به گزارش گروه بین الملل ایسکانیوز؛ اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه در گفت وگو با شبکه خبر درباره روند امضای توافق ایران و آمریکا گفت: «برنامه اولیه این بود که نشستی در سوئیس برگزار شود و متن توافق در آنجا به صورت رسمی به امضای دو طرف برسد، اما طی ۲۴ ساعت گذشته این موضوع بیشتر مورد بررسی قرار گرفت و در نهایت به این نتیجه رسیدیم که گزینه بهتر، امضای متن توسط رؤسای جمهور دو کشور به صورت مجازی و بدون نیاز به حضور در مکان مشخصی است.»
وی افزود: «دلایل متعددی برای این تصمیم وجود دارد که یکی از مهمترین آنها این است که وقتی متن به امضای بالاترین مقامهای دو کشور برسد، هزینه نقض آن نیز بیشتر خواهد بود. با توجه به تجربیات گذشته، ترجیح ما این بود که توافق در این سطح به امضا برسد.»
بقایی همچنین با اشاره به تغییر برنامههای پیشین اظهار کرد: «فکر میکنم برگزاری مراسم دیگر جایی ندارد.»
سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به این سوال که «ما برنامه روز جمعه را نخواهیم داشت؟» تأکید کرد: «در هر صورت، قرار است وارد فاز بعدی مذاکرات شویم و همچنان برگزاری نشست در سوئیس در دستور کار قرار دارد. باید دید طرفین طی ساعات آینده و از طریق میانجیها به چه نتیجهای خواهند رسید.»
بقائی خاطرنشان کرد: 《برای ما دستورالعملهایی که از سوی شورای عالی امنیت ملی از روز آتشبس صادر شد ملاک عمل بود. تعداد بندها مهم نیست بلکه مهم این است تمام موضوعاتی که برای ما مهم بود و تامینکننده منافع و امنیت ملی ما بود در این متن گنجانده شود.》
سخنگوی وزارت امور خارجه، درباره فاصله زمانی میان نهایی شدن یادداشت تفاهم و انتشار متن آن گفت: «این یادداشت تفاهم اکنون رسماً نهایی شده است، چرا که به امضای دو طرف رسیده است. در هر روند دیپلماتیکی، رویههایی وجود دارد که طرفها تلاش میکنند به آن پایبند باشند و نظر میانجیها نیز برای به سرانجام رساندن روند مذاکرات اهمیت دارد.»
وی افزود: «تفاهمی میان دو طرف وجود داشت که تا پیش از نهایی شدن، متن توافق منتشر نشود. البته ما در این مدت بارها درباره بخشهای مختلف و محتوای متن توضیح داده بودیم و اکنون نیز اگر متن را مرور کنیم، مشخص خواهد شد که موضوع ناگفتهای باقی نگذاشته بودیم.»
بقائی تصریح کرد: «ممکن است درباره برخی جزئیات وارد توضیحات دقیق نشده باشیم، اما در خصوص کلیات و محورهای اصلی توافق، همه این موارد را کموبیش برای افکار عمومی تشریح کرده بودیم.»
سخنگوی وزارت امور خارجه، با اشاره به جایگاه لبنان و تاکید بر پایان جنگ در این کشور در یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا، گفت: «جمهوری اسلامی ایران نشان داده است که دوستان خود را در آغوش میگیرد و در هیچ شرایطی آنها را تنها نمیگذارد. برای ما، آتشبس در لبنان به همان اندازه آتشبس در ایران و همچنین پایان جنگ در لبنان به همان اندازه پایان جنگ در ایران اهمیت داشته و دارد.»
وی خطاب به مجری برنامه افزود: «همانطور که پیشتر نیز بارها گفته بودیم و همانگونه که شما اشاره کردید، در بند نخست یادداشت تفاهم سه بار از لبنان نام برده شده و بهصراحت بر پایان جنگ در لبنان، احترام به تمامیت ارضی و حاکمیت ملی این کشور تأکید شده که این موضوع بهخوبی گویای اهمیت لبنان در این توافق است.»
بقایی ادامه داد: «جمله پایانی این بند نیز ناظر بر آن است که در متن توافق نهایی، که قرار است ظرف ۶۰ روز آینده تدوین شود، این موضوع بار دیگر مورد تأکید و تصریح قرار خواهد گرفت.»
سخنگوی وزارت امور خارجه، در پاسخ به پرسشی درباره میزان اعتماد ایران به طرف مقابل پس از امضای یادداشت تفاهم و درج تعهداتی مبنی بر عدم آغاز عملیات نظامی، پرهیز از تهدید و خودداری از توسل به زور، گفت: «به قول فردوسی بزرگ؛ "مکن هیچ مژگان به خواب اندرون، که دشمن به مکر است و ریب و فسون." بنابراین، اینکه در این مرحله توافق خاتمه جنگ را امضا کردهایم، به این معنا نیست که گذشته را فراموش کنیم یا درسهایی را که با هزینههای سنگین آموختهایم، کنار بگذاریم.»
وی افزود: «تجربههای پیشین همواره باید پیش روی ما باشد. اتفاقاً اکنون کار ما از قبل سختتر است؛ چرا که اجرای توافقهای بینالمللی بهمراتب دشوارتر از تدوین آنهاست؛ بهویژه در قبال طرفهایی که نشان دادهاند به تعهدات خود پایبند نیستند.»
بقایی تصریح کرد: «در این مرحله میتوان گفت دستگاه دیپلماسی با پشتوانه حمایت همهجانبه مردم، مدافعان وطن و با توکل بر خدا، توانسته به متنی دست پیدا کند که از نظر ما تأمینکننده مصالح و منافع کشور است.»
سخنگوی وزارت امور خارجه خاطرنشان کرد: «از این پس، مهمترین مسئله، اجرای دقیق توافق و نظارت بر پایبندی طرف مقابل به تعهداتش است. همه ما باید مراقب باشیم تا در روند اجرا، طرف مقابل ناگزیر به عمل به تعهدات خود باشد و این، مسئولیتی مهم و حساس خواهد بود.»
سخنگوی وزارت امور خارجه، درباره زمانبندی مذاکرات در موضوعات باقیمانده گفت: «ما بارها تأکید کردهایم که در این مرحله درباره موضوع هستهای صحبت نمیکنیم. تصمیم حکیمانه جمهوری اسلامی ایران این بود که درباره موضوعی که دو بار درباره آن مذاکره کردیم و در نهایت با انهدام میز مذاکره از سوی طرف مقابل و تعرض به کشورمان مواجه شدیم، فعلاً وارد گفتوگو نشویم.»
وی افزود: «توافق شده بود که تمرکز اصلی در این مرحله بر خاتمه جنگ باشد و این کار را انجام دادیم. از زمان امضای این معاهده، که عملاً از همین حالا آغاز میشود، دو طرف به مدت ۶۰ روز فرصت خواهند داشت تا درباره دو موضوع باقیمانده مذاکره کنند.»
بقایی با اشاره به زمان تعیینشده برای مذاکرات اظهار کرد: «البته هرچه زودتر به نتیجه برسیم، خوشحالتر خواهیم شد. اگر بتوانیم ظرف ۳۰ روز به توافق برسیم، قطعاً برای ما بهتر خواهد بود، زیرا هر روزی که زودتر بتوانیم تحریمهای ظالمانه را برداریم، به نفع کشور خواهد بود.»
سخنگوی وزارت امور خارجه ادامه داد: «با این حال، با توجه به حساسیت و پیچیدگی این دو موضوع، بازه زمانی ۶۰ روز، عددی معقول و منطقی به نظر میرسد. اگر هم لازم باشد، این مهلت با توافق طرفین قابل تمدید خواهد بود.»
وی تأکید کرد: «از آنجا که مذاکرات جمهوری اسلامی ایران همواره نتیجهمحور بوده است، تلاش ما این خواهد بود که در کوتاهترین زمان ممکن، درباره این دو موضوع نیز به نتیجه برسیم.»
سخنگوی وزارت امور خارجه، درباره بخشی از یادداشت تفاهم که به تعهد ایران و آمریکا برای عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر اختصاص دارد، گفت: «این سند به صورت متناظر و متقابل تنظیم شده و تعهدات آن دوسویه است. جمهوری اسلامی ایران کشوری مسئولیتپذیر است و همواره بر اساس اصول حقوق بینالملل رفتار کرده است. در عین حال، در سالهای گذشته بارها ما را به مداخله در امور داخلی آمریکا، حتی در موضوع انتخابات این کشور، متهم کردند که همه این ادعاها بیاساس بوده است.»
وی افزود: «اما درباره ایالات متحده آمریکا، تاریخچه مداخلات این کشور در کشورهای مختلف، از جمله ایران، طولانی است. سابقه مداخله آمریکا در ایران به دهه ۱۹۵۰ میلادی و دهه ۱۳۳۰ شمسی بازمیگردد. از این منظر، درج این تعهد در متن توافق از اهمیت ویژهای برخوردار است.»
بقایی ادامه داد: «ممکن است گفته شود که در قراردادها و بیانیههای پیشین، از جمله بیانیه الجزایر نیز موضوع عدم مداخله مطرح شده بود، اما باید توجه داشت که اکنون ۴۷ سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در شرایطی قرار داریم که همواره علیه جمهوری اسلامی ایران موضعگیری شده و این اقدامات تنها در حد حرف نبوده است؛ بلکه گروههای تروریستی تجهیز شدهاند، دشمنان ایران مورد حمایت و تحریک قرار گرفتهاند و حتی به تمامیت ارضی کشور تعرض شده است.»
سخنگوی وزارت امور خارجه تصریح کرد: «برخی آرزوهای خامی درباره فروپاشی ایران و اسقاط نظام داشتند، اما با استقامت مردم ایران ناچار شدند همه این تصورات را کنار بگذارند و اکنون در این متن، به صراحت بر احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران تأکید کنند.»
وی خاطرنشان کرد: «البته جمهوری اسلامی ایران همواره به توان خود متکی بوده و میداند چگونه از تمامیت ارضی و حاکمیت ملی خود دفاع کند. ذکر این موضوع در متن توافق، در واقع بیان تعهدی است که بر اساس حقوق بینالملل و منشور سازمان ملل متحد، همه کشورها از جمله آمریکا نسبت به سایر کشورها بر عهده دارند.»
سخنگوی وزارت امور خارجه، درباره اجرای مفاد مرتبط با رفع محدودیتهای دریایی و ترتیبات تردد در تنگه هرمز گفت: «قرار بر این بود که ایالات متحده طی ۳۰ روز آنچه را که تحت عنوان محدودیت یا محاصره دریایی علیه ایران اعمال شده بود، بردارد و در مقابل، جمهوری اسلامی ایران نیز در خصوص تردد در تنگه هرمز اقدام متقابل انجام دهد.»
وی افزود: «پس از حمله رژیم صهیونیستی به ضاحیه و برنامه جمهوری اسلامی ایران برای اقدام متقابل، که با یک تهدید بسیار معتبر و جدی همراه بود، مذاکراتی بسیار فوری انجام و مقرر شد آمریکا تعهد خود را بلافاصله در خصوص رفع محدودیتهای دریایی اجرا کند. بر اساس ارزیابیهای میدانی ما نیز، این تعهد عملاً آغاز شده است؛ بهگونهای که طی دو تا سه روز گذشته، کشتیهای ایرانی بدون مشکل وارد بنادر شده و محمولهها نیز بدون مانع از بنادر خارج شدهاند.»
بقایی تصریح کرد: «جمهوری اسلامی ایران صرفاً به قول طرف مقابل بسنده نمیکند و رصدهای انجامشده نشان میدهد این روند در حال اجراست؛ بنابراین تعهدات طرف مقابل آغاز شده و تعهدات ما نیز بلافاصله پس از امضای سند اجرایی خواهد شد.»
وی درباره این سوال که «آیا در بامداد ۲۸ خرداد، شاهد باز شدن تنگه هرمز و تردد کشتیها بر اساس ترتیبات مورد نظر جمهوری اسلامی ایران خواهیم بود؟»، گفت: «بله، این روند به مدت ۳۰ روز ادامه خواهد داشت تا سطح ترافیک دریایی به شرایط پیش از ۹ اسفند بازگردد.»
سخنگوی وزارت امور خارجه ادامه داد: «این بازه زمانی برای تمهید ترتیبات لازم و رفع موانع فنی احتمالی در بندهای بعدی پیشبینی شده است.»
بقایی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به موضوع خروج نیروهای نظامی خارجی از منطقه گفت: «این موضوع یک هدف راهبردی برای جمهوری اسلامی ایران است. حضور نیروهای نظامی بیگانه در منطقه ما، جز ناامنی، جنگ و تنش نتیجهای نداشته و کشورهای منطقه نیز این واقعیت را تجربه کردهاند.»
وی افزود: «جمهوری اسلامی ایران همواره نسبت به کشورهای منطقه هشدار داده بود که اجازه ندهند از خاک، پایگاهها و امکاناتشان برای حمله به یک کشور مسلمان استفاده شود. متأسفانه این اتفاق نیفتاد و ایران نیز بر اساس حق ذاتی دفاع مشروع، مواضع و پایگاههای مورد استفاده در حملات علیه خود را هدف قرار داد.»
بقایی تأکید کرد: «با اینحال، بهعنوان دوست کشورهای منطقه، امیدواریم کشورهای منطقه از این تجربیات درس گرفته باشند و به سمت ایجاد یک سازوکار امنیت جمعی مبتنی بر اعتماد متقابل حرکت کنند.»
وی گفت: «موضوع خروج نیروهای نظامی آمریکا از حوزه پیرامونی ایران، طبق توافق، ۳۰ روز پس از نهایی شدن توافق نهایی در دستور کار قرار خواهد گرفت؛ یعنی در صورت ۶۰ روزه بودن مرحله تدوین توافق، این موضوع در حدود ۹۰ روز بعد باید اجرایی شود و در جریان مذاکرات آتی نیز جزئیات آن بررسی خواهد شد.»
اسماعیل بقایی در واکنش به موضوع توانمندی دفاعی و موشکی جمهوری اسلامی ایران گفت: «موشکهای ما صرفاً برای شلیک شدن هستند، نه برای مذاکره؛ لذا درباره توانمندی دفاعی ایران به هیچ عنوان در هیچ روندی و با هیچ طرفی صحبت نخواهد شد.»
وی افزود: «بهویژه اکنون که ما مشاهده کردهایم توانمندی موشکی بومی ایران تا چه اندازه برای حفظ حیثیت و کیان ایران لازم است.»
بقایی با اشاره به بند مرتبط با کشتیرانی و آزادی تردد در تنگه هرمز گفت: «این بند نشاندهنده رویکرد بسیار مسئولانه جمهوری اسلامی ایران نسبت به آزادی کشتیرانی و تردد بینالمللی در تنگه هرمز است.»
وی افزود: «ایران و عمان دو کشور ساحلی تنگه هرمز هستند و آبهای این تنگه بخشی از دریای سرزمینی دو کشور محسوب میشود. ما برای دههها پاسبان و نگهبان این مسیر بودهایم.»
بقایی ادامه داد: «اتفاقاتی که از ۹ اسفند سال گذشته آغاز شد، از جمله سوءاستفاده از خاک کشورهای منطقه برای تعرض به ایران و سوءاستفاده از این تنگه برای تهدید امنیت ملی و منافع کشور، باعث شد جمهوری اسلامی ایران طبق حقوق بینالملل مجموعهای از تدابیر را اتخاذ کند.»
وی تصریح کرد: «ما علاقهای نداریم حوادث ناخوشایند ماههای اخیر تکرار شود؛ دنیا هم دوست ندارد؛ بنابراین در راستای صیانت از امنیت ملی خود و همچنین منافع عمان به عنوان کشور ساحلی دیگر، تصمیم داریم تدابیری برای تضمین تردد ایمن کشتیها در تنگه هرمز اتخاذ شود.»
سخنگوی وزارت امور خارجه افزود: «این سازوکار با همکاری ایران و عمان اجرا خواهد شد و با سایر کشورهای منطقه نیز در این زمینه رایزنی خواهیم کرد تا هدف نهایی یعنی تردد ایمن و پایدار در تنگه هرمز محقق شود.»
بقایی تأکید کرد: «در قبال ارائه این خدمات، طبیعتاً هزینههایی نیز دریافت خواهد شد، اما مهمتر از همه، این است که این تجربیات در حال تدوین است.»
وی گفت: «رایزنیها با عمان از مدتها قبل آغاز شده و با دیگر کشورها نیز ادامه دارد. با عمان تا حدود زیادی این سازوکارها تدوین شده و با بقیه کشورها هم قرار است صحبت کنیم و ان شالله شاهد تردد ایمن با حفظ سیادت ایران خواهیم بود.»
سخنگوی وزارت امور خارجه، با اشاره به موضوع بازسازی خسارات ناشی از جنگ گفت: «بازسازی خسارات ناشی از جنگ برای ما فوقالعاده مهم است. این جنگ توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران تحمیل شد و جنگی غیرقانونی بود که طی ۴۰ روز جنایات بسیار زیادی در آن رخ داد.»
وی افزود: «مردم ایران نسبت به متجاوزان مطالبهگر هستند و برخی از آسیبهایی که وارد شده، بهراحتی قابل محاسبه عددی نیست. جمهوری اسلامی ایران برای همیشه نسبت به این جنایات مطالبهگر خواهد بود.»
بقایی تصریح کرد: «البته همه مطالبات ما صرفاً در قالب این یادداشت تفاهم یا موافقتنامههای بعدی محدود نمیشود. در حوزههای مختلف، از جمله اجرای عدالت، وزارت امور خارجه از هیچ فرصتی برای مستندسازی و استفاده از سازوکارها و نهادهای بینالمللی جهت احقاق حق ملت ایران فروگذار نخواهد کرد.»
وی ادامه داد: «بخش مربوط به مادی و بازسازی خسارات بهصورت مشخص در این سند دیده شده و سازوکار اجرایی آن باید ظرف ۶۰ روز و همزمان با مذاکرات، نهایی شود. در این خصوص گفتوگوهای مفصلی میان طرفهای مختلف انجام شده تا نحوه تأمین مالی این سازوکار بازسازی مشخص شود.»
سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به نقش طرفهای مختلف از جمله آمریکا در تأمین منابع گفت: «برای ما مهم این است که این فرآیند انجام شود و منبع تأمین مالی خیلی مهم نیست. مهم این است که تعهد مربوط به بازسازی عملیاتی شود. آمریکا موظف است لوازم آن را فراهم کند. با توجه به تحریمهای آمریکا که خود مانعی برای سرمایهگذاری و تأمین مالی پروژههاست، این موضوع باید بهطور جدی حلوفصل شود.»
بقایی تأکید کرد: «به همین دلیل، در بند پایانی این بخش تصریح شده که آمریکا موظف است برای اجرایی شدن تعهدات مربوط به بازسازی و توسعه اقتصادی، همه مجوزها و تاییدیههای لازم را صادر کند.»
سخنگوی وزارت امور خارجه، با اشاره به دامنه تعهدات آمریکا مربوط به رفع تحریمها گفت: «این متن تصریح می کند که تمامی تحریمهای ایالات متحده علیه ایران باید لغو شود؛ از جمله تحریمهای اولیه و ثانویه، یعنی تحریمهایی که مانع همکاری اقتصادی سایر کشورها با ایران نیز میشود.»
وی افزود: «همچنین همه تحریمهای مرتبط با قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل متحد و نیز قطعنامههای شورای حکام نیز برداشته شود.»
بقایی تصریح کرد: «بخش دوم از بند، صرفاً برای تأکید بر اهمیت موضوع از سوی جمهوری اسلامی ایران درج شده است.»
سخنگوی وزارت امور خارجه ادامه داد: «بازه زمانی تعیینشده برای نهاییسازی جزئیات این تعهدات همان ۶۰ روز است و در این مدت باید جزییات ایفای تعهدات آمریکا را در متن نهایی داشته باشیم.»
وی تأکید کرد: «بنابراین آنچه مورد نظر جمهوری اسلامی ایران است، رفع همه تحریمهای آمریکاست؛ فارغ از عناوینی که برای اعمال انواع مختلف تحریمها مورد استفاده قرار گرفته است.»
سخنگوی وزارت امور خارجه، با تأکید بر اصل «تعهد در برابر تعهد» گفت: «قرار نیست ما تعهدی را انجام دهیم و طرف مقابل از اجرای تعهداتش طفره برود.»
وی افزود: «نمونه آن را نیز قبلاً توضیح دادیم؛ اگر طرف مقابل تعهد مربوط به رفع محاصره دریایی را اجرا نمیکرد، طبیعتاً ما نیز تعهد خود درباره ترتیبات مربوط به تنگه هرمز را عملی نمیکردیم.»
بقایی تصریح کرد: « بدون مماشات، روند پایبندی طرف مقابل را رصد خواهیم کرد. تنها در صورتی که طرف مقابل به تعهدات خود عمل کند، جمهوری اسلامی ایران نیز به تعهدات خود پایبند خواهد بود.»
وی درباره موضوعات هستهای نیز گفت: ما در مورد تنها بُعدی از موضوعات هستهای که صحبت کردیم، همین بود که در موضوع هستهای در کنار بحث رفع تحریمها در بازه زمانی ۶۰ روزه صحبت کنیم. جزئیات مرتبط با موضوع هستهای، اعم از غنیسازی یا موضوع مواد غنیشده ایران، مورد بحث قرار نگرفت. تا همین اندازه که اینجا مشاهده میکنید، کاملاً شفاف است و میبینید که بخش جمله دوم یا فراز دوم مندرج در بند ۸ و ۷، عیناً تکرار شده است؛ یعنی همان اهمیتی که طرف مقابل در رابطه با موضوع هستهای قائل است، ما برای بحث تحریمها قائل هستیم. این به این معنا نیست که ما برای هستهای اهمیت قائل نیستیم؛ مقصود من این است که تعهدات باید متناظر باشد.
وی درباره جمله «حداقل رقیقسازی در محل»، نیز گفت: اگر به یاد داشته باشید، ما در این یک سال و نیم، مطالبات حداکثری و زیادهخواهانهای از طرف مقابل شنیدیم. بارها بحث انتقال مواد غنیشده ایران به آمریکا و نهایتاً یک یا دو مورد، بحث شد که اگر هم به آمریکا منتقل نشود، به خارج از ایران منتقل شود و این را بارها تکرار کردند.
وی افزود: ما هم از ابتدا گفتیم که مواد غنیشده ایران به خارج از ایران منتقل نخواهد شد. در اینجا بحثی که مطرح شده، این است که این گزینه، گزینه رقیقسازی مواد غنیشده در داخل ایران است. این گزینه جدیدی نیست و از بدو شروع مذاکرات هستهای در یک سال و نیم گذشته، این بحث مطرح بود و اکنون هم به عنوان یک گزینه مطرح شده است. به این دلیل این گزینه مطرح شده که راه را بر گزینههایی که به هیچ عنوان برای ما قابل قبول نیست، ببندیم. گزینه غیرقابلقبول برای ما، انتقال مواد غنیشده به خارج از ایران است؛ لذا همانطور که میبینید، در مورد موضوع هستهای، بحث نیازهای هستهای جمهوری اسلامی ایران مطرح است.
وی افزود: غنیسازی بحثی است که به عنوان بخشی از حق ایران، طبق معاهده منع اشاعه (انپیتی) مطرح بوده است. ما نیز تأکید کردهایم که باید بتوانیم بر اساس نیازهای خود، برنامهی هستهایمان را داشته باشیم. این مفهوم «نیازهای ایران» ناظر به این موضوع است که غنیسازی ما باید بر اساس این موضوع مدنظر باشد.
وی در پاسخ به این سوال که « آیا متنی که ما در اختیار داریم، دقیقاً مشابه متنی است که توسط آمریکاییها منتشر شده است؟» گفت: این نیز نکته مهمی است. متن تفاهم به دو زبان امضا شده است. ما تأکید داشتیم که زبان فارسی مد نظر باشد. من شخصاً برای زبان فارسی بسیار ارزش قائل هستم و این زبان برای همه ما عزیز است؛ از این رو، تأکید بر این بود که ما باید متن را به هر دو زبان داشته باشیم؛ هم زبان انگلیسی و هم زبان فارسی. گمان میکنم این دیگر اوج شفافیت ما در اطلاعرسانی باشد؛ زیرا اگر فقط متن انگلیسی وجود داشت، ممکن بود در ترجمه دچار مشکلاتی شویم، اما اکنون متن فارسی وجود دارد که مورد امضای طرفین قرار گرفته است. به نظرم این نکته مهمی است که نباید از نظر دور بماند. این متنی است که کاملاً منطبق با متن انگلیسی است و از نظر ما، این متن، متن معتبر محسوب میشود.
بقایی درباره بند ۹ یادداشت تفاهم نیز گفت: تعهد متقابل باید تجلیگر حسننیت طرفین باشد؛ به این معنا که ما در زمانی که در حال مذاکره هستیم - برای کاهش تنش، برای رفع تحریمها، برای رسیدن به یک نتیجهی مرضیالطرفین - طرفین قاعدتاً نباید اقداماتی انجام دهند که خلاف حسننیت باشد یا نقضِ غرض محسوب شود. غرض ما از این بازه زمانی ۶۰ روزه، این است که درباره موضوعاتی که در موردشان اختلافنظر وجود دارد، به توافق برسیم. از این جهت مهم است که طرفین از هر اقدامی که ممکن است موجب تشدید تنش شود، پرهیز کنند. البته جمهوری اسلامی ایران نشان داده است که همواره نسبت به تعهدات خود پایبند بوده و با حسننیت وارد این روند دیپلماتیک شده است.
وی افزود: از نظر ما، همهچیز روشن است. درج این بند برای این بود که ما مطمئن شویم طرف مقابل نیز نسبت به این موضوع مهم جدیت داشته و به تعهد خود پایبند باشد. لذا در این بازه زمانی ۶۰ روزه، طرف مقابل نباید اقدام به تقویت حضور نظامی خود در منطقه کند. از نظر ما، اگر چنین اتفاقی بیفتد، نقض تعهد محسوب میشود. همچنین وضع تحریمهای جدید نیز به همین صورت است.
وی با اشاره به رفع تحریمهای نفتی ایران گفت: یکی از تحریمهای آمریکا علیه ایران، تحریم فروش نفت ایران بوده است. این تحریمها هزینههایی را بر ما تحمیل کرده است؛ ضمن اینکه برای فروش نفت خام، فرآوردههای پتروشیمی و مشتقات آنها، به لوازمی نیاز است؛ از جمله حملونقل، بیمه و بانکی. طرف مقابل متعهد شده است که همه این موارد را لغو کند. تحریم نفتی ایران باید برداشته شود، نه روی کاغذ، بلکه با همه ملزومات آن. به این معنا که ایران باید بتواند نفت خود را بدون مشکلی بفروشد، بتواند کشتیها را بیمه کند، حملونقل دچار مشکل نشود و بتواند عواید حاصل از فروش نفت را نیز بدون مشکل دریافت کند. این تعهدی است که بلافاصله شروع میشود. از امروز، قاعدتاً شروع میشود و در حین مذاکرات نیز باید این وضعیت ادامه پیدا کند تا زمانی که به توافق نهایی برسیم. در آن زمان، قاعدتاً همه تحریمها باید رفع شوند.
سخنگوی وزارت خارجه درباره داراییهای مسدود شده ایران نیز گفت: مهم این است که ما بتوانیم هرگاه اراده کنیم، از اموال مسدود شده خود استفاده کنیم، دستور پرداخت بدهیم و برای هر خریدی که داریم، بتوانیم از این داراییها بهرهمند شویم. سازوکارهای آن نیز دیده شده است. مذاکرات بسیار مفصل و جزئی، در طی دو تا سه هفته گذشته انجام شده و آمریکا متعهد شده است که همه موانع را برطرف کند.
وی افزود: ما تجربههای تلخی از بدعهدی آمریکا در سنوات گذشته، در زمینه آزادسازی اموال متعلق به ملت ایران داریم. همه آن تجارب در مذاکرات مدنظر بود تا اطمینان حاصل کنیم که این بار آمریکا به تعهد خود عمل میکند.
وی درباره رقم داراییهای محدود یا مسدود شده جمهوری اسلامی ایران گفت: رقم دقیق را باید بانک مرکزی اعلام کند، ولی کم و بیش مشخص است. من عدد و رقم خاصی نمیگویم؛ حتماً دوستان بانک مرکزی هر وقت لازم بدانند، در این مورد توضیحات بیشتری خواهند داد. این بحث تخصصی بانکی است. بانک مرکزی کاملاً در جریان مذاکرات قرار داشته و سازوکارهای آن نیز با مشورت کامل دوستان بانک مرکزی دیده شده است.
بقایی ادامه داد: غیر از آمریکا که باعث و بانی بلوکه شدن این اموال بوده است، کشورهای دیگری نیز کمک کردند تا به شیوهای مبتکرانه، برای اطمینان از اینکه ایران دسترسی آزادانه به این اموال داشته باشد، راهحلهای مبتکرانهای را پیدا کنند.
بقائی گفت: ما در این بازه ۶۰ روزه، راجع به بحث هستهای و رفع تحریمها صحبت خواهیم کرد. البته در مورد سازوکار اجرای بقیهی بندها نیز قاعدتاً باید صحبت شود.
سخنگوی وزارت امور خارجه در تشریح بند سیزدهم یادداشت تفاهم گفت: بند ۱۳ مشخص کرده است که شروع مذاکرات مربوط به توافق نهایی، زمانی اتفاق خواهد افتاد که ما مطمئن شویم بندهای ۱، ۴، ۵، ۱۰ و ۱۱، اجرای آنها شروع شده و تداوم پیدا کرده است. بند ۱ در مورد توقف جنگ، یعنی عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران و لبنان است. در رابطه با جمهوری اسلامی ایران، این موضوع محقق شده است. اما در مورد لبنان، ما با وضعیتی مواجه هستیم که رژیم صهیونیستی کماکان تعرضات خود را علیه لبنان ادامه میدهد و اگر ادامه پیدا کند، نقض تعهد محسوب میشود.
وی افزود: این را در نظر داشته باشیم که رژیم صهیونیستی، صراحتاً خود را در جایگاه مخالف و معارض این تفاهم تعریف کرده است. این اصلاً به این معنا نیست که ما آمریکا و رژیم صهیونیستی را از یکدیگر جدا میدانیم؛ اما باید بدانیم که به هر حال در شیوهها و روشها، اختلافات نظرهای کاملاً مشهودی دیده میشود. ما معتقدیم که رژیم صهیونیستی قطعاً نمیخواهد در منطقه، کوچکترین فرصتی به هر روند دیپلماتیکی برای آرام شدن اوضاع بدهد.
وی تصریح کرد : البته این مسئولیت آمریکاست که به چه نحوی بتواند رژیم صهیونیستی را به احترام گذاشتن به تعهداتی که آمریکا در این سند به جمهوری اسلامی ایران داده است، وادار کند.
بقائی افزود: بند ۴ مربوط به محاصره دریایی است که آغاز شده است. بند ۵ مربوط به تنگه هرمز است که ما مطمئنیم تعهدات خود را انجام میدهیم. بند ۱۰ مربوط به صدور اسقاطیهای لازم برای لغو تحریمهای نفتی ایران بوده که بسیار مهم است و باید آن را رصد کنیم و مطمئن شویم که این اتفاق میافتد. نهایتاً بند ۱۱ که مربوط به در دسترس قرار دادن وجوه و داراییهای مسدود یا محدودشده ایران است. مذاکرات مربوط به آن همزمان با مذاکرات این سند انجام شده و همین الان هم ادامه دارد. ما باید اطمینان حاصل کنیم که جمهوری اسلامی ایران دسترسی کامل و بدون مانع به وجوه و داراییهای بلوکهشده خود دارد.
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران درباره بند پایانی این یادداشت تفاهم نیز گفت: ما نیاز داریم که یک چارچوب حقوقی ایجاد کنیم تا در سطح بینالمللی به جامعه جهانی نشان دهیم که این یک سند مورد اجماع جامعه جهانی است. از این حیث، ما به این قاب حقوقی نیاز داریم که قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل، این کارکرد را خواهد داشت.
وی افزود: در عین حال، حتماً تجارب قبلی را داریم و میدانیم که متأسفانه آمریکا نسبت به تعهدات بینالمللی خود، حتی نسبت به قطعنامه شورای امنیت - که خودش یکی از پنج عضو دائم شورای امنیت است و همیشه در ظاهر برای مصوبات شورای امنیت سازمان ملل متحد اهمیت خاصی قائل بوده - با استفاده از همین سازوکار، خیلی مواقع خیلی از کشورها را مجازات کردند و کشورها را مورد تحریم قرار دادند؛ بنابراین، این انتظار همیشه وجود داشته که کشورهای عضو شورای امنیت، خودشان تعهداتشان را که ناشی از قطعنامههاست، اجرا کنند اما در عمل، این اتفاق نیفتاده است.
سخنگوی وزارت خارجه ایران افزود: ضمانت اجرای این توافق، قدرت ماست، توانایی ما برای اقدام متقابل است، اهرمهایی است که در این مدت ملت ایران تولید کرده است و همچنین اصل تناظر در تعهدات.
وی در پاسخ به این سوال که «این بازه زمانی ۶۰ روزه از امروز آغاز خواهد شد یا نه و برای آغاز، مثلاً جمعه یا زمان دیگری را در نظر گرفتهاند؟» گفت: اگر بخواهیم اصل متن را در نظر بگیریم، از الان و به محض امضا شروع میشود. اگر بگویند که از جمعه، اگر قرار باشد جلسه تشکیل شود - که دارد روی آن بحث میشود - جلسه جمعه قطعی بود تا یکی دو ساعت قبل، اما بعد که تصمیم بر این شد که روسای جمهور دو کشور امضا کنند، قاعدتاً در مورد آن باید تامل شود. اما از لحاظ متن، به محض امضا، فاز بعدی شروع میشود. میتوانند توافق کنند که این فاز بعدی از روز جمعه باشد، ولی طبق متن، فکر میکنم همهچیز روشن است.
وی در ادامه این گفتوگو تصریح کرد: کار ما تمام نشده است؛ ما تازه ابتدای کار هستیم. مدافعان وطن در عرصهی دیپلماسی - کسانی که مبارزه دیپلماتیک را انجام میدهند - به اندازه مدافعان وطن در عرصهی نظامی، نیازمند حمایت و انگیزهبخشی از سوی مردم هستند. بدون انسجام ملی و بدون حمایت مردمی، کار دفاع از وطن انجام نخواهد شد.
وی افزود: کار ما به عنوان دیپلمات، قطعاً از کار مدافعان وطن در پشت لانچرها و در پشت سنگرها سادهتر نیست؛ بلکه دشوارتر است به این دلیل که شما باید چشم در چشم دشمنانی که میدانید مرتکب چه جنایاتی شدهاند، برای تثبیت دستاوردهای مردم و برای احقاق حق مردم تلاش کنید. از این جهت، همه امید ما این است که مردم ما، همانطور که در این ۱۱۰ روز نشان دادند، با تمام توان در میدان ادامه دهند، به مسئولان خود و به مدیران کشور اعتماد کنند و کمک کنند که انشاءالله در ادامه مسیر نیز به بهترین وجه، امنیت ملی و منافع ملی کشور تأمین شود.
سخنگوی وزارت خارجه همچنین گفت: دشمنان به ما آزار رساندند، جانهای شریفی را از ما گرفتند، ایران را زخمی کردند اما شیر زخمی، باز شیر است. من میتوانم با قوت بگویم که ایرانیان امروز احساس اقتداری دارند که بیسابقه است. جنگی که بر ما تحمیل کردند، نه تنها ما را به زانو درنیاورد، بلکه ما را مقتدرتر کرد. این اقتدار را شما میتوانید هم در عرصه دفاع از کشور ببینید و هم در عرصه دیپلماسی. دیپلماتها به پشتوانه همین اقتدار و همین بعثت معجزهوارِ مردم، پای میز مذاکره رفتند و قطعاً این مسیر را با همان قوت و قدرت، انشاءالله ادامه خواهیم داد.
بقایی گفت: ما شعار نمیدهیم. ما با دو قدرت اتمی به همراه خیلی از کشورهای دیگر جنگیدیم. هدف دشمن فروپاشی ایران بود. وقتی میگویند هدف، اسقاط جمهوری اسلامی ایران بود؛ جمهوری اسلامی، پوست ایران است و اینها میخواستند پوست ایران را بکنند. هر انسان وطندوستی به خوبی دریافت که این تفکیک، تفکیکی موهوم است. امروز، جمهوری اسلامی ایران مدافع ایران، عزت ایران و استقلال ایران است.
وی در بخش پایانی سخنان خود خطاب به مردم ایران گفت: شما نشان دادید که در طی ۴۰ روز، بعد از ۴۷ سال تحریم، بعد از اینکه ۹ ماه قبل با جنگ وحشیانهای مواجه بودید، با عزت توانستید از کیان ایران دفاع کنید؛ یک وجب از خاکتان را ندادهاید، اجازه ندادهاید دشمن ورود کند و علیرغم اینکه بزرگترین انسانهای ایرانی را ترور کردند - از کودک دو ماهه تا رهبر شهیدمان - شما خم به ابرو نیاوردید، بغضتان را فروخوردید و در واقع تبدیلش کردید به یک خشم حماسی برای دفاع از کشورتان. این به نظرم بزرگترین نعمت است و قطعاً این بزرگی است که میتواند به شما وصف ابرقدرتی بدهد.
