سبزوار؛ میزبان فاز آزمایشی طرح «ثبتی‌مبنا» در خراسان رضوی

رضا کوهکن در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به فرمان ریاست‌جمهوری مبنی بر اجرای سرشماری «ثبتی‌مبنا»، اظهار کرد: در پایان سال ۱۴۰۳ آقای دکتر پزشکیان، طی ابلاغیه‌ای تمامی وزارتخانه‌ها، نهادها و دستگاه‌های اجرایی کشور را مکلف کردند که در راستای سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۴۰۵، همکاری لازم را در زمینه داده‌های ثبتی با مرکز آمار ایران داشته باشند. در این فرمان بر دو محور اساسی تأکید شد؛ نخست، اجرای کامل سرشماری بر مبنای داده‌های ثبت‌شده دستگاه‌های اجرایی و دوم، ارائه‌ همه آمارها و اطلاعات جمعیتی به مرکز آمار ایران بود.

کوهکن افزود: در خراسان رضوی به عنوان بازوی اجرایی مرکز آمار ایران و سازمان نقشه‌برداری کشور، وظیفه هماهنگی و اجرای این طرح را بر عهده داریم. دستگاه‌های اجرایی موظف هستند داده‌های خود را برای تجمیع و تحلیل به ما واگذار کنند و از سوی دیگر، در زمینه‌های لجستیکی، تجهیزاتی و پشتیبانی نیز همکاری لازم را داشته باشند. در کشور دو نوع سرشماری وجود دارد؛ «سرشماری سنتی» و دیگری «سرشماری ثبتی‌مبنا». در روش سنتی، آمارگیران به‌صورت حضوری به منازل مراجعه کرده و با استفاده از فرم‌های کاغذی یا تبلت، اطلاعات خانوارها را جمع‌آوری می‌کنند. در سرشماری «ثبتی‌مبنا»، حدود ۸۰ درصد اطلاعات از طریق داده‌های ثبت‌شده‌ دستگاه‌های اجرایی استخراج می‌شود و تنها حدود ۲۰ درصد به‌صورت میدانی و نمونه‌گیری حضوری تکمیل خواهد شد.

 سرشماری «ثبتی‌مبنا»؛ از کاهش هزینه تا راستی‌آزمایی داده‌های ملی

قائم‌مقام اجرای سرشماری ۱۴۰۵ در خراسان رضوی تأکید کرد: هدف اصلی از این تحول آماری، کاهش هزینه‌های ملی و افزایش بهره‌وری است. سرشماری سنتی فرآیندی بسیار پرهزینه است. در شیوه جدید، علاوه بر صرفه‌جویی گسترده، می‌خواهیم دقت داده‌های موجود در پایگاه‌های ثبتی کشور را نیز راستی‌آزمایی کنیم. برای نمونه، داده‌های کد پستی شرکت پست یا اطلاعات شناسنامه‌ای ثبت‌احوال را با داده‌های جمع‌آوری‌شده از ماموران آمارگیر تطبیق خواهیم داد تا میزان انطباق این دو دسته اطلاعات سنجیده شود. در عمل مأمور آمارگیر هنگام مراجعه، کد ملی و کد پستی خانوار را ثبت می‌کند و سپس داده‌های به دست آمده با اطلاعات رسمی ثبت‌احوال و پست تطبیق داده می‌شود تا مغایرت‌ها برطرف شود. بدین ترتیب، ما به سمت یک نظام آماری دقیق و مبتنی بر داده‌های معتبر حرکت می‌کنیم.

کوهکن با اشاره به اجرای سرشماری آزمایشی در شهرستان سبزوار بیان کرد: بر اساس انتخاب علمی مرکز آمار ایران، سبزوار به عنوان نقطه نمونه آزمایشی خراسان رضوی برگزیده شده است. مرکز آمار در سراسر کشور ۷۰ نقطه را شامل شهر و دهستان به عنوان نمونه انتخاب کرده که در خراسان رضوی، شهر سبزوار و دهستان کراب انتخاب شده‌ است. در شهر، ۱۰ حوزه آمارگیری از منطقه یک سبزوار در نظر گرفته شده است. انتخاب نمونه‌ها در هر استان بر مبنای روش‌های علمی و با در نظر گرفتن ساختار شهری و روستایی استان‌ها انجام می‌شود؛ به گونه‌ای که در برخی استان‌ها نسبت شهرنشینی بالاتر و در برخی دیگر نسبت روستانشینی بیشتر است. در خراسان رضوی طبق این روش علمی، سبزوار به عنوان شهر نمونه و دهستان کراب به عنوان محل اجرای میدانی انتخاب شده‌اند.

معاون آمار، نقشه و اطلاعات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی خراسان رضوی با بیان اینکه هدف این سرشماری آزمایشی در سبزوار، اعلام نتایج جمعیتی نیست، بلکه آزمون کارایی و دقت نظام ترکیبی ثبتی‌مبنا است، اظهار کرد: ما در این مرحله نمی‌خواهیم بگوییم جمعیت دقیق هر محله یا روستا چقدر است، بلکه قصد داریم داده‌های ثبتی و میدانی را اعتبارسنجی و مقایسه کنیم. مثلا بررسی کنیم در یک بلوک آماری، جمعیت ثبت‌شده در پایگاه ثبت‌احوال با یافته‌های میدانی چه میزان انطباق دارد. در مناطق روستایی معمولاً مشکلاتی در ثبت کد پستی یا آدرس‌ها وجود دارد. حالا با این اجرای آزمایشی می‌توانیم ایرادهای احتمالی را شناسایی و برای اجرای نهایی در سال ۱۴۰۵ برطرف کنیم. در واقع، این طرح به ما در کاهش ریسک خطا و آماده‌سازی زیرساخت‌ها کمک می‌کند.

جزئیات فنی اجرای سرشماری آزمایشی

قائم‌مقام اجرای سرشماری اظهار کرد: سرشماری آزمایشی از ۱۴ دی تا سوم بهمن ۱۴۰۴ به مدت ۲۰ روز در شهرستان سبزوار در حال اجراست. افتتاحیه آن با حضور معاون استاندار و فرماندار شهرستان سبزوار برگزار شد. تمامی نیروهای آمارگیر و کارشناسان از افراد بومی شهرستان انتخاب شده‌اند تا دقت و شناخت محلی در اجرای سرشماری افزایش یابد. در روستاها نیز تلاش شد از نیروهای همان منطقه استفاده شود. ابزار اصلی جمع‌آوری داده در این دوره تبلت‌های سرشماری است. فرم‌های آماری شامل ۵۶ قلم اطلاعاتی هستند که از میان آن‌ها ۴۵ قلم قابلیت قیاس مستقیم با داده‌های دستگاه‌های ثبتی استان را دارند؛ از جمله داده‌های بهداشت، تأمین اجتماعی، پست، ثبت‌احوال و غیره. اطلاعات به‌صورت رمزگذاری‌شده (کدینگ) جمع‌آوری می‌شود و طبق ماده ۷ قانون مرکز آمار ایران، هیچ‌گونه داده فردی به هیچ دستگاهی واگذار نخواهد شد.

کوهکن درباره ساختار مدیریتی ستاد هماهنگی سرشماری استان گفت: ریاست ستاد بر عهده استاندار خراسان رضوی است و رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان، به عنوان دبیر و مدیر اجرایی سرشماری منصوب شده‌اند. بنده نیز به عنوان قائم‌مقام مدیر اجرا، وظیفه هماهنگی با مرکز آمار و حوزه‌های شهرستانی را بر عهده دارم. اعضای ستاد شامل مدیران کل ثبت‌احوال، صدا و سیما، ارتباطات و فناوری اطلاعات، پست، آموزش و پرورش، فرماندهی انتظامی استان، دانشگاه علوم پزشکی، راه و شهرسازی، تعاون، کار و رفاه اجتماعی، ثبت اسناد و املاک، همچنین مجموعه وزارت نیرو و شرکت‌های آب و برق هستند. دو نماینده از سوی استاندار نیز برای مشارکت نهادهای خاص انتخاب خواهند شد.

کوهکن خاطرنشان کرد: یکی از اهداف کلیدی اجرای سرشماری «ثبتی‌مبنا»، دستیابی به داده‌های دقیق جمعیتی و اقتصادی برای سیاست‌گذاری‌های کلان کشور است. داده‌های نهایی پس از تجمیع، فقط در قالب آمار کلی منتشر می‌شود؛ مانند جمعیت شهرها، بیکاری، اشتغال و نیازهای مسکن. این طرح ملی گامی بزرگ در جهت هوشمندسازی نظام آماری کشور و فراهم‌سازی زیرساخت دولت الکترونیک به شمار می‌آید.

آمار دقیق، پایه‌گذار برنامه‌ریزی علمی و رفع چالش‌های ملی است

معاون آمار، نقشه و اطلاعات مکانی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی خراسان رضوی و قائم‌مقام اجرای سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۴۰۵، با اشاره به ضرورت وجود داده‌های صحیح و قابل اعتماد برای توسعه کشور گفت: وقتی صحبت از داده می‌کنیم، در واقع از ابزار تصمیم‌سازی سخن می‌گوییم. این داده‌ها می‌توانند مسیر توسعه را هموار، بودجه‌ها را هدفمند کنند و باعث شوند مشکلات در حوزه‌هایی مانند آموزش، بهداشت، اشتغال یا مسکن با دقت بیشتری تحلیل و مرتفع شوند. اما لازمه‌ این کار، اعتماد عمومی به نظام آماری کشور است.

کوکن با تأکید بر اهمیت جلب اعتماد مردم در فرآیند سرشماری گفت: یکی از عواملی که به صحت اطلاعات کمک می‌کند، اعتماد جامعه به آمارگیری و اطمینان از حفظ محرمانگی داده‌هاست. به همین دلیل امسال ما سازوکارهای امنیتی جدیدی را طراحی کرده‌ایم. هر مأمور آمارگیری دارای کارت شناسایی رسمی و هولوگرام‌دار است. در پشت کارت یک کد دستوری درج شده که خانوار می‌تواند همان لحظه با شماره‌گیری آن، از پایگاه داده مرکز آمار تأییدیه دریافت کند که این فرد مأمور رسمی سرشماری است یا خیر. پاسخ از طریق پیامک به خانوار ارسال می‌شود.

وی افزود: این شیوه‌ تأیید هویت باعث اعتماد بیشتر مردم شده و از سوءاستفاده احتمالی جلوگیری می‌کند. علاوه بر این، از طریق رسانه‌ها، صدا و سیما و اطلاع‌رسانی در سطح شهر و روستاها همه‌ مردم مطلع شدند که سرشماری در چه محدوده‌هایی انجام می‌شود. در شهر سبزوار بنر و پوستر نصب و محدوده‌ سرشماری به صراحت اعلام شد. همچنین فرماندار شهرستان هماهنگی کامل با دستگاه‌های امنیتی، انتظامی و بخشداری‌ها انجام داده است.

کوکن ادامه داد: در مناطق روستایی، اطلاع‌رسانی از طریق کانال‌های محلی نیز انجام شد. به عنوان مثال، در دهستان کراب اسامی و مشخصات آمارگیران در گروه‌ها و کانال‌های همان روستا منتشر شده تا مردم با چهره و اطلاعات مأموران آشنا باشند. ما سعی کردیم همه‌ اقدامات لازم را برای اطمینان خاطر مردم انجام دهیم.

قائم‌مقام اجرای سرشماری ۱۴۰۵ در خصوص محتوای داده‌ها، گفت: در این سرشماری ۵۶ قلم اطلاعاتی بررسی می‌شود. از این تعداد، حدود ۴۵ قلم با داده‌های ثبتی دستگاه‌های اجرایی استان قابل قیاس است. هدف ما این است که در پایان بررسی ببینیم آیا می‌توان نظام آماری کشور را در سال ۱۴۰۵ کاملاً ثبتی‌مبنا کرد یا هنوز نیاز به ترکیبی از روش سنتی و ثبتی داریم.

وی ادامه داد: با این آزمایش‌ها می‌خواهیم بدانیم آیا داده‌های دستگاه‌ها در عمل دقیق و منطبق هستند یا نه. در واقع می‌خواهیم اعتبار و صحت داده‌های ثبتی استان را اندازه‌گیری کنیم تا بتوانیم با اطمینان به سمت نظام آماری هوشمند حرکت کنیم.

محرمانگی داده‌ها و نحوه دسترسی پژوهشگران

کوهکن درباره‌ میزان دسترسی مراکز پژوهشی و علمی به داده‌های سرشماری توضیح داد: مطابق ماده ۷ قانون مرکز آمار ایران، افشای هرگونه اطلاعات شخصی از سطح مأمور آمارگیر تا بالاترین سطح مدیریتی، جرم محسوب می‌شود. به هیچ عنوان داده‌های فردی و جزئی به بیرون از نظام آماری منتقل نمی‌شود. تمام اطلاعات در قالب کدینگ ذخیره و فقط در سطح داده‌های کلان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

وی افزود: نتایج کلی سرشماری برای پژوهشگران، محققان و مراکز علمی کاملاً در دسترس است. این نتایج شامل شاخص‌هایی مانند جمعیت، تعداد خانوار، نسبت جنسی، گروه‌های سنی، نرخ اشتغال، میزان تحصیل، و سایر شاخص‌های اجتماعی است. پژوهشگران می‌توانند بر اساس این داده‌ها در زمینه نیازسنجی آموزشی، سرانه‌های بهداشتی، الگوی سکونت، وضعیت تأمین اجتماعی و حتی تحلیل مسائل جمعیتی و اتباع، مطالعات خود را انجام دهند. داده‌های نهایی به‌صورت عمومی از طریق وب‌سایت مرکز آمار ایران منتشر می‌شود و همچنین در قالب کتابچه‌ها و بروشورهای آماری در اختیار دستگاه‌های اجرایی و دانشگاه‌ها قرار می‌گیرد. در واقع هدف نهایی ما این است که این آمارها مبنای تصمیم‌سازی علمی در کشور قرار گیرد.

زمان‌بندی انتشار نتایج و تحلیل داده‌ها

وی در پاسخ به پرسشی درباره زمان مشخص شدن نتایج سرشماری آزمایشی گفت: تا پایان اردیبهشت ۱۴۰۵ نتیجه‌ صحت‌سنجی داده‌ها مشخص می‌شود و پیش‌بینی ما این است که خردادماه بتوانیم میزان انطباق داده‌های ثبتی و میدانی را اعلام کنیم. در حال حاضر جلسات مستمری در فرمانداری سبزوار و ادارات مرتبط برگزار شده و هماهنگی کامل برای این ارزیابی انجام گرفته است. البته در این مرحله، قرار نیست نتایج جمعیتی یا خانوار اعلام شود. ما صرفاً در حال انجام راستی‌آزمایی هستیم. اعلام جمعیت در سرشماری نهایی سال ۱۴۰۵ صورت خواهد گرفت. دلیل این احتیاط این است که داده‌های جمعیتی مبنای بسیاری از تصمیمات ملی مثل بودجه، خدمات عمومی و حتی تعداد اعضای شوراهای شهر و روستا هستند، بنابراین باید با اطمینان کامل اعلام شوند.

قائم‌مقام سرشماری ۱۴۰۵ درباره اقلام اطلاعاتی مورد بررسی گفت: اقلام آماری این دوره از نظر ساختار و محتوا مشابه سرشماری‌های قبلی است. مواردی مانند مشخصات شناسنامه‌ای، وضعیت مهاجرت، وضعیت زناشویی، تحصیلات و اشتغال خانوارها ثبت می‌شود. فقط در برخی بخش‌ها مانند اتباع خارجی، داده‌ها با جزئیات بیشتری جمع‌آوری خواهد شد تا در برنامه‌ریزی‌های بعدی به‌ویژه در مرزهای شرقی کشور دقیق‌تر عمل کنیم. موضوعاتی مانند درآمد خانوار، وضعیت اقتصادی یا تورم در قالب سرشماری عمومی بررسی نمی‌شود. این موارد در طرح‌های آماری جداگانه و تخصصی اجرا می‌شوند. به طور مثال، طرح آمارگیری قیمت‌های شهری و روستایی، طرح هزینه و درآمد خانوار یا طرح آمارگیری نیروی کار هرکدام به صورت مجزا و در چارچوب‌های علمی مربوط به خود اجرا می‌شوند. سرشماری ۱۴۰۵ یکی از گام‌های اساسی در تحول نظام آماری کشور است. هدف ما این است که با تکیه بر داده‌های دقیق، مسیر تصمیم‌گیری از حدس و تجربه به سمت علم و تحلیل داده حرکت کند. این تغییر می‌تواند بسیاری از چالش‌های فعلی کشور را حل کند و موجب شود دستگاه‌های اجرایی و پژوهشگران با تصویر واقعی و مستند از وضعیت جمعیت، زیرساخت و رفاه جامعه برنامه‌ریزی کنند.

معاون آمار، نقشه و اطلاعات مکانی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی خراسان رضوی به تشریح اهم اقدامات اجرایی تا این مرحله از برنامه پرداخت و افزود: اولین گام ما شرکت در دوره‌های آموزشی مرکز آمار ایران بود. همکاران ما، به‌ویژه معاون فنی و اجرایی، در این دوره‌ها شرکت کردند تا با آخرین دستورالعمل‌ها، نرم‌افزارها و الزامات فنی آشنا شوند. پس از آن، از هفته گذشته، دوره‌های آموزشی ویژه‌ی مأموران آمارگیر را در سبزوار آغاز کردیم. این نخستین بار است که این دوره‌ها در محل اجرای سرشماری و نه در مرکز استان برگزار می‌شود. تمامی امکانات لازم از جمله تبلت‌ها، جلیقه‌ها، کارت‌های شناسایی هولوگرام‌دار و اقلام تبلیغاتی در اختیار مأموران قرار گرفته و خوشبختانه هیچ مشکلی در این خصوص وجود ندارد.

وی افزود: در کنار آموزش، تبلیغات عمومی نیز آغاز شده است. از روز چهاردهم ماه جاری با همکاری صدا و سیما و خبرگزاری‌ها اطلاع‌رسانی گسترده‌ای درباره اهمیت سرشماری و امنیت داده‌ها صورت گرفت. همچنین مصاحبه‌هایی با مسئولان در رسانه‌های ملی پخش شد تا مردم در جریان جزئیات طرح قرار گیرند. تمامی تبلیغات محیطی و بنرهای اطلاع‌رسانی در محل فرمانداری سبزوار، ورودی سازمان، سطح شهر و دهستان کراب نصب شده و در بستر فضای مجازی نیز فعالیت داریم. این رویکرد دوگانه، هم به اعتمادسازی کمک می‌کند و هم میزان آگاهی عمومی را بالا می‌برد. بخشی از این اقدامات نیز شامل چاپ پوسترهای آموزشی و اطلاع‌رسانی برای دهیاری‌ها و شوراهای محلی است.

وی با اشاره به تدابیر امنیتی گفت: در این دوره، علاوه بر کارت شناسایی رسمی مأموران، استفاده از QR Code و کد دستوری (USSD) برای اطمینان از اعتبار مأمور در نظر گرفته شده است. خانوار می‌توانند با ارسال این کد از اصالت مأمور آمارگیر اطمینان حاصل کنند. این اقدام در کاهش هرگونه سوء‌برداشت یا تخلف احتمالی بسیار مؤثر خواهد بود.

همکاری مردمی؛ کلید موفقیت در سرشماری

قائم‌مقام اجرای سرشماری ۱۴۰۵ از مردم سبزوار، به‌ویژه ساکنان محدوده‌ دهستان کراب، خواست همکاری لازم را با مأموران داشته باشند و افزود: در محدوده‌ شهری نیز که در منطقه ۱ سبزوار واقع است از سمت جنوب میدان دکتر شریعتی، شمال خیابان رازی شرقی، غرب خیابان پاسداران تا خیابان شهید مطهری عملیات آمارگیری انجام می‌شود. از شهروندان درخواست می‌کنم در این روزهای سرد زمستانی برای تسریع در کار و کاهش زمان مراجعه، کد ملی و کد پستی خود را هنگام آمارگیری آماده داشته باشند.

وی درباره تمهیدات مربوط به خانوارهایی که کد پستی ندارند، بیان کرد: در همکاری مشترک با شرکت پست استان، تمهیداتی ویژه اندیشیده شده است. مدیرکل پست خراسان رضوی، همکاری کامل را در این زمینه دارد. محدوده‌های کدپستی مشخص و اطلاع‌رسانی شده است. در موارد معدود که خانوار کد پستی خود را نمی‌داند، آمارگیران پس از پایان آمارگیری با مراجعه به پایگاه داده پست، کد پستی صحیح را احصا و در تبلت ثبت می‌کنند. ولی بهتر است خود شهروندان این اطلاعات را آماده کنند تا فرآیند با سرعت پیش رود.

کاهش هزینه‌ها و گذار به نظام آماری نوین

کوهکن با اشاره به هدف اصلی این مرحله از سرشماری اظهار کرد: تمام این تلاش‌ها برای حرکت به سمت نظام آماری «ثبت‌مبنا» است. یعنی هدف ما این است که در سال ۱۴۰۵ دیگر نیاز به اعزام گسترده‌ مأموران آمارگیر نداشته باشیم. در سرشماری‌های گذشته، تعداد مأموران بسیار زیاد بود؛ اما در آینده تلاش داریم این تعداد را به حدود یک‌دهم یا حتی دودهم کاهش دهیم. با این تغییر، داده‌ها نه از طریق پرسش مستقیم از خانوارها، بلکه از تجمیع پایگاه داده‌های دستگاه‌های مختلف نظیر ثبت احوال، تأمین اجتماعی، پست، وزارت بهداشت و... تأمین خواهند شد.

وی افزود: این تحول علاوه بر کاهش هزینه‌ها، به ارتقای کیفیت داده و افزایش دقت کمک می‌کند. ما در حال مقایسه‌ داده‌های ثبتی و میدانی هستیم تا نقاط ضعف احتمالی را شناسایی کنیم. اگر به سطح مطلوب انطباق برسیم، در سرشماری ۱۴۰۵ بخش زیادی از فرآیندها به شکل الکترونیکی انجام خواهد شد.

کوهکن در پاسخ به پرسشی درباره تجربه جهانی در این زمینه گفت: پیشرفته‌ترین کشورها مانند اعضای اتحادیه اروپا یا ایالات متحده با روش ثبت مبنا کار کرده‌اند. من شخصاً تجربه بررسی فرآیند سرشماری در کشور لهستان را دارم. در آن کشور رسیدن به نظام کامل ثبت‌مبنا نزدیک به ۳۰ سال زمان برد. ما تازه گام نخست را برمی‌داریم و هدف‌مان در این مرحله تحقق مدل ترکیبی است؛ یعنی ۸۰ درصد ثبت‌مبنا و ۲۰ درصد میدانی. در این مسیر نیازمند تجمیع پایگاه‌های اطلاعاتی مختلف هستیم. امروز در کشور، سامانه‌های بزرگی مانند سامانه سیب در وزارت بهداشت و سامانه ثبت احوال وجود دارد، اما باید بتوانیم این داده‌ها را با مهارت فنی در قالب یک پایگاه جامع ملی تجمیع کنیم. هدف نهایی ما پایان دادن به تکرار درخواست مدارک از مردم است. اگر نظام آماری ثبتی کامل شود، دیگر نیازی به ارائه‌ مکرر کپی کارت ملی یا شناسنامه در ادارات نیست؛ همه‌چیز از پایگاه داده یکپارچه قابل استعلام خواهد بود.

کوهکن در خصوص میزان صرفه‌جویی مالی حاصل از اجرای نظام «ثبتی‌مبنا»، گفت: افق فعلا این است که بتوانیم به هدف ۸۰ درصد ثبت‌مبنا و ۲۰ درصد شیوه‌ میدانی برسیم، ولی اگر ۱۰۰ درصد ثبت مبنا باشد پیش‌بینی ما کاهش بیش از ۹۰ تا ۹۵ درصدی هزینه‌هاست.

بخش عمده‌ هزینه سرشماری‌های سنتی مربوط به دستمزد مأموران آمارگیر است. در روش‌های گذشته، یک مأمور حدود ۴۰ روز فعالیت داشت و هر روز مبلغی در حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار تومان دریافت می‌کرد. در سال ۱۴۰۵، این رقم احتمالاً به روزی یک میلیون تومان می‌رسد. حال اگر تعداد مأموران به ۲۰ درصد کاهش یابد، صرفه‌جویی بسیار چشمگیری خواهیم داشت. در مقابل، هزینه‌های جدید بیشتر در حوزه‌های فناورانه است؛ مثل دریافت سرورها، ایجاد ارتباط امن بین پایگاه‌ها و استفاده از کارشناسان داده و متخصصان فناوری اطلاعات. سرمایه‌گذاری ما در این بخش، هزینه نیست بلکه زیرساخت توسعه‌ آماری کشور محسوب می‌شود. سرشماری ۱۴۰۵ برای ما فقط یک عملیات آماری نیست؛ بلکه تمرینی برای آینده‌ نظام داده‌محور کشور است. از همین حالا در حال پایه‌گذاری جلسات هماهنگی میان ۱۹ دستگاه اجرایی عضو ستاد استانی هستیم تا در زمان اجرای نهایی، همه‌چیز به‌صورت هماهنگ پیش برود.

اعتماد، همکاری و مشارکت مردمی؛ عوامل اصلی موفقیت در سرشماری ۱۴۰۵

معاون آمار، نقشه و اطلاعات مکانی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی خراسان رضوی بر نقش مشارکت و اعتماد عمومی به عنوان مهم‌ترین پیش‌شرط موفقیت سرشماری تأکید کرد و افزود: توقع ما از مردم استان، همکاری صمیمانه و دقیق با مأموران آمارگیر است. در تمام سال‌هایی که نظام آماری کشور فعال بوده، به لطف خداوند کوچک‌ترین موردی از افشای اطلاعات محرمانه شهروندان گزارش نشده است. بر اساس ماده ۷ قانون مرکز آمار ایران، هرگونه افشای داده‌های شخصی جرم تلقی می‌شود و از من مسئول تا پایین‌ترین رده اجرایی موظف به پاسخگویی در برابر کوچک‌ترین تخلف احتمالی هستیم. نگرانی برخی شهروندان طبیعی است و ما کاملاً آن را درک می‌کنیم، اما باید تأکید کنم که فرآیند سرشماری، صددرصد امن و تحت نظارت همه مراجع قانونی و حراستی است. هیچ اطلاعاتی روی کاغذ ثبت نمی‌شود؛ همه داده‌ها وارد تبلت و مستقیماً در بستر نرم‌افزار مرکز آمار ایران ذخیره می‌شوند و امکان دسترسی شخصی به داده‌ها وجود ندارد.

کوهکن در ادامه با ذکر مثالی از تأثیر همکاری مردم بر کیفیت نتایج بیان کرد: فرض کنید در یک روستا، به‌دلیل بی‌اعتمادی یا بی‌تفاوتی، تعدادی از خانوارها با مأموران ما همکاری نکنند. هنگام انتشار نتایج، همان روستا که در واقع ۳۰۰ خانوار دارد، در آمار رسمی ۲۰۰ خانوار ثبت می‌شود. بعد همان شورا و دهیار همان منطقه اعتراض می‌کنند که چرا جمعیت ما کمتر از واقعیت اعلام شده؛ در حالی که در زمان اجرا خودشان همکاری لازم را نداشتند. این اختلاف، نه‌فقط در آمار جمعیتی، بلکه در بودجه‌های عمرانی، سهمیه آرد، یا تخصیص اعتبارات ملی آن منطقه تأثیر مستقیم دارد. بنابراین، دقت در داده‌ها سود مستقیمش به خود مردم می‌رسد. وقتی مردم همکاری کنند، صحت‌سنجی داده‌ها واقعی‌تر می‌شود. نتایج آماری کشور، پایه‌ بسیاری از سیاست‌های کلان اقتصادی و اجتماعی است از نرخ بیکاری گرفته تا وضعیت مهاجرت و خدمات عمومی. اگر داده‌ها ناقص یا نادرست باشند، تصمیم‌گیری‌ها هم دچار خطا خواهد بود. هر فردی که در جمع‌آوری آمار صادقانه همکاری کند، در واقع در توسعه کشور خودش سهیم می‌شود.

قائم‌مقام سرشماری ۱۴۰۵ در ادامه خاطرنشان کرد: برخی مردم در تفسیر آمار دچار سوء‌برداشت می‌شوند. مثلاً وقتی نرخ بیکاری را اعلام می‌کنیم، برخی تصور می‌کنند این عدد واقعی نیست، چون با ذهنیت خودشان از شغل تمام‌وقت مقایسه می‌کنند. در حالی که تمام تعاریف مرکز آمار ایران بر مبنای استانداردهای بین‌المللی است. تعریف ما از فرد شاغل یا بیکار دقیقاً همان تعریفی است که در نظام آماری سازمان ملل وجود دارد. مثلاً ممکن است فردی از منزل خود و از طریق بورس یا فعالیت‌های دیجیتال کار کند؛ این فرد طبق معیارهای جهانی شاغل محسوب می‌شود، حتی اگر در کارخانه یا اداره‌ای حضور فیزیکی نداشته باشد.

وی ادامه داد: این نکته‌ها را برای آگاهی مردم بیان می‌کنیم تا بدانند آمار صرفاً عدد نیست، بلکه یک زبان علمی جهانی است. اگر شهروندان اطلاعاتشان را دقیق و درست ارائه دهند، نتایج سرشماری ایران می‌تواند با کیفیت کشورهای توسعه‌یافته مقایسه شود.

کوهکن درباره‌ شیوه‌های افزایش اعتماد عمومی گفت: ما این‌بار بر اساس بازخوردهای مردم تلاش کرده‌ایم نگرانی‌ها را به حداقل برسانیم. هر مأمور آمارگیر دارای کد دستوری مخصوص است که شهروند می‌تواند همان لحظه وارد کند و پیامک اصالت مأمور را دریافت کند. تمام این اطلاعات در سامانه‌ مرکزی ثبت شده و مأمور فقط پس از تأیید نهایی حراست، فرمانداری و مرکز استان مجاز به فعالیت می‌شود. از سوی دیگر، تمام آمارگیران از خودِ مردم همان مناطق انتخاب شده‌اند. این افراد از جوانان بومی، تحصیل‌کرده و جویای کار هستند که برای مدتی به‌عنوان مأمور رسمی سرشماری آموزش می‌بینند. بنابراین مردم می‌توانند با آسودگی خاطر پاسخ دهند؛ مأمور کسی از بیرون یا نهاد نامشخص نیست، بلکه جوان خودِ آن منطقه است. اگر مردم همکاری کنند، نتایج واقعی‌تر خواهد بود و اگر اعتماد شکل بگیرد، مسیر برای سرشماری‌های آینده هموار می‌شود. این طرح، تنها سرشماری یک سال نیست، بلکه گامی در جهت ارتقای فرهنگی داده‌محوری در کشور است.

کوهکن درباره زمان اجرای سرشماری در مشهد توضیح داد: سرشماری کامل نقاط شهری و روستایی استان، از جمله شهر مشهد، طبق برنامه در سال ۱۴۰۵ انجام خواهد شد اما باید در نظر داشت که سرشماری فقط پرسش درِ خانه نیست. این طرح از سال‌ها قبل آغاز می‌شود؛ از مرحله‌ تهیه‌ نقشه‌ها گرفته تا به‌روزرسانی تقسیمات کشوری، مشخص کردن بلوک‌های آماری و تعیین حجم کار هر مأمور. این فرآیند گسترده مانند کوه یخ است؛ مردم فقط همان بخش کوچک و قابل‌مشاهده یعنی ورود مأموران به منازل را می‌بینند، اما زیر آن ساختاری عظیم از کارهای فنی، نقشه‌برداری، و برنامه‌ریزی چندساله وجود دارد. در این مسیر حتی کوچک‌ترین واحدهای سکونتی، مثل یک کلاته یا مزرعه‌ کم‌جمعیت هم در نقشه‌ها ثبت می‌شود.

وی ادامه داد: تمامی مراحل از پایین‌ترین سطح تقسیمات (روستا و دهستان) تا شهرهای بزرگ مثل مشهد دقیقاً رصد و اجرا می‌شود. هدف ما جامع بودن و صحت کامل اطلاعات است. ما با اتکا به تجربه سرشماری‌های گذشته و همکاری مستمر دستگاه‌های استان، به دنبال اجرای یکی از دقیق‌ترین و امن‌ترین سرشماری‌های تاریخ کشور هستیم. این فرآیند نه‌فقط برای دولت که برای مردم نیز ثمر دارد؛ زیرا مبنای بسیاری از تصمیم‌گیری‌های اقتصادی، اجتماعی و رفاهی است. از مردم خراسان رضوی انتظار داریم با اطمینان از حفظ کامل محرمانگی، پاسخ‌گویی دقیق و همکاری با آمارگیران محلی، ما را در تحقق این مأموریت ملی یاری دهند.

منبع : ایسنا