به گزارش خبرنگار علم و فناوری ایسکانیوز؛ آلبر کارمو، نویسنده و فیلسوف فرانسوی که آثار مشهوری چون «بیگانه» را نوشته، گفته است: هر آنچه درباره اخلاق و وظایف انسان آموختهام، مدیون فوتبال هستم.
کامو پیش از آنکه برنده جایزه نوبل ادبیات شود، در اوایل دهه ۱۹۳۰ به عنوان دروازهبان در تیم جوانان باشگاه «راسینگ یونیورسیتیر الجزایر» بازی میکرد؛ موضوعی که نشان دهنده پیوند دیرینه میان فوتبال و موفقیتهای علمی و دانشگاهی است.
این ارتباط عمیق در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ نیز ادامه دارد؛ جایی که دروازهبان آمریکایی، مت فریز، نخستین فارغالتحصیل دانشگاه هاروارد است که در بزرگترین رویداد فوتبال جهان حضور مییابد. دروازهبان باشگاه نیویورک سیتی افسی توسط مائوریسیو پوچتینو به تیم ملی آمریکا دعوت شده و بسیاری او را گزینه اصلی حضور در ترکیب ثابت میدانند.
فریز از خانوادهای برخوردار از پیشینه درخشان علمی میآید؛ پدر او و هر ۲ برادر بزرگترش نیز فارغالتحصیل هاروارد هستند. این بازیکن ۲۷ ساله توانست علاقه خود به تحصیل و فوتبال را همزمان دنبال کند؛ او ضمن تحصیل در دانشگاه هاروارد، مدرک اقتصاد خود را دریافت کرد و در همان زمان برای باشگاه فیلادلفیا یونیون در لیگ MLS بازی میکرد.
فریز درباره دوران تحصیلش در هاروارد به گفته است: خارج از زمین فوتبال، تجربهای چشمگشا بود. سطح بحثهای فکری بسیار بالا است و این موضوع واقعاً نگاه من را به روی گروه بسیار متنوعی از مردم باز کرد. با فرهنگها و گروههای سنی گوناگونی آشنا شدم.
سوکراتس مشهورترین چهره دانشگاهی تاریخ فوتبال و یکی از بزرگترین بازیکنان تاریخ این ورزش، هافبک خوشفکر و تکنیکی تیم ملی برزیل بود که در جامهای جهانی ۱۹۸۲ اسپانیا و ۱۹۸۶ مکزیک در ترکیب تیمهای فراموشنشدنی برزیل حضور داشت. در حالی که پلههای ترقی را در فوتبال برزیل طی میکرد، این بازیکن که نامش از فیلسوف یونان باستان گرفته شده بود، در سال ۱۹۷۷ از دانشگاه سائوپائولو در رشته پزشکی فارغالتحصیل شد. دکتر سوکراتس تنها یک فوتبالیست نبود؛ او در زمینههای هنرهای تجسمی، سیاست، نویسندگی و بازیگری نیز فعالیت داشت.
او در سال ۲۰۱۱ بر اثر شوک عفونی ناشی از عفونت رودهای درگذشت. او در سالهای پایانی زندگی چند بار به دلیل مشکلات جسمی و عوارض مرتبط با مصرف الکل در بیمارستان بستری شده بود.
در ادامه به فوتبالیستهایی اشاره میکنیم که تحصیلات دانشگاهی دارند:
مت فریز
تیم آمریکا
مت فریز ابتدا در هاروارد تحصیل کرد و همزمان فوتبال بازی میکرد، اما برای ادامه حرفهای فوتبال مدتی دانشگاه را ترک کرد و بعداً مدرک کارشناسی اقتصاد خود را کامل کرد.
امسال نخستین حضور او در فهرست جام جهانی برای آمریکا را رقم میزند. این دروازهبان در ۲ فصل اخیر به یکی از بهترین بازیکنان MLS تبدیل شده و نخستین دعوت خود به تیم ملی بزرگسالان را در سال گذشته دریافت کرد و سپس جایگاه خود را برای تورنمنت تابستان امسال تثبیت کرد. فریز تاکنون ۱۴ بازی ملی انجام داده و در جام طلایی کونکاکاف نیز حضور داشته است؛ جایی که در ضربات پنالتی مقابل کاستاریکا سه مهار ثبت کرد و تیمش را به فینال رساند.
او اهل وِین، پنسیلوانیاست و پیش از فصل ۲۰۲۳ به نیویورک سیتی FC پیوست و به یکی از بهترین دروازهبانهای لیگ تبدیل شد. او تاکنون ۹۹ بازی در MLS برای این باشگاه انجام داده است.
رودریگو هرناندز
تیم اسپانیا
رودری فقط یک فوتبالیست معمولی با مسیر ورزشی نیست؛ او جزو آن دسته بازیکنهای نادر است که همزمان با حرفه در بالاترین سطح فوتبال، تحصیلات دانشگاهی را هم ادامه داده است. همین موضوع باعث شده نامش در بحث «فوتبالیستهای تحصیلکرده» زیاد مطرح شود.
او فوتبالش را از آکادمی ویارئال شروع کرد، اما در همان سالها وارد دانشگاه Jaume I در اسپانیا شد. رشتهای که انتخاب کرد مدیریت بازرگانی بود؛ رشتهای که بیشتر روی اقتصاد، مدیریت شرکتها، بازاریابی و ساختار کسبوکار تمرکز دارد. انتخاب این رشته برای یک ورزشکار حرفهای اتفاقاً منطقی است، چون بعداً میتواند در مدیریت ورزشی یا باشگاهی هم از آن استفاده کند.
رودری در طول دوران بازیاش مجبور بود بین تمرینها، مسابقات و درسهای دانشگاهی تعادل ایجاد کند. حتی گزارشهای دانشگاهی و رسانهای تأیید میکنند که او مدرک کارشناسیاش را در همین رشته تکمیل کرده و پایاننامهاش هم مرتبط با فوتبال بوده؛ موضوعی که نشان میدهد سعی کرده دنیای ورزش و تحصیل را به هم وصل کند.
از نظر مقطع تحصیلی، او در سطح کارشناسی تحصیل کرده است، یعنی اولین و اصلیترین مدرک دانشگاهی. برخلاف برخی تصورها، او وارد مقاطع بالاتر مثل کارشناسی ارشد نشده و تمرکزش بیشتر روی کامل کردن همین دوره بوده است.
در مورد جام جهانی هم باید دقیق گفت رودری در جام جهانی ۲۰۱۸ حضور داشت، در ۲۰۲۲ هم برای اسپانیا بازی کرد، و اگر اسپانیا در ۲۰۲۶ او را در فهرست نهایی نگه دارد، این رقابت برای او سومین جام جهانی خواهد بود. او در سالهای اخیر به یکی از ستونهای اصلی تیم ملی اسپانیا تبدیل شده، مخصوصاً در خط میانی.
ایوب بوآدی
تیم مراکش
ایوب بوآدی یکی از پدیدههای بسیار جوان فوتبال اروپا است که در سال ۲۰۰۷ در شهر سنلیس فرانسه به دنیا آمده و در حال حاضر برای باشگاه لیل در لیگ یک فرانسه بازی میکند. او در پست هافبک مرکزی بازی میکند و به خاطر ترکیب کمنظیر «هوش تاکتیکی، آرامش در بازی و توانایی پاسدهی دقیق» خیلی زود توجه رسانههای بزرگ اروپایی را جلب کرده است. طبق دادههای ثبت شده، او از سنین بسیار پایین وارد سیستم باشگاهی لیل شده و در ۱۶ سالگی به یکی از جوانترین بازیکنان تاریخ این باشگاه تبدیل شد که در رقابتهای اروپایی به میدان رفت.
نکته مهم درباره بوآدی این است که او برخلاف سن کمش خیلی زود وارد فوتبال سطح بالا شد. او در اکتبر ۲۰۲۳، زمانی که فقط ۱۶ سال و چند روز داشت، در یک بازی اروپایی برای لیل به میدان رفت و در همان زمان رکورد «جوانترین بازیکن تاریخ باشگاه در رقابتهای اروپایی» را شکست. سپس در لیگ یک فرانسه هم خیلی سریع به ترکیب اصلی رسید و مقابل تیمهای بزرگ اروپایی تجربه بازی پیدا کرد.
از نظر ملی، بوآدی در فرانسه به دنیا آمده، اما ریشه مراکشی دارد. او ابتدا برای تیمهای پایه فرانسه بازی میکرد، حتی در رده زیر ۲۱ سال هم حضور داشت، اما در نهایت در مسیر ملی تصمیم مهمی گرفت و در سال ۲۰۲۶ برای تیم ملی مراکش انتخاب شد. این تغییر باعث شد او در فهرست تیم مراکش برای جام جهانی ۲۰۲۶ قرار بگیرد.
نکتهای که او را از بسیاری از فوتبالیستهای همسنش متفاوت میکند فقط فوتبالش نیست، بلکه ویژگیهای شخصیتی و تحصیلی او هم زیاد مورد توجه قرار گرفته است. در گزارشهای رسانهای معتبر آمده که او در دوران مدرسه در فرانسه در درسهای علمی بهخصوص ریاضی و علوم بسیار قوی بوده و حتی در رقابتهای علمی هم موفقیتهایی داشته است. برخی منابع اشاره میکنند که او به خاطر علاقهاش به ریاضیات، درباره ارتباط تفکر منطقی با فوتبال هم صحبت کرده و گفته که مطالعه به او کمک میکند بازی را بهتر درک کند.
از نظر سبک بازی، بوآدی یک هافبک مدرن محسوب میشود؛ یعنی بازیکنی که هم در دفاع شرکت میکند، هم در انتقال توپ نقش دارد و هم میتواند ریتم بازی را کنترل کند. رسانههایی مثل گاردین و رویترز او را بازیکنی با «آرامش غیرعادی برای سنش» توصیف کردهاند و در یکی از بازیهایش مقابل برزیل در جام جهانی ۲۰۲۶، عملکرد او بهقدری قوی بود که از او به عنوان یکی از بهترین بازیکنان زمین یاد شد.
در مجموع، آیوب بوآدی را میتوان یکی از نمادهای نسل جدید فوتبال اروپا دانست؛ بازیکنی که خیلی زود از سطح نوجوانان به فوتبال حرفهای رسیده، در یکی از لیگهای بزرگ اروپا بازی میکند، برای تیم ملی مراکش در جام جهانی حاضر است و همزمان به عنوان یک استعداد فکری و تحلیلی هم شناخته میشود. ترکیب سن کم، تجربه بالا و درک تاکتیکی قوی باعث شده بسیاری از رسانهها او را «ستاره آینده فوتبال جهان» بدانند.
چرا در جام جهانی ۲۰۲۶ فقط چند فوتبالیست دانشگاه رفته وجود دارد؟
ساختار فوتبال حرفهای در جهان (بهخصوص اروپا و آمریکای جنوبی) بهگونهای طراحی شده که مسیر دانشگاه اساساً بخشی از مسیر رسیدن به سطح حرفهای نیست. این موضوع یک اتفاق تصادفی نیست، بلکه نتیجه تفاوت عمیق بین دو سیستم متفاوت است: سیستم «آکادمی باشگاهی» در اروپا و سیستم «دانشگاهی (NCAA)» در آمریکا.
مسیر رشد بازیکن در اروپا: حذف دانشگاه از مسیر حرفهای
در اروپا، بازیکنان معمولاً از کودکی وارد آکادمیهای باشگاهی میشوند (مثل بارسلونا، منچسترسیتی، بایرن مونیخ). این آکادمیها بازیکن را از حدود ۶ تا ۱۲ سالگی جذب میکنند و او را مستقیماً تا تیم حرفهای بالا میآورند.
طبق پژوهشهای علمی درباره ساختار فوتبال اروپا، باشگاهها خودشان مسئول توسعه بازیکن هستند و نیازی به دانشگاه وجود ندارد:
بازیکنان خیلی زود وارد سیستم قرارداد حرفهای میشوند
آموزش فوتبالی روزانه و تماموقت است
مسیر آکادمیک (دانشگاه) عملاً از مسیر حرفهای جدا میشود
به همین دلیل، وقتی بازیکن به سن ۱۸ سال میرسد، معمولاً یا وارد تیم بزرگسال شده، یا قرارداد حرفهای دارد، یا اصلاً وارد مسیر دانشگاه نمیشود.
دلیل اقتصادی: فوتبال خیلی زود «شغل واقعی» میشود
در اروپا و آمریکای جنوبی، بازیکنان میتوانند از سن ۱۶–۱۸ سالگی درآمد حرفهای داشته باشند. این یعنی انگیزه مالی برای ورود به دانشگاه بسیار کم میشود، بازیکن به جای چهار سال دانشگاه، وارد قرارداد حرفهای میشود و مسیر شغلی او از همان نوجوانی شروع میشود. در واقع، فوتبال برای آنها مثل یک «شغل زودهنگام» است، نه یک فعالیت دانشگاهی.
تفاوت اساسی با آمریکا
در آمریکا، فوتبال مسیر متفاوتی دارد. بازیکنان معمولاً از دبیرستان به دانشگاه MLS میروند و دانشگاه نقش «سیستم توسعه استعداد» دارد و تحصیل و ورزش به صورت ترکیبی انجام میشود.
اما در اروپا این ساختار وجود ندارد. پژوهشها نشان میدهد که مدل سیستم دانشگاهی آمریکا و مدل اروپایی کاملاً متفاوت هستند.
سیستم دانشگاهی آمریکا دانشگاه محور و ورزش سازمانیافته است، ولی در اروپا، باشگاه محور و آکادمی حرفهای به شمار میرود.
آمار واقعی: چرا این موضوع نادر است؟
مطالعات درباره مسیر حرفهای بازیکنان نشان میدهد فقط حدود نیم درصد از بازیکنان جوان فوتبال در نهایت حرفهای میشوند. اما نکته مهم این است که در اروپا، همین درصد کم هم از طریق باشگاهها جذب میشود، نه دانشگاه. بنابراین دانشگاه عملاً در این مسیر حذف شده است.
به همین دلیل در جام جهانی ۲۰۲۶، بیشتر بازیکنان از آکادمیهای باشگاهی آمدهاند و تعداد بازیکنان دانشگاهرفته بسیار محدود است.
