رئیس سازمان دامپزشکی هشدار داد: ویروس‌ها سالانه جهش می‌کنند

به گزارش ایسنا، علیرضا رفیعی‌پور - رئیس سازمان دامپزشکی کشور - در نشست خبری فصلی این سازمان با اشاره به اهمیت جهانی بیماری‌های تب برفکی و آنفلوآنزای فوق‌حاد پرندگان اظهار کرد: این دو بیماری از اولویت‌های اصلی سازمان‌های جهانی هستند؛ یکی در حوزه دام و دیگری در حوزه طیور و دلیل اهمیت فزاینده آن‌ها، تغییر رفتار و ماهیت ویروس‌ها در سال‌های اخیر است.

وی افزود: هر دو بیماری بیش از یک قرن است که در دنیا شناخته شده‌اند و برای آن‌ها واکسن وجود دارد و مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما طی حدود دو سال گذشته گزارش‌های کشورهای مختلف نشان می‌دهد که ماهیت این ویروس‌ها به‌طور معناداری با سال‌های گذشته متفاوت شده است.

رفیعی‌پور با بیان اینکه الگوی بروز بیماری تب برفکی تغییر کرده است، گفت: دیگر مانند گذشته نیست که هر ۱۰ یا ۱۵ سال یک‌بار منتظر اپیدمی باشیم؛ امروز این احتمال وجود دارد که هر سال با سویه‌ای جدید و خطر بروز اپیدمی مواجه شویم. این وضعیت در مورد آنفلوآنزای فوق‌حاد پرندگان نیز صادق است.

رئیس سازمان دامپزشکی کشور ادامه داد: در حوزه آنفلوآنزا، گزارش‌های جهانی نشان‌دهنده تغییرات نگران‌کننده‌ای است؛ به‌ویژه گزارشی که در اواخر سال ۲۰۲۴ از سوی آمریکا منتشر شد و برای نخستین بار انتقال ویروس آنفلوآنزای فوق‌حاد پرندگان از طیور به پستانداران، آن هم در دام سنگین مانند گاو، را تأیید کرد.

وی با تأکید بر حساسیت موضوع از منظر علمی و اپیدمیولوژیک تصریح کرد: رفتارشناسی این ویروس‌ها نشان می‌دهد که در صورت نبود هوشیاری کافی در سطح جهانی، عدم دقت دامپزشکی‌ها و وزارتخانه‌های کشاورزی کشورها، این خطر وجود دارد که در آینده‌ای نه‌چندان دور شاهد هم‌پوشانی ویروس آنفلوآنزای پرندگان و ویروس آنفلوآنزای انسانی و شکل‌گیری یک پاندمی خطرناک باشیم.

رفیعی‌پور با اشاره به نقش رسانه‌ها در آگاهی‌بخشی عمومی گفت: ماهیت و وظیفه سازمان دامپزشکی در ایران و جهان، پیشگیری از بیماری‌های دام است و این موضوع باید به‌درستی توسط رسانه‌ها منعکس و برای افکار عمومی تبیین شود

وی در ادامه درباره ویروسی که طی ماه‌های گذشته وارد کشور شده است، اظهار کرد: با توجه به اقدامات به‌موقع سازمان دامپزشکی، که مبتنی بر ماهیت کاملاً پدافندی این سازمان است، شناسایی سریع بیماری، اقدامات کنترلی، مبارزه و پیشگیری در دستور کار قرار گرفت. رفتار سازمان دامپزشکی در این حوزه، رفتاری مبتنی بر پدافند غیرعامل و با هدف خاتمه دادن به بیماری است.

 ۲۰۰ هزار نقطه اپیدمیولوژیک در کشور فعال است

رئیس سازمان دامپزشکی کشور با تشریح سازوکارهای رصد و دیده‌بانی بیماری‌های دامی در کشور گفت: سازمان دامپزشکی به شبکه‌ای گسترده از پایش بیماری‌ها مجهز است و در حال حاضر حدود ۲۰۰ هزار نقطه اپیدمیولوژیک فعال در سراسر کشور داریم.

رفیعی‌پور اظهار کرد: این ۲۰۰ هزار نقطه به معنای وجود ۲۰۰ هزار رصدخانه و دیده‌بان در دامداری‌ها، مرغداری‌ها، آبشخورها، کشتارگاه‌ها، مراکز فرآوری و بسته‌بندی، روستاها و مناطق عشایری است که به‌محض مشاهده هرگونه نشانه یا اثر بیماری در جمعیت دامی، گزارش آن به‌صورت فوری ثبت می‌شود.

وی افزود: این گزارش‌ها از طریق سامانه GIS یا سامانه اطلاعات جغرافیایی بیماری‌ها به‌صورت آنلاین و آنی به ستاد منتقل می‌شود و بلافاصله تصمیم‌گیری‌های لازم در سطح ملی انجام می‌گیرد.

رئیس سازمان دامپزشکی کشور با اشاره به هشدارهای بین‌المللی درباره تب برفکی تصریح کرد: سازمان جهانی بهداشت دام در اوایل سال ۱۴۰۴ نسبت به مشاهده سویه جدید تب برفکی در برخی کشورهای همسایه و دوست هشدار داد و به‌دنبال آن، سازمان دامپزشکی کشور اقدامات مراقبتی و دیده‌بانی خود را متناسب با این هشدارها تقویت کرد.

رفیعی‌پور ادامه داد: در این راستا، همکاران ما در سراسر کشور در حالت آماده‌باش قرار گرفتند، مکاتبات لازم انجام شد و نظام مراقبت تشدید شد تا در صورت مشاهده هرگونه گزارش بیماری، اقدامات اضطراری و کنترلی در کوتاه‌ترین زمان ممکن اجرا شود.

وی با بیان اینکه در آن مقطع، واکسیناسیون مؤثرترین راهکار پیشگیری از اپیدمی بود، گفت: از آنجا که سویه جدید در داخل کشور جدا نشده بود، ناچار شدیم واکسن مورد نیاز را از کشورهای تولیدکننده تهیه کنیم. این واکسن‌ها وارد کشور شد و در سردخانه‌های سازمان دامپزشکی ذخیره‌سازی شد.

رئیس سازمان دامپزشکی کشور افزود: پس از شناسایی و تأیید ویروس توسط مراکز تشخیص و آزمایشگاه‌های کشور، استفاده از واکسن در دستور کار قرار گرفت. بررسی‌ها نشان داد که سویه در گردش با سویه واکسنی همخوانی دارد و اثربخشی آن هم در آزمایشگاه و هم در دامداری‌ها تأیید شد.

رفیعی‌پور با اشاره به آغاز واکسیناسیون سراسری گفت: حدود سه ماه گذشته، واکسیناسیون از نخستین کانون گزارش‌شده در تهران آغاز شد و سپس واکسن‌ها به سراسر کشور ارسال شد. این عملیات در تمامی ۳۲ اداره‌کل دامپزشکی استان‌ها و شهرستان‌ها اجرا شد.

وی تأکید کرد: واکسیناسیون تنها ابزار مؤثر برای جلوگیری از همه‌گیری بیماری بود، چرا که خسارت‌های ناشی از اپیدمی تب برفکی غیرقابل تصور و غیرقابل جبران است. این ویروس از نظر سرعت انتقال بسیار خطرناک بود؛ به‌طوری‌که سرعت سرایت آن در سویه شناسایی‌شده، حدود ۲۰ برابر ویروس کرونا برآورد شد.

رئیس سازمان دامپزشکی کشور گفت: چنین سرعت و شدت انتشاری عملاً بدون واکسیناسیون قابل مدیریت نبود، اما خوشبختانه با پیش‌بینی‌های انجام‌شده، واکسن به‌موقع تأمین شد و همزمان با آن، جداسازی سویه ویروسی و تهیه بذر واکسن توسط مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی نیز در دستور کار قرار گرفت که نتایج ارزشمند آن در کانون‌های تب برفکی با سویه‌های در گردش، به‌زودی اطلاع‌رسانی خواهد شد.

بدون کنترل سویه جدید، تعداد کانون‌های تب برفکی به چند هزار می‌رسید

رئیس سازمان دامپزشکی کشور با ارائه آمار کانون‌های بیماری تب برفکی در سال‌های اخیر گفت: اعداد و ارقام به‌روشنی نشان می‌دهد که در صورت عدم کنترل سویه جدید، کشور با بحران گسترده و خسارت‌های جبران‌ناپذیر مواجه می‌شد.

رفیعی‌پور اظهار کرد: در سال ۱۴۰۱ مجموعاً حدود ۳۰۰ کانون تب برفکی در کشور ثبت شد. این رقم در سال ۱۴۰۲ با وجود گردش سویه‌های مختلف ویروس به حدود ۶۵۰ کانون رسید و در سال ۱۴۰۳ نیز تعداد کانون‌های در گردش به حدود ۷۰۰ کانون افزایش یافت.

وی افزود: در سال ۱۴۰۴ و با اضافه شدن سویه جدید به سویه‌های قبلی، تا پایان آذرماه امسال، مجموع کانون‌های شناسایی‌شده به ۹۹۶ کانون رسید. این اعداد به‌خوبی نشان می‌دهد که اگر سویه جدید وارد کشور می‌شد و امکان کنترل و مبارزه دقیق با آن وجود نداشت، امروز به‌جای ۹۹۶ کانون، با چند هزار کانون فعال در کشور مواجه بودیم.

رئیس سازمان دامپزشکی کشور تأکید کرد: در چنین شرایطی، خسارت‌ها می‌توانست بسیار سنگین باشد؛ به‌گونه‌ای که برآوردها نشان می‌دهد در صورت تبدیل بیماری به وضعیت اپیدمیک، احتمال تلفات تا حدود یک میلیون رأس دام سنگین وجود داشت، علاوه بر آنکه کشتار اضطراری دام‌ها نیز به‌دنبال شیوع گسترده بیماری اجتناب‌ناپذیر می‌شد.

رفیعی‌پور با اشاره به نقش کلیدی واکسیناسیون در مهار بیماری گفت: برای مقابله با این ویروس خطرناک، چاره‌ای جز اجرای گسترده واکسیناسیون وجود نداشت. بر همین اساس، آمار واکسیناسیون دام سنگین در سال جاری به‌طور بی‌سابقه‌ای افزایش یافت.

وی ادامه داد: در سال ۱۴۰۳، مجموع دام سنگین واکسینه‌شده در کشور حدود ۹ میلیون و ۹۸۰ هزار رأس بود، اما فقط در ۹ ماهه سال ۱۴۰۴ و تا ۲۵ آذرماه، بیش از ۱۰ میلیون و ۶۰۰ هزار رأس دام سنگین واکسینه شد؛ رقمی که از کل واکسیناسیون دام سنگین در سال قبل فراتر رفته است.

رئیس سازمان دامپزشکی کشور با قدردانی از نقش بخش خصوصی در این عملیات افزود: این حجم گسترده از واکسیناسیون با مشارکت مؤثر همکاران بخش خصوصی و نظارت دقیق همکاران بخش دولتی انجام شد. در مجموع، حدود ۱۰ میلیون دوز واکسن در چرخه واکسیناسیون دام سنگین به کار گرفته شد که از این میزان، حدود ۸ میلیون و ۸۰۰ هزار دوز مربوط به سویه جدید ویروس تب برفکی بوده است.

وی خاطرنشان کرد: این اقدامات، نقش تعیین‌کننده‌ای در کنترل بیماری و جلوگیری از تبدیل آن به یک اپیدمی گسترده در کشور داشت.

ادامه دارد