی پیامبر جست‌وجو کرد.

وزیر علوم همچنین با اشاره به سیره نبوی در مدیریت جنگ‌ها گفت: جنگ واقعیتی اجتناب‌ناپذیر در تاریخ بشر بوده است، اما پیامبر اکرم (ص) از نخستین کسانی بود که برای آن قواعد اخلاقی و حقوق بشردوستانه وضع کرد. سفارش به آسیب نرساندن به سالمندان، حفاظت از درختان و منابع آب و رعایت حقوق غیرنظامیان نشان می‌دهد که اسلام از همان آغاز در پی محدود کردن خشونت و انسانی‌سازی جنگ بوده است. پیامبر بنیانگذار حقوق بشردوستانه جنگ بوده و فقه اسلامی در این موضوع نسبت به الاهیات مسیحی حق تقدم دارد.

وی با اشاره به ماجرای بنی‌مصطلق افزود: هنگامی که خالد بن ولید مرتکب ظلم شد، پیامبر اکرم (ص) امیرالمؤمنین علی (ع) را برای دلجویی و جبران خسارت‌ها اعزام کرد. آن حضرت حتی بهای ظرف غذای شکسته یک سگ پاسبان را پرداخت و در ارتباط با مبالغ باقی‌مانده فرمود: «فَأَعْطَيْتُهُمْ لِرَوْعَةِ نِسَائِهِمْ وَفَزَعِ صِبْيَانِهِمْ»؛ یعنی او برای ترس و اضطرابی که بر زنان و کودکان تحمل کرده بودند نیز خسارت در نظر گرفت. این نمونه نشان می‌دهد که در سنت اسلامی، حتی خسارت‌های معنوی و آثار روانی جنگ نیز مورد توجه قرار گرفته است.

سیمایی در ادامه با اشاره به جایگاه پیامبر در قرآن گفت: پیامبر «منذر» است اما «مسیطر» نیست؛ هشداردهنده است اما اجبارکننده نیست. زندگی و سیره او انسان‌ها را بیدار می‌کند و همین بهترین شیوه هدایت است. هرجا که ما برخلاف این الگوی قرآنی عمل کرده و دین را با زور، اجبار و تحمیل همراه کرده‌ایم، زمینه دین‌گریزی و دین‌ستیزی را فراهم آورده‌ایم.

وزیر علوم در پایان با تقدیر از دکتر زرگری‌نژاد برای نگارش این اثر ارزشمند اظهار داشت: در روزگاری که با تحریف، روایت‌سازی و جنگ روایت‌ها مواجه هستیم، جای آثاری که زندگی و سیره پیامبر اکرم (ص) را با زبانی مستند و قابل فهم روایت کنند، خالی است. از دکتر زرگری‌نژاد برای تألیف این کتاب ارزشمند تشکر می‌کنم و امیدوارم این اثر به زبان‌های مختلف ترجمه شود تا مخاطبان بیشتری بتوانند از آن بهره‌مند شوند.