به گزارش خبرنگار اجتماعی ایسکانیوز، سازمان انتقال خون ایران یا باید با آنچه در زیر پوست جامعه میگذرد هم قدم شده و با یک چرخش راهبردی سلاحهای دیجیتال را برای فرهنگسازی هوشمند به خدمت بگیرد و یا آنقدر در باتلاق شیوههای سنتی دست و پا بزند که مدیریت نخ نماشدهاش کار را به قحطی بیولوژیک بکشاند. معاون اجتماعی این سازمان اما با دست پر از داشتهها و یافتههای نهاد متبوعش دفاع میکند.
در ادامه گفتوگوی ایسکانیوز با بابک یکتاپرست، معاون اجتماعی سازمان انتقال خون ایران را بخوانید.
یکتاپرست در پاسخ به اینکه با خروج تدریجی نسل دهه چهل و پنجاه از چرخه اهدای خون، احتمال وقوع قحطی بیولوژیک در دهه آینده وجود دارد، گفت: هرچند اکنون بیشترین میانگین سنی اهداکنندگان بین سی و پنج تا پنجاه سال است، اما این به معنای عدم مشارکت گروههای سنی پایینتر نیست. تجربه نشان داده است که هر جا ضرورت حضور جوانان احساس شده، آنها بسیار پرکار بودهاند. برای نمونه در واقعه انفجار بندر شهید رجایی بندرعباس و همچنین در بازه زمانی جنگ سی و نه روزه، شاهد حضور جدی نسلهای جوان بودیم.
وی با بیان اینکه در جریان جنگ سی و نه روزه آمار اهدای خون جوانان شصت و سه درصد افزایش یافت، اضافه کرد: این جهش آماری نشان میدهد که بستر مشارکت وجود دارد و ارتباط ما با نسل جوان قطع نشده است. البته شاید اهدای خون هنوز جزو اولویتهای اولیه زندگی آنها قرار نگرفته باشد. اهدای خون باید به یک سبک زندگی تبدیل شود؛ یعنی همان طور که یک جوان برای کوه، سینما، کافیشاپ و وقت گذراندن با دوستانش برنامهریزی میکند، باید بخشی از زمان خود را هم به صورت فصلی برای اهدای خون در نظر بگیرد.
ضرورت تغییر زبان رسانهای برای نسل جدید
معاون اجتماعی سازمان انتقال خون با اشاره به اینکه نباید جوانان فقط در شرایط بحرانی برای اهدای خون مشارکت کنند، اظهار کرد: اگر این اتفاق به صورت مستمر نیفتاده، ناشی از ضعف ما بوده است. ما نتوانستیم پیام را درست منتقل کنیم و محتوای لازم را از طریق رسانه مناسبی که با این نسل ارتباط برقرار میکند، منتشر کنیم. شعارهایی مثل «اهدای خون، اهدای زندگی» که بیست سال پیش کارکرد داشتند، شاید دیگر برای نسل جدید جذابیت نداشته باشند.
او با طرح اینکه نسل جوان نیازمند مواجهه با فکتها و واقعیتهای ملموس است، افزود: لازم است با زبان روز و از طریق چالشها و پویشهای رسانهای در فضاهایی که بچهها حضور دارند با آنها گفتگو کنیم. یکی از گروههای هدف اصلی ما برای امسال، به طور اختصاصی جوانان هستند. ما با کانونهای دانشجویی صحبت کردهایم و متوجه شدیم یکی از مشکلات، اطلاع رسانی رسمی و دولتی بوده است.
یکتاپرست با اشاره به اینکه شاید سخنان یک معاون اجتماعی برای دانشجو جذاب یا باورپذیر نباشد، تصریح کرد: یقینا اگر این پیام از طرف خود بچهها و همسالانشان مطرح شود، بازخورد بسیار بهتری خواهد داشت. هدف اصلی امسال ما تمرکز بر «خون جوانان» است. شعار روز جهانی اهدای خون را بر پایه «اهدای خون برای ایران» تنظیم کردیم و گروههای خاص را به صورت گروهی دعوت کردهایم.
وی با تاکید بر اجرای پویشهایی نظیر اهدای خون جوانان، بانوان، ورزشکاران و معلمان برای ایران، گفت: تجربه نشان داده که افراد از گروههای همسان و آدمهایی که با آنها رابطه نزدیکتری دارند، تاثیر بیشتری میپذیرند. وقتی آمار شصت و سه درصدی مشارکت جوانان در روزهای سخت را میبینیم، امیدوار میشویم که اگر درست عمل کنیم، این نسل هم مثل پدرانشان که اکنون اهداکننده مستمر هستند، کنار ما خواهند بود.
او با بیان اینکه بهره گیری از بازیها و ایدههای جذاب در دستور کار است، اضافه کرد: یکی از حوزههای استراتژیک ما آموزش و پرورش است. حدود یک ماه و نیم پیش پویش «بابا خون داد» را با همراهی وزارت آموزش و پرورش آغاز کردیم که همچنان ادامه دارد. هدف ما این است که فرهنگ اهدای خون حتی در کتابهای درسی گنجانده شود تا این باور در ذهن دانش آموزانی که هنوز به سن قانونی اهدای خون نرسیدهاند، شکل بگیرد. این یکی از برنامههای اصلی ما برای جلوگیری از گسست نسلی در اهدای خون است.
مدیریت هوشمند گروههای خونی کمیاب
معاون اجتماعی سازمان انتقال خون در پاسخ به پرسشی درباره نحوه فراخوان گروههای خونی کمیاب در لحظات بحرانی، خاطرنشان کرد: سیستم فراخوان ما باید به سمتی حرکت کند که در لحظات حساس، بیشترین کارایی را داشته باشد. ایجاد آمادگی در دارندگان گروههای خونی خاص و هدایت هوشمند آنها به مراکز اهدای خون، بخشی از برنامه ریزیهای نوین سازمان برای مدیریت ذخایر استراتژیک است.
یکتاپرست با تایید ضرورت خروج از روشهای سنتی فراخوان و بهرهگیری از پلتفرمهای هوشمند، خاطرنشان کرد: شما در دو یا سه ماه گذشته فراخوانی از سوی ما ندیدهاید و این دقیقا منطبق بر استانداردهای جهانی سلامت خون است؛ چرا که فراخوانهای تدریجی و مقطعی دیگر کارایی ندارند. تمرکز اصلی ما باید بر فرهنگسازی، جذب و از آن مهمتر، استمرار نگهداری اهداکنندگان باشد. در همین راستا، سیاستهای جدیدی برای تکریم اهداکنندگان در دست تدوین است که خدمات ویژهای را شامل میشود.
وی با طرح این موضوع که ذائقه نسل جوان با ابزارهای دیجیتال گره خورده است، افزود: جوانی که تمام امور بانکی و اداری خود را با تلفن همراه انجام میدهد، نباید برای اهدای خون در صفهای طولانی معطل بماند. ما برنامه ثبت نام الکترونیک را آغاز کردهایم که به اهداکننده اجازه میدهد از طریق گوشی تلفن همراه، مشخصات خود را وارد کرده و کد رهگیری دریافت کند. فرد میتواند زمان و پایگاه مورد نظر خود را انتخاب کرده و با آمادگی قبلی مراجعه کند. این طرح که باعث ارتقای امنیت و دقت دادهها نیز میشود، تا شهریور ماه حداقل در یک یا دو استان رونمایی خواهد شد.
معاون اجتماعی سازمان انتقال خون در پاسخ به رویکردهای نوین جمعآوری خون در کشورهای پیشرفته، اظهار کرد: امروزه در دنیا سیاست اصلی بر مبنای فعالیت تیمهای سیار است؛ چرا که این تیمها قابلیت مانور بالاتری دارند. با توجه به دغدغههای معیشتی، ترافیک سنگین و ضیق وقت، مراجعه به پایگاههای ثابت برای بسیاری از افراد دشوار است. ما باید به سراغ مردم برویم، نه اینکه منتظر بمانیم آنها به ما مراجعه کنند.
او با بیان اینکه حضور در مراکز تجمع مردمی از اولویتهای سازمان است، اضافه کرد: تیمهای سیار ما میتوانند در مکانهایی مثل ورزشگاه آزادی در روز برگزاری شهرآورد، نمایشگاه کتاب، مجلس یا هر مرکز فرهنگی و مذهبی دیگر حضور یابند. به جای آنکه وقت شهروندان در مسیرها تلف شود، ما در محل فعالیت و تفریح آنها حاضر میشویم تا فرآیند اهدا را تسهیل کنیم. این همان سیاستی است که بخش عمده تامین خون در کشورهای توسعه یافته بر آن استوار است.
یکتاپرست درخصوص پایین بودن شاخص مشارکت بانوان و احتمال ارائه بستههای تشویقی سلامتمحور، گفت: طبق دستورالعملهای جهانی، اهدای خون نباید با انگیزههایی نظیر دریافت چکاپ رایگان گره بخورد؛ زیرا این کار ممکن است صداقت در پاسخگویی به سوالات پزشکی را خدشه دار کند. اولویت اول ما سلامت خون است و اهداکننده باید تنها با انگیزه نجات جان انسانها و حس نوعدوستی مراجعه کند.
وی با اشاره به اینکه مهمترین مانع مشارکت زنان در ایران باورهای غلط است، تصریح کرد: این تصور که همه خانمهای ایرانی کمخون هستند، با آمارهای واقعی همخوانی ندارد. میانگین کمخونی در کشور حدود بیست و پنج درصد است و حتی اگر در مناطق محروم به چهل و پنج درصد هم برسد، باز هم نیمی از جمعیت چهل میلیونی بانوان کشور، یعنی بیست میلیون نفر، شرایط اهدای خون را دارند.
معاون اجتماعی سازمان انتقال خون خاطرنشان کرد: هر بانو پیش از اهدا، توسط پزشک مشاوره میشود و تست کمخونی از او گرفته میشود؛ اگر مشکلی باشد برای درمان هدایت میشود و در غیر این صورت میتواند به جمع اهداکنندگان بپیوندد. اگر ما بتوانیم از آن بیست میلیون نفر واجد شرایط، تنها یک میلیون نفر را جذب کنیم، تمام دغدغههای کشور در حوزه ذخایر خونی برای همیشه مرتفع خواهد شد.
یکتاپرست با اشاره به برنامههای ویژه سال جاری برای ارتقای سهم زنان در ذخایر خونی، گفت: شعار «اهدای خون بانوان برای ایران» یکی از سیاستهای محوری ما است. در همین راستا، استفاده از کیسههای خون با حجم کمتر را در دستور کار قرار دادهایم؛ به این صورت که به جای دریافت چهارصد و پنجاه سیسی، میزان سیصد و پنجاه سیسی خونگیری انجام میشود. این اقدام در کنار فعالیتهای تبلیغاتی و فرهنگی، میتواند به دغدغه و نگرانی برخی بانوان در خصوص کمخونی پاسخ دهد و مشارکت آنها را به شکل موثری افزایش دهد.
وی با بیان اینکه رویدادهای ملی و مذهبی پتانسیل بالایی برای فرهنگسازی دارند، اضافه کرد: هرچند جنگ چهل روزه یک تهدید بود، اما آن را به فرصتی برای تقویت پیوند جامعه با سازمان تبدیل کردیم. در این بازه زمانی، آمار اهدای خون جوانان شصت و سه درصد و آمار اهدای بانوان در بیست روز نخست، هفتاد و نه درصد رشد داشت.
یکتاپرست در ادامه افزود: مطالعات جهانی نشان میدهد بزرگترین مانع اهدای خون، ترس از سوزن است؛ اما وقتی افراد برای بار اول این تجربه را پشت سر میگذارند، آن حس خوبِ پس از اهدا بر ترس اولیه غلبه میکند و فرد به اهداکننده مستمر تبدیل میشود.
تجهیز مراکز استانی و نفی تبعیض در ایمنی خون
معاون اجتماعی سازمان انتقال خون در واکنش به شایعات مطرح شده درباره تمرکز امکانات در شهرهای بزرگ و وجود تبعیض در ایمنی خون، اظهار کرد: سازمان با قدرت در حال رفع این شایعات است. برای نمونه، استان سیستان و بلوچستان اکنون اولویت اول ماست و تنها نود میلیارد تومان بودجه عمرانی و تجهیزاتی با همکاری خیرین و نهادهایی مثل آستان قدس به این استان اختصاص یافته است. هرچند به دلیل محدودیتهای بودجهای، برخی تجهیزات ما قدمت ده ساله دارند، اما این به معنای عقبماندگی از استانداردهای جهانی یا منطقهای نیست.
او با اشاره به برنامههای نوسازی ناوگان و تجهیزات، افزود: هفته گذشته در دیدار با ریاست سازمان مدیریت بحران کشور، برای بهروزرسانی کل تجهیزات سازمان توافقات خوبی صورت گرفت. ما برای توسعه تیمهای سیار به خودروهای جدید و اتوبوسهای خونگیری نیاز مبرم داریم. اولویت تخصیص این امکانات نیز مناطقی است که بیشترین نیاز و فوریت را دارند؛ لذا این تصور که تجهیزات فقط به مراکز استانهای بزرگ اختصاص مییابد، به هیچ عنوان صحت ندارد.
یکتاپرست با اشاره به وجود شایعه انتقال خون ایران به سایر کشورها و تاثیر آن بر اعتماد عمومی، تاکید کرد: این موضوع به هیچ عنوان صحت ندارد و از نظر استانداردهای علمی و جهانی نیز اساسا امکانپذیر نیست. هر منطقه جغرافیایی دارای بیماریهای بومی و ویژگیهای ژنتیکی خاص خود است و به همین دلیل، پروتکلهای بینالمللی اجازه انتقال خون بین کشورها را نمیدهند.
وی با بیان اینکه خون یک فرآورده بیولوژیک حساس با طول عمر کوتاه است، گفت: جابهجایی بینالمللی خون علاوه بر موانع علمی، با چالشهای لجستیکی پیچیدهای روبرو است که عملا آن را غیرممکن میکند. تمام خونهای اهدا شده توسط مردم شریف ایران، صرفا برای نیاز بیماران و مراکز درمانی داخل کشور مصرف میشود و سازمان انتقال خون با حساسیت بالا از این سرمایه ملی صیانت میکند تا حتی یک واحد خون نیز خارج از شبکه مصرف داخلی قرار نگیرد.
یکتاپرست درخصوص چرایی طرح چنین شایعاتی درباره فروش خون به خارج از کشور، گفت: این موضوع ناشی از یک سوءتفاهم در خصوص پلاسما و داروهای مشتق از آن است. ما از هر کیسه خون، سه فرآورده اصلی شامل گلبول قرمز، پلاکت و پلاسما دریافت میکنیم. در حالی که گلبول قرمز و پلاکت به دلیل مصرف بالا و طول عمر کوتاه به سرعت به مصرف میرسند، ما معمولا با مازاد پلاسما روبرو هستیم.
او با طرح اینکه مصرف پلاسما در داخل کشور تنها برای گروه خاصی از بیماران است، اضافه کرد: از پلاسما میتوان بیش از پنجاه نوع داروی مشتق تهیه کرد، اما ما در حال حاضر فناوری تولید تمامی این داروها را در داخل نداریم و تنها چند مورد محدود نظیر واکسنها را تولید میکنیم. به همین دلیل، طبق استانداردهای جهانی، پلاسماهای مازاد به کشورهایی که دارای این فناوری هستند ارسال میشود تا تبدیل به دارو شده و دوباره به ایران بازگردد.
معاون اجتماعی سازمان انتقال خون در واکنش به ادعاهای مطرح شده در فضای مجازی مبنی بر فروش پلاسما، اظهار کرد: بحث خرید و فروش به هیچ عنوان مطرح نیست. این یک فرآیند کاملا شفاف، علمی و انسانی است که در کل دنیا رواج دارد. این پلاسماها برای تولید داروهای حیاتی که زندگی بیماران مبتلا به «امپی» و سایر نیازمندان به داروهای خاص را نجات میدهد، به چرخه تولید جهانی وارد و محصول نهایی به کشور بازگردانده میشود.
وی با بیان اینکه شایعهسازان از حساسیتهای جامعه سوءاستفاده میکنند، گفت: کسانی که این مطالب را منتشر میکنند، به خوبی از واقعیت آگاه هستند اما میدانند مردم روی چه مسائلی حساسیت دارند. متاسفانه دود این بیاعتمادی تنها به چشم بیماری میرود که روی تخت بیمارستان منتظر خون است. اگر مردم تحت تاثیر این حرفها از اهدای خون خودداری کنند، بیمار سرطانی یا نیازمند به جراحی با بحران جدی روبرو خواهد شد.
ایران؛ تنها همکار سازمان جهانی بهداشت در منطقه
او با طرح این موضوع که سازمان به دنبال نوسازی مداوم است، اضافه کرد: ما منکر فرسودگی برخی تجهیزات نیستیم و میدانیم دستگاههای به روزتری در دنیا وجود دارد، اما تجهیزات فعلی ما با دقت کامل در حال سرویسدهی هستند و هیچ افت کیفیتی در فرآوردهها وجود ندارد. ما برنامهریزی دقیقی برای بهروزرسانی تمامی امکانات و تجهیزات سازمان داریم تا همگام با استانداردهای جهانی حرکت کنیم.
معاون اجتماعی سازمان انتقال خون در پایان خاطرنشان کرد: ایران در حال حاضر تنها کشوری در منطقه است که بهعنوان مرکز همکار سازمان جهانی بهداشت شناخته میشود. در حالی که بسیاری از کشورهای همسایه همچنان برای تامین خون هزینه پرداخت میکنند، ما به افتخار اهدای صد درصد داوطلبانه دست یافتهایم. اینها موفقیتهای بزرگی است که متاسفانه کمتر به آنها پرداخته میشود و در مقابل، بر روی شایعات بیاساس مانور داده میشود.
