به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از همدان؛ یک کارشناس محیط زیست در مصاحبه اختصاصی با خبرگزاری ایسکانیوز با تأکید بر اینکه مسئله پسماند باید از سطح جمعآوری روزانه زباله فراتر دیده شود، اظهار کرد: بسیاری از شهروندان تصور میکنند وقتی زباله از مقابل خانه یا مغازه جمعآوری میشود، مسئله پایان یافته است، اما واقعیت این است که زباله پس از خروج از خانه، تازه وارد مرحلهای پیچیدهتر میشود. اگر تفکیک، بازیافت، حمل، دفن یا پردازش آن درست انجام نشود، اثر آن به شکل آلودگی خاک، تهدید منابع آب، انتشار بوی نامطبوع، افزایش جانوران موذی و هزینههای سنگین شهری بازمیگردد.
وی در پاسخ به این پرسش که چرا مدیریت پسماند در استان همدان اهمیت ویژه دارد، گفت: همدان استانی است که هم ظرفیت گردشگری و هم ظرفیت کشاورزی و باغداری دارد. در چنین استانی، حفظ محیط زیست فقط یک دغدغه لوکس نیست، بلکه بخشی از امنیت اقتصادی و اجتماعی محسوب میشود. شهری که پسماند خود را درست مدیریت نکند، هم چهره گردشگریاش آسیب میبیند و هم به خاک و منابع طبیعی خود فشار وارد میکند. پسماند اگر جدی گرفته نشود، آرامآرام از یک موضوع خدماتی به یک بحران محیطزیستی تبدیل میشود.
این کارشناس افزود: تفکیک زباله از مبدأ یکی از مهمترین حلقههای مدیریت پسماند است. وقتی زباله خشک و تر از همان خانه، مدرسه، اداره، فروشگاه و رستوران جدا شود، امکان بازیافت بیشتر میشود و حجم زبالهای که باید دفن شود کاهش پیدا میکند. اما اگر همه پسماندها در یک کیسه قرار گیرد، بخش زیادی از مواد قابل بازیافت آلوده میشود و ارزش اقتصادی خود را از دست میدهد. در چنین شرایطی، شهرداریها هزینه بیشتری پرداخت میکنند و محیط زیست نیز فشار بیشتری تحمل میکند.
او درباره اجرای طرحهای تفکیک پسماند در برخی شهرهای استان بیان کرد: آغاز چنین طرحهایی در شهرهایی مانند ملایر میتواند قدم مثبتی باشد، اما موفقیت آن فقط به اعلام اجرای طرح وابسته نیست. مردم باید بدانند چه نوع زبالهای را چگونه جدا کنند، چه زمانی تحویل دهند، چه نهادی مسئول جمعآوری است و نتیجه مشارکت آنان چیست. اگر شهروند احساس کند تفکیک انجام میدهد اما در نهایت همه چیز دوباره با هم مخلوط میشود، اعتمادش به طرح از بین میرود. بنابراین شفافیت در اجرا بسیار مهم است.
وی در پاسخ به این پرسش که نقش شهروندان در کاهش بحران پسماند چیست، گفت: شهروندان نقش اساسی دارند، اما نباید همه مسئولیت را به دوش مردم انداخت. رفتار شهروندی زمانی پایدار میشود که زیرساخت، آموزش و انگیزه وجود داشته باشد. اگر مخازن مناسب، برنامه جمعآوری منظم، اطلاعرسانی دقیق و مشوقهای کوچک وجود نداشته باشد، تفکیک پسماند در حد توصیه باقی میماند. مردم زمانی همراه میشوند که ببینند مشارکت آنان اثر واقعی دارد.
این کارشناس محیط زیست با اشاره به اهمیت آموزش در مدارس گفت: فرهنگ مدیریت پسماند باید از کودکی آموزش داده شود. کودک اگر یاد بگیرد که زباله فقط دورریختنی نیست، بلکه بخشی از چرخه مصرف و مسئولیت اجتماعی است، این نگاه را به خانواده منتقل میکند. مدرسه، رسانه، شهرداری، سازمانهای مردمنهاد و خانواده باید در این زمینه مکمل هم باشند. آموزش پسماند نباید فقط در هفته زمین پاک یا مناسبتهای محیطزیستی مطرح شود، بلکه باید به رفتار روزمره تبدیل شود.
او ادامه داد: یکی از مشکلات جدی در مدیریت پسماند، نگاه کوتاهمدت است. گاهی فقط پاکیزگی ظاهری معابر دیده میشود، در حالی که مقصد نهایی زباله، نحوه دفن، شیرابه، آلودگی خاک، آسیب به منابع آب و اثرات بلندمدت کمتر مورد توجه عمومی قرار میگیرد. اگر پسماند به شکل غیراصولی دفن شود، هزینه آن ممکن است سالها بعد در قالب آلودگی محیط زیست و تهدید سلامت عمومی آشکار شود. این مسئله بهویژه برای استانهایی که منابع آب و خاک برای کشاورزی اهمیت بالایی دارد، حساستر است.
وی درباره ارتباط پسماند با اقتصاد شهری اظهار کرد: مدیریت درست پسماند میتواند هزینهها را کاهش دهد و حتی درآمدزایی ایجاد کند. بازیافت کاغذ، پلاستیک، فلز، شیشه و سایر مواد قابل استفاده دوباره، اگر به شکل منظم و شفاف انجام شود، میتواند بخشی از هزینههای مدیریت شهری را جبران کند. اما برای این کار باید زنجیره کامل وجود داشته باشد؛ از تفکیک در مبدأ تا جمعآوری، پردازش، فروش مواد بازیافتی و نظارت بر عملکرد پیمانکاران. اگر این زنجیره ناقص باشد، نتیجه مطلوب حاصل نمیشود.
این کارشناس در بخش دیگری از این گفتوگو به موضوع زبالهگردی اشاره کرد و گفت: زبالهگردی یکی از پیامدهای ضعف در نظام رسمی جمعآوری و بازیافت پسماند است. وقتی زباله خشک ارزش اقتصادی دارد اما مسیر رسمی و منظم برای جداسازی و تحویل آن وجود نداشته باشد، افراد آسیبپذیر وارد این چرخه میشوند. این مسئله هم از نظر بهداشتی و هم از نظر اجتماعی نگرانکننده است. ساماندهی پسماند خشک میتواند بخشی از این چرخه غیررسمی و پرخطر را کاهش دهد.
او افزود: مسئله پسماند در همدان باید با نگاه منطقهای هم بررسی شود. شهر همدان، ملایر، نهاوند، تویسرکان، کبودرآهنگ و سایر شهرستانها هر کدام شرایط جمعیتی، اقتصادی و جغرافیایی متفاوتی دارند. نسخه واحد برای همه شهرها جواب نمیدهد. در شهری با گردشگری بیشتر، حجم پسماند در ایام خاص افزایش پیدا میکند. در شهرهای کشاورزی، پسماندهای مربوط به بازار محصولات و فعالیتهای روستایی اهمیت دارد. بنابراین برنامه مدیریت پسماند باید متناسب با ویژگی هر منطقه باشد.
وی در پاسخ به پرسشی درباره نقش مدیریت شهری گفت: شهرداریها باید از مدیریت سنتی پسماند عبور کنند و به سمت مدیریت هوشمند و مشارکتی بروند. داده دقیق درباره میزان تولید زباله، ترکیب پسماند، نقاط پرخطر، هزینه حمل و دفن، میزان بازیافت و سطح مشارکت مردم ضروری است. بدون داده، تصمیمگیری بیشتر حدسی خواهد بود. همچنین قراردادهای مرتبط با پسماند باید شفاف و قابل ارزیابی باشد تا مردم بدانند منابع عمومی چگونه مصرف میشود.
این کارشناس محیط زیست در پایان خاطرنشان کرد: پسماند، آینه الگوی مصرف جامعه است. اگر مصرف بیرویه باشد، اگر خرید بدون توجه به ضرورت انجام شود، اگر بستهبندیها افزایش یابد و اگر تفکیک از مبدأ جدی گرفته نشود، مدیریت شهری هر روز با کوهی از زباله روبهرو خواهد بود. همدان برای حفظ خاک، آب، هوا و چهره گردشگری خود ناچار است پسماند را به عنوان مسئلهای راهبردی ببیند، نه فقط خدماتی. شهری پاک، فقط شهری نیست که زبالههایش دیده نمیشود؛ شهری است که مسئولانه تولید، تفکیک و مدیریت میکند.
خبرنگار: نازنین مولائیمنظر
انتهای خبر/
