کالابرگ در ترازوی مردم گلستان/ از استقبال ۹۰ درصدی تا گلایه از عرضه «یک روغن کوچک»

ظهر یک روز زمستانی در یکی از فروشگاه‌های زنجیره‌ای شهر گرگان، صدای بوق دستگاه‌های کارتخوان با پیام «خرید با کالابرگ» فضای فروشگاه را پر کرده است. چند متر آن طرف‌تر، در یک فروشگاه محلی در حاشیه شهر، زن میانسالی با ناامیدی سبد خریدش را روی پیشخوان می‌گذارد و می‌گوید: «گفتن فقط یه روغن کوچیک می‌تونم باهاش بخرم، بقیه پولم باید جنس دیگه ببرم». این دو صحنه، روایتی متناقض از طرحی است که دولت آن را «اقدام شجاعانه برای کوتاه کردن دست رانت‌خواران» نامیده؛ طرحی که حالا پس از چند ماه از اجرا، در استان گلستان با استقبال چشمگیر ۹۰ درصدی مواجه شده، اما همچون بسیاری از نقاط کشور، با چالش‌های میدانی نیز دست‌وپنجه نرم می‌کند.

روایت مردم؛ از رضایت تا گلایه

خدیجه زینی، بانوی خانه‌دار ۳۵ ساله، از تجربه خرید خود با کالابرگ می‌گوید: من با کالابرگ ماهی خریدم، کیلویی ۴۸۰ هزار تومان. قیمت آن تفاوتی با  فروشگاه ‌های دیگر نداشت.

وی در پاسخ به کسانی که می‌گویند کالابرگ یک میلیون تومانی تأثیر چندانی ندارد، افزود: این حرف درست نیست. به قول معروف «مو به ریسمان آدم می‌چسبد» و برای دهک‌های پایین که قدرت خرید خیلی کمی دارند، همین مبلغ هم کمک بزرگی است.

معصومه کتولی، بانوی حسابدار گرگانی، اما روایت دیگری دارد: همسرم  می‌خواست همه اعتبار کالابرگ را روغن بگیرد، اما صاحب مغازه فقط یه روغن کوچیک به او داد و گفت: باید بقیه پولت را جنس دیگه ببری تا روغن به همه مردم برسد.

وی در عین حال از تنوع و کیفیت کالاها ابراز رضایت کرد و افزود: من هر چه خواستم توانستم با کالابرگ بخرم و کالاها نیز از ضروریات خانه بودند.

رمضان کشاورز، مرد سالخورده اهل روستای سیاهتلو گرگان، نگاه دیگری به موضوع دارد: «طرح خوبیه، تنوع کالاهام خوبه. ولی با این تورم، مبلغش کمه. انتظار داریم دولت بیشترش کنه. این رقم با هزینه‌های واقعی ما فاصله داره».

استقبال بی‌نظیر از طرح در گلستان

هلاکو، مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی گلستان، در گفت‌وگو با ایسنا با اعلام آماری قابل توجه می‌گوید: در مرحله اول اجرای طرح کالابرگ، ۹۰ درصد مشمولین استان از این طرح استفاده کرده‌اند. این افراد شامل دهک‌های یک تا ۹ و تعدادی نیز از دهک ۱۰ بودند.

به گفته وی، در مرحله اول، ۶ هزار و ۸۰۰ فروشگاه در سطح استان به ارائه خدمات مشغول بودند و با آغاز مرحله دوم از ۱۵ بهمن، تعداد فروشگاه‌های متصل به طرح به‌ویژه در روستاها و دهستان‌ها افزایش یافته است تا دسترسی مردم تسهیل شود. 

مدیرکل کار، تعاون و رفاه اجتماعی گلستان با اشاره به پوشش گسترده طرح در استان افزود: بین ۷۰۰ تا ۷۵۰ هزار خانوار گلستانی از اعتبار کالابرگ استفاده کرده‌اند که بیشترین اقلام خریداری‌ شده شامل روغن، برنج، لبنیات و مرغ بوده است.

دو شیوه خرید؛ انتخاب با مردم

هلاکو در تشریح نحوه اجرای طرح به دو شیوه متفاوت اشاره کرد: در شیوه اول، سرپرست خانوار می‌تواند با مراجعه به فروشگاه، هر یک از ۱۱ قلم کالای اساسی را انتخاب کند. اما در شیوه دوم که از ۱۵ بهمن فعال شده، شامل ۹ قلم کالا  است که گوشت و حبوبات حذف شده و در عوض محدودیت وزنی نیز برداشته شده است. مردم می‌توانند هر کالایی را با هر مقداری که تمایل دارند خریداری کنند.

وی هدف از اجرای شیوه دوم را تثبیت قیمت‌ها و رفع نگرانی مردم از افزایش قیمت کالاهای اساسی عنوان کرد و افزود: در این شیوه، کالاها با همان قیمت تعیین‌شده از سوی دولت عرضه می‌شوند و افزایش قیمتی در روزهای آتی نخواهیم داشت.

نگاه کارشناسی؛ انتقال یارانه به سفره مردم

مدیرکل کار، تعاون و رفاه اجتماعی گلستان افزود: کارشناسان اقتصادی استان، حذف ارز ترجیحی و اجرای طرح کالابرگ را اقدامی در جهت انتقال یارانه از زنجیره تولید به مصرف‌کننده نهایی می‌دانند. به باور آنان، در این فرآیند عملاً کالای اساسی حذف نشده، بلکه یارانه به سفره مردم منتقل و دست رانت‌خواران کوتاه شده است، می‌رسد و واسطه‌ها حذف می‌شوند.

هلاکو نگرانی اصلی مردم پس از اجرای طرح، تداوم آن را در آینده دانست و در این باره اطمینان‌بخشی کرد: به گفته مسئولان دولتی، این طرح در سال‌های آینده نیز ادامه خواهد یافت و در صورت افزایش نرخ کالاهای اساسی، مبلغ آن متناسب با تورم افزایش می‌یابد.

وی با بیان اینکه مردم از شوک اولیه خارج شده و ثبات نسبی در بازار برقرار است، افزود: «من شخصاً موافق اجرای این طرح هستم و آن را گامی در جهت افزایش توان خرید مردم می‌دانم، به شرط آنکه قیمت‌ها افزایش پیدا نکند. تأثیر این طرح برای دهک‌های اول جامعه و افراد کم‌برخوردار بسیار محسوس بوده و مشاهده می‌شود که این افراد از نظر تغذیه وضعیت بهتری دارند و مرغ، پروتئین و لبنیات بیشتری وارد سبد کالای خود کرده‌اند»

چالش‌ها؛ از کمبود کالا تا مدیریت فروشندگان

یکی از مهم‌ترین گلایه‌های مردمی، تفاوت قیمت برخی کالاها در فروشگاه‌های مختلف است.

درویش‌های حسن‌زاده مدیرکل صنعت، معدن و تجارت گلستان در این باره به ایسنا توضیح داد: تفاوت قیمت‌ها به دلیل تفاوت کیفیت و برند محصولات طبیعی است. مثلاً قیمت حبوبات فله با بسته‌بندی متفاوت است. برنج و روغن هم به همین ترتیب بر حسب مرغوبیت، قیمت‌های متفاوتی دارند. اما تأکید می‌کنم که قیمت کالاها در بازار آزاد و در فروشگاه‌های طرف قرارداد کالابرگ تفاوتی ندارد و اگر گران‌فروشی مشاهده شود، برخورد جدی خواهد شد.

وی در پاسخ به گلایه از ممانعت برخی فروشگاه‌ها برای فروش حجم بالای یک کالا (مثلاً روغن) گفت: این قانون وجود ندارد که مردم حتماً از همه اقلام خرید کنند و دست مردم کاملاً باز است. اما برخی فروشگاه‌ها به دلیل محدودیت موجودی، مجبور به مدیریت توزیع هستند تا کالا به همه مردم برسد. در این موارد، مردم می‌توانند به فروشگاه دیگری که موجودی بیشتری دارد مراجعه کنند.

نظارت ۲۴ ساعته؛ آماده باش برای رمضان و نوروز

 مدیرکل صمت گلستان از فعال بودن تیم‌های نظارتی خبر داد و گفت: برای جلوگیری از هرگونه سوءاستفاده احتمالی و گران‌فروشی، تیم‌های نظارتی و کنترل قیمت با همکاری، فرمانداری، جهاد کشاورزی، تعاون روستایی و تعزیرات حکومتی به صورت ۲۴ ساعته فعال هستند. تیم‌های نظارتی میدانی نیز در سطح استان مستقرند و در صورت اثبات تخلف، بلافاصله برخورد خواهد شد.

حسن‌زاده از آغاز طرح ویژه نظارت از ۱۵ بهمن خبر داد و افزود: این طرح ویژه با توجه به فرارسیدن ماه مبارک رمضان و عید نوروز آغاز شده و تا ۱۵ نوروز ۱۴۰۵ ادامه خواهد داشت. مردم می‌توانند شکایات خود را از طریق سامانه ۱۲۴ ثبت کنند تا در اسرع وقت رسیدگی شود.

آینده طرح؛ تداوم و افزایش مبلغ

درویشعلی حسن‌زاده، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت گلستان این طرح را «جراحی اقتصادی بزرگ و اقدام شجاعانه دولت» خواند و تأکید کرد: اجرای این طرح باید از سال‌های خیلی گذشته آغاز می‌شد. با این کار، مبلغ یارانه مستقیماً به دست مردم می‌رسد.

به گزارش ایسنا، طرح کالابرگ الکترونیکی در استان گلستان با استقبالی فراتر از انتظار مواجه شده است. آمار ۹۰ درصدی مشارکت در مرحله اول، از پذیرش اجتماعی این طرح حکایت دارد. روایت‌های میدانی نیز نشان می‌دهد که حداقل برای دهک‌های پایین جامعه، این اعتبار توانسته گره‌گشای بخشی از نیازهای اساسی باشد و سفره آنان را رنگین‌تر کند.

با این حال، چالش‌ها تمام نشده است. گلایه از کمبود برخی کالاها به‌ویژه روغن، مدیریت سلیقه‌ای برخی فروشندگان در نحوه توزیع و نگرانی از کفایت مبلغ اعتبار در برابر تورم فزاینده، از جمله مسائلی است که همچنان ذهن مردم را مشغول کرده است.

آنچه این گزارش نشان می‌دهد، ضرورت استمرار نظارت‌های میدانی و شفاف‌سازی فرآیند توزیع است. مردم از یک سو خواستار افزایش مبلغ کالابرگ متناسب با تورم هستند و از سوی دیگر انتظار دارند هنگام مراجعه به فروشگاه، با محدودیت‌های سلیقه‌ای مواجه نشوند.

به نظر می‌رسد طرح کالابرگ اگرچه توانسته گامی بلند در جهت هدفمندسازی یارانه‌ها و قطع دست رانت‌خواران بردارد، اما برای تحقق کامل اهداف خود، نیازمند تقویت زیرساخت‌ها، افزایش شفافیت، و مهم‌تر از همه، تضمین ثبات قیمت‌ها در بلندمدت است. در غیر این صورت، ممکن است این جراحی اقتصادی هرچند ضروری، با مقاومت‌های اجتماعی و کاهش مشارکت مردمی در آینده مواجه شود.

در نهایت، آنچه در بازار گلستان می‌گذرد، تصویری از فرصت‌ها و چالش‌های یک تحول بزرگ اقتصادی است؛ تحولی که موفقیت نهایی آن در گرو وفای دولت به وعده‌هایش و استمرار نظارت بر حسن اجرای آن در تمامی حلقه‌های زنجیره تأمین تا مصرف‌کننده نهایی خواهد بود.

منبع : ایسنا