مقصر ناپدید شدن ابرها در مرز ایران و ترکیه کیست؟

علیرضا بالالان فرد در گفت و گو با ایسنا درباره جزئیات بارورسازی ابرها اظهار کرد: طبق گفته رئیس «سازمان توسعه و بهره‌برداری فناوری‌های نوین آب‌های جوی»، امسال در چهار منطقه عملیاتی، پروازهای بارورسازی ابرها از دهم آبان‌ماه آغاز شده و یکی از این مناطق، منطقه شمال‌غرب در حوضه آبریز دریاچه ارومیه است که از مجموع ۱۰ پرواز، هفت پرواز در این منطقه انجام است.

وی افزود: متولی عملیات بارورسازی ابرها در حال حاضر وزارت نیرو زیر بخشی با عنوان سازمان توسعه و بهره‌برداری فناوری‌های نوین آب‌های جوی است که به نظر می‌رسد اولویت بارش و محل گذر سامانه‌های بارشی در بارورسازی دامنه غربی زاگرس، آذربایجان‌ها در شمال غرب و دامنه جنوبی البرز مرکزی و چند استان در نظر گرفته شده است.

بالالان فرد ادامه داد: طبق این گزارش‌ها، حوضه آبریز البرز مرکزی شامل استان‌های تهران، قزوین و البرز نیز از دیگر مناطق تحت پوشش عملیات بارورسازی بوده است.

 معاون توسعه پیش‌بینی و مدیریت بحران اداره کل هواشناسی البرز عنوان کرد: بارورسازی ابرها به این صورت است که ابتدا با مدل‌های هواشناسی سامانه‌های بارشی را رصد کرده و بعد از نزدیک شدن و استقرار در منطقه به منظور تقویت و رساندن سامانه به بارش حداکثری اقدام به بارورسازی آن می‌کنند.

وی خاطر نشان کرد: متاسفانه بارورسازی ابرها معمولا بدون مطالعه و فارغ از هیچگونه درکی از مقادیر آلاینده‌ها، بدون دانش مدلسازی و تشخیص میزان حساس بودن سامانه به تغییرات هسته‌های اولیه میعان و هسته‌زایی یخ انجام می‌شود.

وی ادامه داد: در بارور سازی ابرها بدون اینکه بدانند در چه ارتفاعی باید کدام محلول رها شود اقدام به محلول پاشی بی هدف در آسمان منطقه می کنند. واقعیت این است که کل فرایند بارور سازی ابرها بدون برنامه و بدون مطالعه شیمی سطوح مختلف جو انجام می شود.

معاون مدیریت بحران اداره کل هواشناسی البرز بیان کرد: همانطور که گفته شده هربار پرواز برای محلول پاشی یدید نقره یک میلیارد تومان هزینه دارد و امسال طبق گزارش‌ها بودجه ۶۰ میلیاردی درنظر گرفته شده است.

وی ادامه داد: روش اثبات اثر محلول پاشی این سازمان هم به این ترتیب است که هر بارشی رخ دهد ادعا می‌کنند که ناشی از اقدامات بارورسازی این سازمان بوده است.

بالالان فرد گفت: آئروسل‌های جوی شامل ذرات فیزیکی مانند نمک‌های دریایی، گرد و غبار معدنی و کربن سیاه و همچنین ترکیبات شیمیایی نظیر نیترات‌ها، سولفات‌ها و نیز گروه هیگروسکوپیک‌ها، نقش کلیدی در فرآیندهای میکروفیزیکی ابر ایفا می‌کنند. این ذرات به‌عنوان هسته‌های تراکم ابر و هسته‌های یخ‌ساز عمل کرده و آغازگر تشکیل قطرات و بلورهای یخ در سامانه‌های بارشی هستند.

وی عنوان کرد: افزایش تعداد CCN و INPs ها می‌تواند منجر به تغییر در توزیع اندازه قطرات، افزایش زمان عمر ابر و تغییر کارایی بارش، از بین رفتن و یا تشدید بارش شود؛ پدیده‌ای که در ادبیات علمی به عنوان اثر توومی و اثر آلبرشت شناخته می‌شود.

این کارشناس هواشناسی خاطر نشان کرد: در شرایط آسمان ایران، وجود فراوان گرد و غبار به‌ ویژه در فصل‌های پاییز و زمستان، سبب می‌شود جو کشور به ‌طور طبیعی دارای مقادیر قابل توجهی INPs و CCN باشد که مطابق با مطالعات این مرکز بر روی کانون‌های آلودگی منطقه، تا سطوح میانی و بالایی جو نیز انتشار می‌یابد.

بالالان فرد مطرح کرد: این امر با مدلسازی‌های حالت واقعی این مرکز و نیز تصاویر ماهواره و هشدارهای مکرر آلودگی هوا در سطح زرد و نارنجی در این فصول همخوانی دارد. گرد و غبار معدنی یکی از مؤثرترین عوامل در هسته‌های یخ‌ساز ابرهاست و مطابق با مطالعات این مرکز می‌تواند به‌ طور مستقیم بر تشکیل بلورهای یخ و فرآیند بارش تأثیر بگذارد.

وی بیان کرد: با این حال، در عملیات بارورسازی مصنوعی ابرها از طریق تزریق یدید نقره، اگر مدیریت علمی و دقیق صورت نگیرد، ممکن است اثرات معکوس رخ دهد. تزریق بیش از حد یدید نقره که نقش INPs را دارد، می‌تواند منجر به رقابت شدید بین هسته‌ها برای جذب بخار آب شود .

وی تاکید کرد: در چنین شرایطی ( رقابت برای جذب آب) به جای رشد مؤثر قطرات و بلورهای یخ، اندازه آنها کوچک باقی مانده و فرآیند هم‌جوشی یا تجمع به‌ طور کامل رخ نمی‌دهد؛ در نتیجه ابر به مرحله بارش کارآمد نمی‌رسد.

معاون توسعه پیش بینی و مدیریت بحران اداره کل هواشناسی البرز بیان کرد: این پدیده در ادبیات علمی به‌عنوان کاهش کارایی بارش در اثر تزریق بیش از حد هسته‌های یخ‌ساز شناخته می‌شود.

وی افزود: اگر مقادیر محلول پاشی سازمان استحصال آب‌های جوی مثلاً در منطقه دریاچه ارومیه بیش از حد مورد نیاز باشد، چون خود بستر خشک شده و نمکی دریاچه، محل به هوا برخاستن آلاینده نمک و همچنین برخاستن گرد و غبار به‌صورت طبیعی و نیز سایر آلاینده‌های صنعتی و انسان‌ساز است، شاهد اضمحلال رطوبت و حتی از بین رفتن ابرهای آن منطقه خواهیم بود.

وی یادآور شد: پدیده‌هایی که اخیراً ناظران عام به عنوان «دزدی ابر» در مرز ایران و ترکیه گزارش کرده‌اند، در واقع تنها یک توهم توطئه است و می تواند نتیجه خطا کاری و مدیریت نادرست عملیات بارورسازی به علت دانش اندک سازمان‌های مسئول باشد.

وی درباره این تصویر توضیح داد: این مدلسازی مقدار آلودگی نمک Sea-Salt که به صورت طبیعی از روی دریاچه منتشر شده است را نشان می‌دهد. این فرایند در کار شروع عملیات بارورسازی و محلول پاشی به هیچ وجه مورد توجه و مدلسازی قرار نمی گیرد بنابراین مجموع این نمک طبیعی با نمک یدید نقره مصنوعی پاشیده شده در فرایند بارور سازی ابرها که بدون مطالعه و مدلسازی انجام می‌شود، باعث اضمحلال رطوبت و از بین رفتن ابرهای منطقه می‌شود. بنابراین شایعات ابردزدی صحت ندارد و باید دنبال مقصر در جای دیگری بود!

این مسئول خاطرنشان کرد: این تصویر هم  نشان می‌دهد که دقیقا در منطقه محلول پاشی، در مرز ایران و ترکیه ابرها را از بین برده‌ایم.

منبع : ایسنا