دکتر بیژن رنجبر رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در نشست سی و چهارمین شورای دانشگاه آزاد اسلامی با عرض سلام و ادب و احترام خدمت پیشگاه حضرت ولی عصر (عج) و با آرزوی سلامتی و طول عمر با عزت برای مقام معظم رهبری حضرت آیت الله امام سید مجتبی حسینی خامنهای گفت: بحث اصطلاح خیزش علمی جدید که پس از دوران جنگ مطرح است، در حال حاضر نیز جریان دارد؛ هرچند که در طول خود جنگ هم شاهد آن بودهایم.
دکتر رنجبر بیان کرد: پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بلافاصله جنگ تحمیلی هشتساله آغاز شد و ما دقیقاً در بحبوحه جنگ بود که تازه متوجه شدیم با چه دستهای خالی و فقدان امکاناتی مواجه هستیم. در واقع، ساختار متأسفانه ضعیف و عقبافتاده دوران منحوس و پلید پهلوی را پشت سر گذاشته بودیم؛ ساختاری که علیرغم حکومت ۵۳ ساله پدر و پسر از سال ۱۳۰۴ تا ۱۳۵۷، تنها ۲۶ دانشگاه در آن راهاندازی شده بود.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه با تاکید بر ضرورت جادهسازی و زیرساختها در دوران دفاع مقدس تشریح کرد: در دوران جنگ بود که اهمیت و ضرورت موارد بسیاری مثل جادهسازی، پل سازی و دیگر موارد موردنیاز مشخص شد؛ موضوعی که شاید جوانان کمتر به یاد داشته باشند.
وی افزود: ما در آن مقطع با کمبودهای شدیدی مواجه بودیم؛ به طوری که حتی با وجود خیل عظیم مجروحان، در برخی مناطق پزشک به معنای واقعی کلمه نداشتیم و مردم در تنگنا و گرفتاری بودند. بنابراین، یک حرکت و خیزش بزرگ در ایران رخ داد و امام راحل (ره) فرمان تأسیس جهاد سازندگی را صادر فرمودند.
دکتر رنجبر با اشاره به لزوم توسعه علمی خاطرنشان کرد: در کنار این اقدامات، بحث گسترش آموزش عالی نیز به عنوان یک ضرورت مطرح شد. در انقلاب اسلامی نزدیک به 2000 دانشگاه و مراکز و موسسات تحقیقاتی تاسیس گردید. در این 47 سال به گونه ای مراکز آموزش عالی گسترش پیدا کرد که اکنون خواستار کم شدن و ادغام کردن آن ها هستند.
وی با اشاره به گستردگی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی ، گفت: در آمایش دانشگاه، اقدامات و عملکرد واحدها بررسی شده است. این آمایش در سه بخش رشته ای، جذب استاد و واحدها با توجه به مقتضیات و ویژگیهای علمی، فناوری، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی هر منطقه و حتی هر شهر در استانها، به شکلی بسیار مترقی و رو به جلو پیش رفته است.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با تاکید بر لزوم تحول در کارکرد دانشگاهها تصریح کرد: دانشگاه ها که گسترش کمی پیدا کردند دیگر امروز پاسخگوی نیاز جامعه نیستند؛ اگرچه در مقطعی کارگشا بودند، اما در حال حاضر واقعاً اینگونه نیست.
وی افزود: بایستی در پژوهش ها و تحقیقات به سمت نظریه پردازی و حل مسئله پیش رفت.
دکتر رنجبر در پایان خاطرنشان کرد: دانشگاهها در گذشته خدماتی ارائه دادهاند، اما اکنون و به ویژه پس از وقوع جنگهای اخیر نظیر جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان و تحولات رخداده، با چالشها و مشکلاتی مواجه هستیم که دیگر ساختارهای سنتی دانشجویی و دانشگاهی پاسخگوی آنها نیستند. از این رو، دانشگاههای ما امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند یک پوستاندازی هستند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با تبیین رسالت جدید نظام آموزش عالی کشور اظهار داشت: نگارش مقاله و کارهای پژوهشی به خودی خود هیچ اشکال و مشکلی ندارد، اما در کنار آن باید توجه داشت که امروز از یک پتانسیل عظیم و یک لشکر بزرگ بیش از سه میلیون نفری از دانشجویان بهرهمند هستیم. همچنین جامعه دانشگاهی از سرمایه انسانی بزرگی شامل حدود ۱۰۰ هزار هیات علمی تشکیل شده است.
وی افزود: این سرمایه عظیم سه میلیون نفری از دانشجویان نباید از فرآیند حل چالشهای ملی غایب باشند، بلکه مکلفند و باید به سمت حل مشکلات اساسی کشور حرکت کنند. به عبارتی دیگر، ساختار دانشگاهها باید به گونهای طراحی و ریلگذاری شود که توانایی پاسخگویی و رفع نیازهای اساسی کشور را در ابعاد و حوزههای مختلف داشته باشد.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با تبیین پیوند میان دانشگاه و حوزههای دفاعی اظهار داشت: دستیابی به پیشرفت و اقتدار، نیازمند حرکت جهادی است و امروز این ریلگذاری و تلاش علمی، یک وظیفه و تکلیف اساسی بر دوش جامعه دانشگاهی است.
دکتر رنجبر با اشاره به بیانات امام شهید گفت: امام شهیدمان می فرمودند: کشور به خیزش و نهضت جدید علمی نیاز دارد که این، وظیفه نخبگان است البته مراکز علمی و پژوهشی هم در این زمینه مسئول هستند اما عامل اصلی فرد نخبه است.
وی ادامه داد: همچنین در پیام های رهبر معظم انقلاب به مناسبت سالروز افتتاح مجلس شورای اسلامی و روز معلم نیز به این نکته اشاره شده و ایشان می فرمایند: پیشرفت هر کشوری، رهین دو بال علم و عمل است.
ذات دانشگاه آزاد اسلامی در شبکه ای بودن است
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به اینکه دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاهی پیشرو است، تصریح کرد: برای داشتن یک نظام آموزش عالی مطلوب باید بر چند نکته اعم از تمرکز بر نیازمندی ها و تقاضا، نخبه محور بودن، مبتنی بر نوآوری باز، دانش های مرزشکن و تمدن آفرین و مسئله محوری توجه ویژه داشت.
دکتر رنجبر با اشاره به مولفه های اصلی نظام علم، فناوری و نوآوری مطلوب بیان کرد: مولفه های اصلی نظام علم، فناوری و نوآوری مطلوب عبارتند از: تمرکز بر مسائل کشور، در خدمت انقلاب اسلامی، محصول محور، مبتنی بر تقاضا و نیاز ملی، محرک و مولد ارزش اقتصادی، تحول گرا و ارزش آفرین و هدفمند و شبکه ای بودن است.
وی توضیح داد: ذات دانشگاه آزاد اسلامی در شبکه ای بودن است. تفاوت اصلی دانشگاه آزاد اسلامی با دانشگاه های دیگر در بحث شبکه علمی گسترده در کل کشور است.
دانشگاه باید کارآمد و پایدار، سرآمد و پاسخگو و پرورش دهنده قوه عاقله و توسعه دهنده فضای انقلابی باشد
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به الزامات راهبردی دانشگاه آزاد اسلامی عنوان کرد: الزامات راهبردی دانشگاه آزاد اسلامی که شامل ارتقای علمی، حفظ کیان دانشگاه و گسترش فضای انقلابی است همان فرامین امام شهید است.
وی تاکید کرد: در بحث ماموریت های دانشگاه سه نکته حائز اهمیت است: 1. تربیت متخصصین متعهد، ماهر، خلاق و کارآفرین، 2. تولید، انتقال و انتشار علم و فناوری در خدمت نیازهای جامعه اسلامی، 3. مدیریت کارآمد و اثربخش با تعامل سازنده و اثرگذار در سطوح ملی، منطقه ای و فراملی
دکتر رنجبر با بیان اینکه دانشگاه باید کارآمد و پایدار، سرآمد و پاسخگو و پرورش دهنده قوه عاقله و توسعه دهنده فضای انقلابی باشد، اظهار داشت: مقصد ما در دانشگاه کارآمد و پایدار، دستیابی به سازمان یادگیرنده، افزایش بهره وری و پایداری اقتصادی، فعالیت منسجم و هم افزایی شبکه ای و تحول در فرهنگ سازمانی است. مقصد در دانشگاه سرآمد و پاسخگو، ارتقا پاسخگویی و قابلیت حل مسئله، توسعه فناوری، نوآوری و کارآفرینی و ارتقا جایگاه بین المللی و الهام بخشی است.
وی به رویکردهای تحول آفرین اشاره کرد و افزود: رویکردهای تحول آفرین در 5 قسمت تقسیم شده اند: 1. چرخش تحول آفرین از آموزش حافظه محور به یادگیری تعالی بخش، 2. چرخش تحول آفرین از عرضه محوری مقاله گرا و غیرهدفمند در پژوهش و تولید دانش و فناوری به تقاضا محوری، 3. چرخش تحول آفرین از ناکارآمدی فرهنگی و تربیتی به اجتماع تربیتی، فرهنگی و هویتی ارزش مدار، 4. چرخش تحول آفرین از اقتصاد شهریه محور و مبتنی بر ارزش افزوده املاک به پایداری اقتصادی مبتنی بر درآمدزایی، 5. چرخش تحول آفرین از رشد کمی، فیزیکی و غیرهدفمند واحدهای دانشگاهی به توسعه کیفی.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود با تبیین الگوهای بینالمللی در مدیریت دانش و فناوری، به تشریح راهبردهای کلان ترسیمشده در برخی کشورهای مثل ایالات متحده پرداخت و اظهار کرد: نگاهی به برنامهریزیهای استراتژیک بینالمللی نشان میدهد که آنها هدفی تحت عنوان "چشماندازی برای آینده" را دنبال میکنند که بر چند محور اساسی استوار است؛ نخست آنکه ایالات متحده بر پایه این سیاست، سرمایهگذاریهای لازمی را برای تغذیه و پرورش اقتصادِ نوآوری و حفظ مرجعیت در علوم و مهندسی انجام میدهد.
وی افزود: محور دوم این است که آنها تلاش میکنند علوم و مهندسی را جذاب و در دسترس قرار دهند، آنهم به شکلی که بیشترین انطباق را با تنوع جغرافیایی و مردمی کشورشان داشته باشد. علاوه بر این، سیاست جذب آهنربایی استعدادهای سراسر جهان به سوی خود را به عنوان یک اصل کلیدی دنبال میکنند.
دکتر رنجبر در ادامه تشریح این مدلهای راهبردی خاطرنشان کرد: در این چارچوب، دانشمندان و مهندسان آنها مکلف شدهاند تا ارزشهای آزموده را در سرتاسر جهان مدلسازی کنند. از سوی دیگر، برنامهریزی دقیقی صورت گرفته تا مهارتهای علوم، فناوری، مهندسی و ریاضی در نیروی کار ارتقا یابد و برای تمام مردم فرصتآفرینی شود.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به نقش نهادهای حاکمیتی و علمی در تحقق این اهداف تصریح کرد: در این مدلها، بنیاد ملی علم به تلاش خود برای راهبری نوآوری از طریق پژوهشهای بنیادی و تکامل تعامل علوم و مهندسی ادامه میدهد. همچنین دولت، صنعت و شرکای دانشگاهی متعهد شدهاند تا در برتریها و تسریع چرخه دانش به نوآوری همافزایی داشته باشند؛ این دقیقاً همان الگوی توسعهای و تحولی است که ما نیز باید با بومیسازی آن، دانشگاههای خود را به سمت حل مسائل کشور سوق دهیم.
دکتر رنجبر در ادامه تشریح چالشها و چشماندازهای علمی جهان، با اشاره به سرفصل "موردی اضطراری" و بررسی وضعیت علمی ایالات متحده بیان کرد: نگاهی به پیشینه علمی دنیا نشان میدهد که ما با بیش از هفت دهه مرجعیت ایالات متحده آمریکا در علوم و مهندسی مواجه بودهایم، اما امروز شرایط تغییر کرده و تهدیدهای جدی متوجه مرجعیت ملی در علوم و مهندسی شده است.
وی در تبیین ریشههای این وضعیت بحرانی افزود: جهانیسازی علوم و مهندسی، رشد شتابان صنایع وابسته به دانش و فناوری و نیاز روزافزون به استعدادها در علوم، فناوری، مهندسی و ریاضی، از جمله مؤلفههایی هستند که این فضای رقابتی و اضطراری را شکل دادهاند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در بخش دیگری از اظهارات خود با تشریح آمارهای بینالمللی و تبیین تغییرات هندسه قدرت علمی در جهان تصریح کرد: بررسی دادههای آماری نشان میدهد که ما با چهار عامل مرجعیتساز در علوم و مهندسی برای ایالات متحده مواجه هستیم که شامل "تعامل با علوم و مهندسی"، "استعدادها"، "مشارکت" و "زیرساختها" میشود.
وی با اشاره به بحث تعامل با علوم مهندسی گفت: رویکردهایی مانند تحقیقات همگرا، که حوزه های مختلف را گرد هم می آورند و به بررسی مشکلاتی می پردازند که از مرزهای هر یک از زمینه های مختلف عبور می کنند، پتانسیل تاثیرگذاری بر نحوه سازماندهی رشته ها و چگونگی سازماندهی نهادهای سرمایه گذاری را دارند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: برای اینکه ایالات متحده جایگاه مرجعیت خود را در پژوهش های بنیادی حفظ کند و با هدف رقابت بین المللی به تقویت کسب و کار و تجارت خود بپردازد، باید در لبه تعامل با علوم و مهندسی بایستد. کشور باید هم به پژوهش های طولانی مدت و هم کوتاه مدت در زمینه های هوش مصنوعی و سامانه های اطلاعاتی کوانتومی بپردازد.
وی با تمسک به آموزههای گهربار علوی و تبیین خاستگاه جامعهشناختی علم در اسلام اظهار کرد: امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) در حکمت ۱۴۷ نهجالبلاغه، در تحلیلی عمیق و بنیادین از سرنوشت جوامع، مردم را به سه دسته مشخص تقسیم میفرمایند و میفرمایند: "النَّاسُ ثَلَاثَةٌ: فَعَالِمٌ رَبَّانِیٌّ، وَ مُتَعَلِّمٌ عَلَی سَبِیلِ نَجَاةٍ، وَ هَمَجٌ رَعَاعٌ أَتْبَاعُ کُلِّ نَاعِقٍ، لَمْ یَسْتَضِیئُوا بِنُورِ الْعِلْمِ وَ لَمْ یَلْجَئُوا إِلَی رُکْنٍ وَثِیقٍ".
وی در تشریح و ترجمه این کلام والا افزود: براساس این حکمت استوار، مردم از سه گروه خارج نیستند؛ دسته نخست، دانشمندان الهی و ربانی هستند؛ دسته دوم، دانشجویانی هستند که در مسیر نجات و رستگاری گام برمیدارند و دسته سوم، تودهای سرگردان و بیهدف هستند که پیرو هر فریاد و هر باد به شمار میروند؛ همان کسانی که نه از نور علم روشن شدهاند و نه به تکیهگاهی استوار پناه بردهاند.
دانشگاه محراب حقیقت، قبله پژوهش و سجدهگاه اندیشه است
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی اظهار کرد: این سخن، هشدار روشنی است؛ جامعهای که دانشگاه آن، "دانشمند راهبر" تربیت نکند، ناگزیر به سمت جمعیتی میرود که قدرت تشخیص، انتخاب و حل مسئله را از دست میدهد.
وی در ادامه با تشریح ریشههای عمیق تمدنی این دیدگاه افزود: این نگاه به دانشگاه، در تمدن کهن ایران ریشه دارد. گزارشهای تاریخی نشان میدهد که نخستین دانشکدههای ایرانی به دست مغان در این سرزمین برپا شد و علوم پزشکی، نجوم و فلسفه را به جهان انتقال داد. پس از اسلام نیز، نظامیههای اصفهان، نیشابور و بغداد نهتنها سنت دانشگاهی ایران را احیا کردند، بلکه الگو و پایهای برای شکلگیری دانشگاههای اروپایی چون آکسفورد شدند.
دکتر رنجبر با تاکید بر اینکه دانشگاه صرفاً یک مرکز آموزش نیست، خاطرنشان کرد: در این نگاه، دانشگاه محراب حقیقت، قبله پژوهش و سجدهگاه اندیشه است.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تصریح کرد: دانشگاه، خانه همین "بیداران پر درد" است؛ پژوهشگرانی که درد دانستن و درد ساختن را بر راحتی و آسایش جهل ترجیح دادهاند. بنابراین، نقش دانشگاه در توسعه، تنها تولید ایده نیست؛ بلکه احیای همان سنت تمدنی است که ایران را به عنوان یکی از خاستگاههای اصلی علم در جهان معرفی کرده است.
دکتر رنجبر در بخش دیگری از سخنان خود، با ورود به تحلیل چالشهای کلان اقتصادی و صنعتی کشور، اظهار کرد: وقتی آمارها را کنار هم میگذاریم، پنج واقعیت همزمان و درهمتنیده را مشاهده میکنیم؛ واقعیت اول، ناترازی انرژی و آب، واقعیت دوم، فرسودگی سرمایه صنعتی؛ واقعیت سوم کاهش بهرهوری کل عوامل تولید؛ واقعیت چهارم وابستگی صادراتی به چند بازار محدود و واقعیت پنجم، غالب بودن ساختارهای شبهدولتی و خصولتی است.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تصریح کرد: نکته کلیدی این است که این پنج واقعیت، همگی مسائلی ساختاری هستند. مسائل ساختاری با بخشنامه، دستورالعمل یا تزریق منابعِ صرف، حل نمیشوند؛ بلکه این مسائل فقط با تولید علم بومی، طراحی فناوری داخلی و بازتعریف نقش نهادهای دانشمحور قابل حل خواهند بود.
وی ادامه داد: اگر بخواهیم یک جمعبندی جامع از وضعیت موجود داشته باشیم، باید بپذیریم که اقتصاد ایران با مسائل و چالشهای عمیق ساختاری روبهروست.
دانشگاه باید به عنوان یک بازیگر فعال، پویا و طراح اصلی راهحلها در صحنه کشور ایفای نقش کند
دکتر رنجبر در ادامه تبیین این راهبردها افزود: همانطور که پیشتر اشاره شد، این مسائل بنیادین با بخشنامه و دستورالعمل حل نمیشوند و تنها مسیر برونرفت از آنها، اتکا به علم بومی و توسعه فناوری داخلی است. براساس منطق و اندیشه حضرت امام خمینی (ره)، دانشگاه مبدأ همه تحولات است؛ از این رو اگر نهاد دانشگاه درست اداره نشود، کار کشور و جامعه اصطلاحاً به "زار" خواهد کشید و با بحران مواجه میشود.
وی با استناد به فرامین رهبری و تجارب بینالمللی خاطرنشان کرد: براساس تبیین مقام معظم رهبری، مرز میان توسعه واقعی با حرکتهای نمایشی و سطحی، در وجود و اصالت "علم بومی" نهفته است. همچنین براساس تجربه کشورهای توسعهیافته یا در حال توسعه نظیر روسیه، علم همواره نیروی مولد اصلی و زیربنای بنیادین توسعه به شمار میرود.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی عنوان کرد: دانشگاه دیگر نمیتواند و نباید صرفاً یک ناظر بیرونی و بیطرف در اقتصاد باشد؛ بلکه دانشگاه باید به عنوان یک بازیگر فعال، پویا و طراح اصلی راهحلها در صحنه کشور ایفای نقش کند.
وی تشریح کرد: دانشگاه آزاد اسلامی امروز در بیش از 300 شهر کشور حضور جدی و فعال دارد؛ این شبکه گسترده در مناطق مرزی، روستایی، کشاورزی، صنعتی و کمبرخوردار به ارائه خدمات میپردازد. واقعیت این است که اگر به این گستره و پراکندگی عظیم، صرفا با یک نگاه آموزشی نگریسته شود، یک "هزینه" به شمار میرود؛ اما اگر با نگاهی توسعهمحور به آن نگریسته شود، یک "مزیت تمدنی" پدیدار خواهد شد.
دکتر رنجبر افزود: دلیل اصلی این امر آن است که بیش از ۷۰ درصد مسائل توسعهای ایران، ماهیت کاملا منطقهای دارند. به عنوان نمونه، مسئله آب در سیستان با مسئله آب در گیلان یکسان نیست؛ کشاورزی خوزستان با کشاورزی آذربایجان یک نسخه مشترک ندارد و صنعت یزد با صنعت بوشهر نیز یک نظام حل مسئله واحد را نمیطلبد.
وی خاطرنشان کرد: دانشگاهی که در متن زیستبوم محلی دارای حضور فیزیکی، انسانی و دادهای است، تنها نهادی است که میتواند مسئله را به درستی در همان محل تشخیص دهد، راهحل مربوط به آن را به صورت بومی طراحی کند و در نهایت، اثر آن را نیز به شکلی دقیق اندازهگیری نماید.
ظرفیت علمی که به سمت "مسئلهمحور" شدن حرکت نکند و "خروجی اقتصادی-اجتماعی" ملموسی برای جامعه نداشته باشد، عملا کارایی لازم را ندارد
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی بیان کرد: دانشگاه آزاد اسلامی امروزه یکی از بزرگترین شبکههای هیئتعلمی کشور را در اختیار دارد؛ همچنین حجم عظیمی از آزمایشگاهها، کارگاهها و تجهیزات پیشرفته در این نهاد مستقر است و این دانشگاه تاکنون توانسته میلیونها فارغالتحصیل را برای جامعه تربیت کرده و تحویل دهد.
وی در ادامه افزود: با وجود این داشتههای ارزشمند، اما باید صادقانه گفت که مسئله اصلی ما امروز کمبود ظرفیت نیست؛ بلکه چالش بنیادین، "راهبرددهی به ظرفیت" است. ما با ظرفیتی انباشته مواجه هستیم که متأسفانه تاکنون به شکلی راهبردی هدایت نشده است.
دکتر رنجبر در تشریح ویژگیهای این ظرفیت هدایتنشده خاطرنشان کرد: زمانی که یک ظرفیت علمی و کارگاهی "پروژهمحور" نباشد، به سمت "مسئلهمحور" شدن حرکت نکند و در نهایت "خروجی اقتصادی-اجتماعی" ملموسی برای جامعه نداشته باشد، عملا کارایی لازم را نخواهد داشت؛ چرا که چنین ظرفیتی حتی اگر بسیار عظیم و چشمگیر هم باشد، بدون داشتن این ارکان عملا اثربخش نخواهد بود و این همان نقطهای است که نیازمند تحول عمیق و ریلگذاری جدید است.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با بیان اینکه "مسئله فقط «نوآوری» نیست؛ مسئله «نظام حل مسئله» است" اظهار کرد: امروز در ادبیات جدید توسعه، تعریف دانشگاه موفق کاملا دگرگون شده است؛ یک دانشگاه پیشرو دیگر صرفاً شتابدهنده استارتاپ نیست و همچنین صرفا تولیدکننده مقاله یا پتنت (ثبت اختراع) محسوب نمیشود؛ بلکه کارکرد اصلی آن، طراحی نظام حل مسئله در مقیاس ملی و منطقهای است.
وی افزود: دانشگاه آزاد اسلامی به دلیل دارا بودن سه ویژگی کلیدی یعنی "گستره جغرافیایی بیبدیل"، "تنوع گسترده رشتهها" و "اتصال عمیق انسانی به بدنه جامعه"، تنها دانشگاهی در کشور است که امکان و زیرساخت لازم برای طراحی چنین نظامی را در اختیار دارد اما به خودی خود بالفعل نمی شود.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی اظهار کرد: تقریبا همه کشورهای جهان در ابعاد ظاهری و سنتی آموزش عالی با یکدیگر شباهت دارند؛ به طوری که همگی دارای دانشگاه هستند، استاد دارند، پایاننامه و رساله هدایت میکنند و مقاله مینویسند.
وی افزود: اما تفاوت اساسی و چالش اصلی برای بسیاری از کشورها در این است که با وجود داشتن این ساختارها، مسائلشان حل نمیشود، فناوری بومی در آنها شکل نمیگیرد و در نهایت به استقلال علمی دست پیدا نمیکنند.
دکتر رنجبر با اشاره به الگوهای موفق جهانی خاطرنشان کرد: تفاوت واقعی در سطح هزینهکرد یا صرفا تعداد دانشگاهها نیست؛ بلکه تفاوت بنیادین در نحوه تصمیمگیری و سیاستگذاری در بالادست پژوهش است. در کشورهای پیشرو، نظام پژوهشی دارای "جهت"، "مسئله" و "مأموریت" مشخص است.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با ترسیم کارکرد نهایی دانشگاه طراز توسعه تصریح کرد: دانشگاه تنها زمانی به موتور محرک و توسعه کشور تبدیل میشود که از پیله پژوهشهای رها شده و بیهدف خارج شود؛ چرا که اگر دانشگاه صرفاً به یک نهاد تولیدکننده پروندههای اداری تبدیل شود، اثربخشی خود را از دست خواهد داد و تحولی در جامعه ایجاد نخواهد کرد.
ترسیم اهداف کلان و چشمانداز دانشگاه در افق ۱۴۱۰
دکتر رنجبر با بیان اینکه تحول پژوهش، صرفا برای حل مسائل امروز نیست؛ برای ساختن جایگاه ایران در آینده تمدنی است اظهار کرد: نگاه ما به مقوله تحول در نظام پژوهشی نباید سطحی و کوتاه مدت باشد؛ بلکه این فرآیند ابزاری حیاتی برای بازآفرینی و تثبیت جایگاه تمدنی ایران در آینده است.
وی با ترسیم اهداف کلان و چشمانداز دانشگاه در افق ۱۴۱۰ افزود: دانشگاه آزاد اسلامی براساس برنامهریزیهای صورت گرفته مکلف است تا سال ۱۴۱۰ به سه دستاورد کلیدی دست یابد؛ نخست، تبدیل شدن به مرجع حل مسائل ملی و منطقهای؛ دوم، احراز جایگاه قطب علمی جهان اسلام در حوزههای منتخب و سوم، هدایت و رهبری شبکهای از دانشگاههای مسئلهمحور منطقه.
ارتقا سطح پژوهشی؛ راهبردی اصلی برای تحقق خیزش جدید علمی در دانشگاه آزاد اسلامی
دکتر رنجبر در تبیین ارکان اصلی این افق تمدنی خاطرنشان کرد: در این الگو، پژوهش به عنوان ابزار اصلی اقتدار ملی شناخته میشود. همچنین دانشگاه به یک بازیگر پویا و جریانساز تبدیل خواهد شد، نه اینکه صرفا تابع و منفعل از تحولات تاریخ باقی بماند؛ در نهایت، چنین علمی پایهگذار بنیان پیشرفت عزتمندانه ایران اسلامی خواهد بود.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تصریح کرد: این افق و مسیر راهبردی، دقیقا همان نقطه عطف و تحول بنیادینی است که دانشگاه را از یک نهاد صرفا آموزشی و مدرکمحور، به یک نهاد تمدنساز و تأثیرگذار در سطح بینالمللی تبدیل خواهد کرد.
وی در پایان عنوان کرد: یکی از راهبردهای اصلی برای تحقق خیزش جدید علمی در دانشگاه آزاد اسلامی، ارتقا سطح پژوهشی و به صورت خاص، سرمایه گذاری در زیرساخت های موجود پژوهشی همچون آزمایشگاه های پیشرو است.
