سرزمین گرگ‌های سفید

وقتی تیم ملی ازبکستان با پیراهن آبی و سفید پا به زمین می‌گذارد، دیگر فقط یازده بازیکن نیستند که دنبال توپ می‌دوند. آنها نمایندگان گرگ‌های سپید هستند؛ همان‌هایی که پس از سه دهه تلاش طاقت‌فرسا، سرانجام در خرداد ۱۴۰۴ با تساوی برابر امارات، تاریخ‌ساز شدند و برای نخستین‌بار جواز حضور در جام جهانی را کسب کردند اما ازبکستان فقط در این موفقیت شیرین خلاصه نمی‌شود بلکه آنجا سرزمین سمرقند و بخارا، گنجینه معماری تیمور لنگ، خاستگاه کهن‌ترین تمدن‌های جاده ابریشم و امروزه نیز یکی از پررونق‌ترین اقتصادهای آسیای مرکزی است. ازبکستان یعنی جایی که کاشیکاری‌های لاجوردی، کوچه‌بازارهای عطرآگین ادویه و مهمان‌نوازی‌ای که از دل صحرا سرچشمه می‌گیرد، روایتی است از قرن‌های متمادی.

سرزمین مادری باستان و معماری فیروزه‌ای
ازبکستان با مساحتی حدود چهل و پنج هزار کیلومتر مربع و جمعیتی نزدیک به ۳۸ میلیون نفر، قلب تاریخی جاده ابریشم است و یکی از معدود کشورهای دوگانه خشکی‌محصور در جهان به شمار می‌رود. شهر سمرقند که با کاشی‌های فیروزه‌ای و لاجوردی خود همواره گردشگران را مبهوت می‌کند، روزگاری پایتخت امپراطوری تیمور لنگ و در دوره هخامنشیان و نه چندان دور از آن، بخارا و خوارزم با مساجد کهن، مدرسه‌ها و گنبدهای بلند، هرکدام برای خود قصه‌های ناگفته‌ای دارند. شهری را نمی‌توان یافت که در آن ردپای هنر و اندیشه از قرن نهم تا به امروز تداوم نیافته باشد. مردم ازبکستان که بیش از هشتاد درصد آنها را ازبک‌ها در کنار اقلیت‌های روس، تاجیک و قزاق تشکیل می‌دهند، در بستر فرهنگ اسلامی با مهمان‌نوازی ویژه‌ای از هر رهگذری استقبال می‌کنند.

اقتصاد؛ رکوردشکنی در قلب کویر
اگر روزگاری اقتصاد ازبکستان بر پایه پنبه و استخراج طلا استوار بود، با مدیریتی پویا، این کشور در سال گذشته رکورد تاریخی رشد اقتصادی ۷.۷ درصدی را ثبت کرده و تولید ناخالص داخلی آن از مرز ۱۴۵ میلیارد دلار عبور کرده است. بازار خدمات با رشد ۱۴.۷ درصدی، صنعت با ۶.۸ درصد رشد و صادراتی که به ۳۳.۸ میلیارد دلار رسیده، نشان می‌دهد که این کشور در مسیر تنوع‌بخشی جدی گام برمی‌دارد. طلا، گاز طبیعی، محصولات پتروشیمی، نساجی و اخیراً صنایع خودروسازی، سبد صادراتی آنها را پربارتر کرده‌اند. نرخ تورم نیز به ۷.۳ درصد کاهش یافته و نرخ بیکاری به ۴.۹ درصد رسیده است، یعنی مردم ازبکستان از ثمرات این رشد سریع مطلع و بهره‌مند شده‌اند. معادن غنی اورانیوم و تجهیزات الکترونیکی نیز در حال تبدیل این کشور به یک شریک تجاری مهم برای همسایگانش است.

هنر و فرهنگ، فراتر از کاشی‌های لاجوردی
هنر اصیل ازبکستان در موسیقی سنتی مقام نهفته است. مقام که ریشه در تمدن کهن دارد، ملودی‌هایی غریب و عرفانی است که با عود، رباب و دوتار نواخته می‌شود و یونسکو این میراث معنوی را به عنوان شاهکار هنر شفاهی ثبت کرده است. در عرصه آهنگسازی مدرن، متال برهانف با تلفیق موسیقی محلی ازبک و تکنیک‌های معاصر توانست موسیقی ملی را به صحنه جهانی برساند و با ساخت موسیقی‌های فیلم و تئاتر، نسل جدید را با ریشه‌های موسیقایی‌شان پیوند دهد. در عرصه سینما، از زمان شوروی تا امروز، فیلمسازانی مانند علی حامد و جهانگیر فایضیف توانسته‌اند داستان‌های تلخ و شیرین مردم این سرزمین را به تصویر بکشند. در ادبیات نیز علی‌شیر نوایی در قرن پانزدهم از بزرگترین شاعران ترکی‌زبان محسوب می‌شود و هنوز بیت‌های او در محافل ادبی خوانده می‌شود. صنایع دستی ازبکستان از جمله سوزانی یا همان گلدوزی‌های سنتی، سفالگری و مسگری بخارا، در بازارهای جهانی جزو برندهای لوکس صنایع دستی است.

صعود اقتصادی و گردشگری بی‌سابقه
ازبکستان امروز بی‌تردید در کانون توجه جهان قرار گرفته است. در سال گذشته، تعداد گردشگران خارجی به ۱۰.۷ میلیون نفر رسید که رشدی ۴۷.۴ درصدی را نشان می‌دهد. این رشد چنان سریع بوده که سازمان ملل متحد، ازبکستان را جزو هفت کشور جهان با سریع‌ترین رشد گردشگری معرفی کرده است. درآمد حاصل از صادرات خدمات گردشگری به حدود ۴.۴ میلیارد دلار رسیده و این یعنی نزدیک به ۳ درصد تولید ناخالص داخلی از همین راه به دست می‌آید.

فوتبال؛ رؤیایی که رنگ واقعیت گرفت
تیم ملی فوتبال ازبکستان ملقب به گرگ‌های سپید، پس از سال‌ها ناکامی تلخ در آستانه صعود در مقدماتی جام جهانی ۲۰۱۴، سرانجام در خرداد سال گذشته با تساوی برابر امارات به عنوان تیم دوم گروه نخست آسیا به جام جهانی ۲۰۲۶ راه یافت. این صعود تاریخی، شور و اشک شوق را به خانه‌های ازبک‌ها برد و پیرمردها و جوانانی که سال‌ها در ورزشگاه‌ها تیمشان را تشویق کرده بودند، با پایکوبی در خیابان‌های تاشکند، این لحظه رؤیایی را جشن گرفتند. تیم تحت هدایت فابیو کاناوارو با ترکیبی از بازیکنان لژیونر و جوانان مستعد داخلی، در گروه یازدهم رقابت‌ها با پرتغال، کنگو و کلمبیا همگروه است و با امید به کسب تجربه، گام به بزرگترین رویداد ورزشی جهان گذاشته است.