شیمی؛ رشته‌ای با آینده روشن و دانشجویانی با دغدغه معیشت

رشته شیمی در ایران از لحاظ علمی جایگاه مهمی دارد و فارغ‌التحصیلان آن می‌توانند نقش مؤثری در صنایع مختلف ایفا کنند. با این حال، گزارش حاضر نشان می‌دهد که مسیر تحصیل در مقاطع ارشد و دکتری، با چالش‌های متعددی همراه است؛ از محدودیت‌های عملی و بودجه آزمایشگاهی گرفته تا فشار کاری و نبود حقوق دانشجویان دکتری. از سوی دیگر، فرصت‌هایی همچون کارآفرینی، فعالیت در شرکت‌های دانش‌بنیان و ارتباط با صنعت نیز وجود دارد. این گزارش، دیدگاه‌ها را در کنار هم قرار می‌دهد تا تصویری واقع‌بینانه از وضعیت آموزش و اشتغال در این رشته ارائه کند.

مجید مقدم، رئیس دانشکده شیمی و عضو هیئت‌علمی دانشگاه اصفهان به ایسنا اظهار می‌کند: در چهار سالی که مسئولیت ریاست دانشکده شیمی دانشگاه اصفهان را برعهده داشته‌ام، تعداد دانشجویان این دانشکده نه‌تنها کاهش نداشته، بلکه در برخی سال‌ها حتی با افزایش حدود ۱۰ درصدی نسبت به سال قبل مواجه بوده‌ایم. به‌عنوان نمونه، در سال جاری تعداد ورودی‌های مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری با یک افزایش ملایم نسبت به سال‌های گذشته همراه بوده است.

وی می‌افزاید: رشته شیمی از جمله رشته‌هایی است که فارغ‌التحصیلان آن می‌توانند خودشان برای خود بازار کار ایجاد کنند و الزاماً نیازمند استخدام در یک نهاد یا سازمان خاص نیستند، هرچند بسیاری از دانش‌آموختگان شیمی در شرکت‌ها و کارخانه‌های مرتبط با صنایع شیمیایی جذب و استخدام می‌شوند. بسیاری از دانش‌آموختگان رشته شیمی، در صورت علاقه‌مندی و حتی با مدرک لیسانس، امکان فعالیت و اشتغال در حوزه‌هایی مانند تولید مواد شیمیایی و کارخانه‌های مرتبط با این حوزه را دارند. این صنایع شامل پالایشگاه‌ها، پتروشیمی‌ها، صنایع بهداشتی و آرایشی، صنایع داروسازی، صنعت فولاد، صنایع لاستیک، پلاستیک و صنایع پلیمری می‌شود.

رئیس دانشکده شیمی و عضو هیئت‌علمی دانشگاه اصفهان بیان می‌کند: دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری عمدتاً در حوزه‌های مرتبط با شیمی فعالیت می‌کنند؛ برخی از آن‌ها به‌صورت فردی اقدام به تولید محصول کرده و آن را به بازار عرضه می‌کنند و برخی دیگر در شرکت‌ها و کارخانه‌های مرتبط با مواد شیمیایی به‌صورت پروژه‌ای یا پاره‌وقت مشغول به کار هستند. دانشجویانی که در سال‌های پایانی تحصیل قرار دارند و در انتظار چاپ مقاله خود می‌باشند در بسیاری موارد به‌صورت تمام‌وقت در شرکت‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان پروژه انجام می‌دهند؛ برخی از آن‌ها به‌صورت استخدامی فعالیت می‌کنند و برخی دیگر نیز با همکاری دوستان خود اقدام به تأسیس شرکت کرده و در زمینه‌های تحقیقاتی و تولید محصولات دانش‌بنیان مشغول‌اند.

مقدم ادامه می‌دهد: در حوزه ارتباط با صنعت، گاه خود دانشجویان از دانشگاه جلوتر هستند و به‌ویژه دانشجویان دکتری نسل جدید به‌دنبال این هستند که بدانند از چه مسیری می‌توانند طرح صنعتی دریافت کنند، با صنعت ارتباط برقرار کنند و چه مسئله‌ای از جامعه را می‌توانند حل کنند. هرچند در بسیاری موارد هدف اصلی آن‌ها کسب درآمد است، اما این امر از مسیر انجام پروژه‌های تحقیقاتی و حل مسائل جامعه از طریق ارتباط مؤثر میان صنعت و دانشگاه محقق می‌شود.

وی اظهار می‌کند: در دانشکده شیمی، در حوزه مهارت‌های عملی با محدودیت‌هایی از نظر بودجه مواجه هستیم و همین موضوع باعث شده نتوانیم همه دانشجویان را بلافاصله پس از فارغ‌التحصیلی به سطح مطلوبی از مهارت‌های عملی برسانیم. با این حال در حد امکانات آزمایشگاهی و بودجه موجود، آزمایشگاه‌ها فعال هستند و دانشجویان برتر با معدل بالا می‌توانند واحدی با عنوان تمرین پژوهش اخذ کرده و سطح فعالیت‌های تحقیقاتی و عملی خود را ارتقا دهند. درس کارآفرینی به‌تازگی به واحدهای درسی دانشجویان اضافه شده و در حال حاضر نیز در حوزه کارآفرینی در شیمی، سرفصل‌ها و محتوای آموزشی در حال آماده‌سازی است.

رئیس دانشکده شیمی و عضو هیئت‌علمی دانشگاه اصفهان بیان می‌کند: دانشجویان رشته شیمی کاربردی به‌صورت اجباری واحد کارآموزی را می‌گذرانند و برای دانشجویان شیمی محض نیز اعلام شده است که هر فردی تمایل داشته باشد می‌تواند کارآموزی را طی کند و دانشگاه تمام امور و زمینه‌های لازم را برای این دانشجویان فراهم خواهد کرد.

مقدم اظهار می‌کند: در زمینه کسب مهارت‌هایی فراتر از مهارت‌های تخصصی رشته شیمی، توصیه من این است که دانشجویان هوش مصنوعی بلد باشند، زبان انگلیسی را به‌خوبی بدانند و در کنار آن، در برخی حوزه‌ها و متناسب با مسیر شغلی مورد نظر خود، مهارت‌هایی مانند برنامه‌نویسی را نیز فرا بگیرند. این مهارت‌ها به‌ویژه در برخی شاخه‌ها، از جمله شیمی‌فیزیک، می‌تواند نقش مؤثری در فعالیت‌های حرفه‌ای دانشجویان ایفا کند و در مجموع، داشتن مهارت‌های بین‌رشته‌ای نه‌تنها به موفقیت در حوزه‌های جانبی، بلکه به پیشرفت در رشته اصلی نیز کمک می‌کند.

وی در ارتباط با موضوع تغییر سرفصل‌های آموزشی بیان می‌کند: ما در دانشکده شیمی با همکاری معاونت آموزشی در حال بررسی تجربه دانشگاه‌های معتبر دنیا هستیم که اقدام به افزودن دروسی با هدف افزایش مهارت‌های عملی دانشجویان و آماده‌سازی آن‌ها برای ورود به بازار کار کرده‌اند. این زمینه اقداماتی آغاز شده، اما هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد.

رئیس دانشکده شیمی و عضو هیئت‌علمی دانشگاه اصفهان تأکید می‌کند: از نظر بازار کار، تفاوت قابل توجهی میان فارغ‌التحصیلان کارشناسی شیمی محض و کاربردی در فرایند استخدام وجود ندارد، اما در مقطع کارشناسی ارشد، دانش‌آموختگان گرایش‌های پلیمر، شیمی آلی و شیمی تجزیه بیشترین سهم را از فرصت‌های شغلی به خود اختصاص می‌دهند. در سال‌های اخیر حوزه‌های مواد و نانو مواد نیز رشد قابل توجهی داشته‌اند و دانش‌آموختگان شیمی معدنی و نانو از فرصت‌های شغلی مناسبی برخوردار شده‌اند.

مقدم اظهار می‌کند: از همان ابتدای ورود دانشجویان به دانشگاه، توصیه اصلی ما به آن‌ها این است که ضامن موفقیت‌شان، یادگیری عمیق دروس پایه‌ای شیمی و انجام دقیق آزمایش‌های آزمایشگاهی است. همواره به دانشجویان تأکید می‌شود رشته شیمی از معدود رشته‌هایی است که فارغ‌التحصیلان آن حتی با مدرک کارشناسی می‌توانند به تولید برخی مواد شیمیایی بپردازند، دیگران را به کار گیرند و نقش کارآفرین ایفا کنند؛ آن هم در شرایطی که در برخی موارد، این فعالیت‌ها نیازمند سرمایه یا فضای فیزیکی گسترده‌ای نیست.

وی تصریح می‌کند: شخصاً در سال‌های گذشته ورود مستقیمی به حوزه بازار کار نداشته‌ام و تمرکز اصلی من بر فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و تحقیقاتی بوده است، اما از حدود یک سال پیش، با همکاری تعدادی از دانشجویان دکتری و پژوهشگران پسادکتری، اجرای پروژه‌های تحقیقاتی برای صنعت را آغاز کرده‌ایم. در حال حاضر دو تا سه پروژه در دست اجراست و پس از رسیدن به نتایج نهایی و اتمام آن‌ها، اطلاع‌رسانی لازم انجام خواهد شد، اما مسیر عبور از شرایط موجود و دستیابی به موفقیت‌های علمی و حتی مالی، برقراری ارتباط مؤثر با صنعت، انجام پروژه‌های مشترک و حرکت به سمت تولید یک یا چند ماده شیمیایی است.

رئیس دانشکده شیمی و عضو هیئت‌علمی دانشگاه اصفهان اظهار می‌کند: اگر از نظر بودجه و اختیارات در شرایط بهتری قرار داشتیم، تمایل ما این بود که همه دانشجویان را به سمتی هدایت کنیم که بتوانند یک یا چند نیاز بازار را شناسایی و برطرف کنند. در چنین شرایطی می‌شد در ناحیه فناوری دانشگاه، فضایی با عنوان ناحیه نوآوری فناوری ایجاد کرد، دانشجویان علاقه‌مند را در آنجا گرد هم آورد و با همراهی و حمایت استادان، آن‌ها را تشویق کرد تا برخی از نیازهای کشور را در مقیاس آزمایشگاهی تولید کنند، در ادامه نیز می‌توان به این گروه‌ها کمک کرد تا این محصولات و ایده‌ها را به مقیاس صنعتی برسانند.

مقدم در پاسخ به پرسش پایانی درباره آینده رشته شیمی خاطرنشان می‌کند: شیمی از جمله رشته‌هایی است که همواره آینده‌ای روشن دارد و عملاً هیچ پدیده‌ای در اطراف ما وجود ندارد که بی‌نیاز از شیمی باشد. بسیاری از علوم دیگر، به‌ویژه رشته‌های مهندسی و حوزه‌های فناورانه، وابستگی به علم شیمی دارند و این رشته از گذشته نیز جایگاه مناسبی داشته است. با توجه به نیاز روزافزون به پیشرفت، توسعه فناوری‌ها و تولید مواد جدید، شیمی در آینده نیز چه در ایران و چه در جهان، از موقعیت بسیار خوبی برخوردار خواهد بود و جایگاه آن روزبه‌روز تقویت می‌شود.

یک فارغ‌التحصیل دکتری شیمی دانشگاه اصفهان با تأکید بر سلیقه‌ای بودن مسیر تحصیل در مقاطع عالی به ایسنا اظهار می‌کند: ادامه تحصیل، به‌شدت وابسته به فرد است وانتخاب‌ها کاملاً سلیقه‌ای‌اند. به نظر من اگر کسی بخواهد به جمع‌بندی قطعی‌تری برسد، بهتر است از چند نفر مختلف بپرسد.

وی درباره مسیر تحصیلی خود می‌گوید: انتخاب رشته‌ام در مقطع کارشناسی صرفاً بر اساس علاقه بود. وقتی وارد دوره لیسانس شدم و حتی بعد از گرفتن مدرکم، علاقه‌ام به شیمی بیشتر هم شد. برای همین تصمیم گرفتم در مقطع کارشناسی ارشد ادامه بدهم، بدون اینکه اصلاً به بازار کار فکر کنم. حتی زمانی که در دوره لیسانس بودم، فرصت‌هایی برای کار در صنعت، مثل حوزه نیرو کلر وجود داشت، اما نخواستم وارد آن مسیر شوم. اگر قصد ورود به بازار کار را داشتم، اساتیدی بودند که می‌توانستند من را به شرکت‌های داروسازی معرفی کنند، اما شخصاً به رشته‌ام علاقه داشتم و مسیر آکادمیک را ادامه دادم. بسیاری از افراد که هدف اصلی‌شان کار است معمولاً بعد از ارشد سراغ شغل می‌روند و کمتر به دکتری فکر می‌کنند. به نظر من اکثر کسانی که وارد مقطع دکتری می‌شوند، فقط و فقط به خاطر علاقه می‌آیند. شاید ۹۰ درصدشان هم کاملاً آگاه اند که وضعیت بازار کار در دکتری حتی از ارشد هم بدتر است، اما باز هم این مسیر را انتخاب می‌کنند. چون یک واقعیت واضح وجود دارد و آن این است که در ایران هرچه مقطع تحصیلی بالاتر می‌رود، پیدا کردن کار سخت‌تر می‌شود.

فارغ‌التحصیل دکتری شیمی دانشگاه اصفهان درباره چالش‌های دوران تحصیل بیان می‌کند: اگر بخواهم مشخصاً درباره مقطع دکتری صحبت کنم، دانشجوی دکتری دیگر آن دانشجوی ۱۸ ساله دوره لیسانس نیست. قرار است تمام آن تجربه‌ای را که در شش سال اول تحصیل به دست آورده، در دوره دکتری پس بدهد. در واقع، مقطع دکتری یک کار تمام‌عیار برای کشور است و به نظر من کار مفتی محسوب می‌شود. هیچ جای دنیا مقطع دکتری بدون حقوق نیست و در همه کشورها برای آن حقوق در نظر گرفته می‌شود، آن هم حقوق مناسب. به نظر من بزرگ‌ترین اشتباهی که در ایران اتفاق افتاد و دقیقاً از دوره ما شروع شد، حذف حقوق دانشجویان دکتری بود. فکر می‌کنم این موضوع از سال‌های ۹۳ یا ۹۴ آغاز شد، در حالی که دکتری تحصیل صرف نیست و عملاً کار محسوب می‌شود.

وی درباره ارتباط با صنعت در دوران تحصیل توضیح می‌دهد: در طول دوران تحصیل، به دلیل فشار کاری شدید و برنامه‌ریزی سخت‌گیرانه استاد راهنما، عملاً فرصتی برای همکاری با صنعت وجود نداشت. حضور اجباری از ساعات ابتدایی صبح تا شب در دانشگاه، امکان برنامه‌ریزی برای فعالیت‌های بیرون از محیط دانشگاه را از دانشجویان می‌گرفت و حتی پس از ازدواج و فرزندآوری نیز تنها با اندکی ارفاق، امکان خروج زودتر از دانشگاه فراهم شد.

این فارغ‌التحصیل دکتری شیمی دانشگاه اصفهان در پاسخ به این پرسش که اگر به گذشته بازگردد چه مسیری را انتخاب می‌کند، می‌گوید: اگر به عقب برگردم، باز هم شیمی را انتخاب می‌کنم، اما مسیر دکتری در ایران را نه. با تأسف این را می‌گویم، اما وقتی می‌دانم در خارج از کشور برای دوره دکتری حقوق خوبی پرداخت می‌شود و مدرک هم اعتبار بین‌المللی دارد، دلیلی نمی‌بینم که این مقطع را در ایران بگذرانم. به‌خصوص با توجه به صحبت‌هایی که به‌تازگی مطرح شده و رئیس جمهور اعلام کرده‌ افرادی که حداقل یک مقطع تحصیلی خود را خارج از کشور گذرانده‌اند، می‌توانند بازگردند و عضو هیئت علمی شوند، این موضوع اهمیت تحصیل در خارج را بیشتر هم می‌کند.

وی در پاسخ به پرسش مربوط به مهارت‌های لازم تصریح می‌کند: مهارت‌ها کاملاً به رشته بستگی دارد و از رشته‌ای به رشته دیگر فرق می‌کند. زبان و کامپیوتر و به‌ویژه هوش مصنوعی در همه رشته‌ها ضروری است. زبان به‌خصوص در مقاطع ارشد و دکتری اهمیت زیادی دارد و هرچه سطح آن بالاتر باشد، بهتر است. برنامه‌نویسی لزوماً برای همه رشته‌ها ضروری نیست، اما آشنایی با مفاهیم هوش مصنوعی یا محاسبات کامپیوتری، مثلاً در شیمی، بسیار کمک‌کننده است. نرم‌افزارهای تخصصی هر رشته برای دانشجو بسیار کاربردی است. درباره مهارت‌های آزمایشگاهی نیز عمدتاً در جریان کار عملی در آزمایشگاه آموخته می‌شوند و آموزش جداگانه‌ای برای آن‌ها ضروری نیست.

فارغ‌التحصیل دکتری شیمی دانشگاه اصفهان می‌گوید: در حال حاضر اقداماتی انجام شده و نهادهایی مثل بنیاد علم و صندوق نوآوری فعال شده‌اند و این اقدامات توانسته‌اند فعلاً توجه فارغ‌التحصیلان را جلب کنند، اما هنوز مشخص نیست این برنامه‌ها در بلندمدت به ایجاد سابقه شغلی و اشتغال پایدار منجر شوند یا صرفاً نقش مُسکن و سرگرم‌کننده برای کاهش نارضایتی‌ها داشته باشند.

وی خاطرنشان می‌کند: پس از اتمام دکتری، وضعیت ورود به بازار کار بسیار متنوع و شخصی است. از میان دوستان و هم‌دوره‌ای‌های من، بیش از ۵۰ درصد کسانی که دکتری گرفته‌اند، به دلیل پایین بودن حقوق و شرایط کاری، نتوانسته‌اند رضایت داشته باشند و ترجیح داده‌اند از کشور بروند. آن‌هایی که باقی مانده‌اند، خیلی به خودشان و اولویت‌های شخصی‌شان بستگی دارد؛ ممکن است کسی راضی باشد و در یک شرکت دارویی با حقوق ۳۰ تا ۴۰ میلیون تومان مشغول شود، اما کسی دیگر بگوید نمی‌خواهد و تنها هدفش هیئت علمی شدن است، یا حتی پس از هیئت علمی شدن در ایران، باز هم راضی نباشد و بخواهد به شرکت نفت برود یا فرصت‌های خارج از کشور را دنبال کند. برخی از دوستان من اکنون در پالایشگاه‌ها مشغول هستند، برخی در شرکت‌های دارویی در بخش تحقیق و توسعه با حقوق مناسب فعالیت می‌کنند و حتی کسانی هم هیئت علمی دانشگاه اصفهان شده‌اند، اما اکثراً هیچ‌کدام از شرایط کاری خود رضایت کامل ندارند. درباره دوستانی که خارج از کشور هستند، نمی‌توانم با قطعیت نظر بدهم، اما به نظر می‌رسد آن‌ها راضی‌تر از کسانی هستند که در داخل کشور فعالیت می‌کنند.

فارغ‌التحصیل دکتری شیمی دانشگاه اصفهان درباره فرایند یافتن شغل اظهار می‌کند: تقریباً یک سال است که فارغ‌التحصیل شده‌ام، اما تا به امروز به دنبال یافتن شغل آینده‌ام نبوده‌ام. تمرکز من تا این لحظه صرف قوی‌تر کردن رزومه علمی‌ام بوده است. ابتدا شش تا هفت ماه به خودم استراحت دادم، زیرا پس از ۳۵ سال درس خواندن انسان نیاز دارد کمی نفس بکشد و انرژی‌اش را بازسازی کند، اما معتقدم بیش از شش ماه استراحت برای کسی که سنش بالاتر می‌رود و باید وارد بازار کار شود، اشتباه است. پس از آن، تمام تمرکزم را روی تقویت رزومه علمی گذاشتم؛ تا بتوانم به‌عنوان پست‌داک در کنار یک استاد فعالیت کنم، مقالاتم را افزایش دهم، پروژه بردارم و رزومه‌ام را آن‌قدر قوی کنم که بتوانم یا در داخل ایران یا در خارج از کشور هیئت علمی شوم. شغل مدنظر من همین است و برای آن تلاش می‌کنم و اصلاً به دنبال کار دیگری نبوده‌ام. به نظر من باید از چند نفر پرسید، زیرا ممکن است برخی واقعاً دنبال کار بوده باشند. در میان دوستانم، یکی در شرکت‌های دارویی، چند نفر در پالایشگاه‌ها مشغول شده‌اند و باید از همه پرسید که چقدر طول کشیده تا کار پیدا کنند.

وی می‌گوید: درباره مهاجرت هم به فکرش هستم، اما زندگی تنها را نمی‌توانم تحمل کنم. حتی در انتخاب دانشگاه برای دکتری به تهران نرفتم، زیرا فکر می‌کردم تنها هستم. تا حد امکان قصد دارم در کشور خودمان بمانم و دین خودم را نسبت به زحمات و هزینه‌ها ادا کنم. 

فارغ‌التحصیل دکتری شیمی دانشگاه اصفهان اظهار می‌کند: اگر بخواهم بزرگ‌ترین دغدغه یک فارغ‌التحصیل دکتری را بیان کنم، باید بگویم اوج فاجعه را باید دید. جایگاه یک دکتر در ایران حتی از افتضاح هم فراتر است. اگر من وزیر بودم، از بودجه‌ای که در اختیار صنعت است، بخشی را به دانشگاه‌ها و پژوهش‌ها اختصاص می‌دادم. اول از همه حقوق دانشجویان دکتری را برمی‌گرداندم و اجازه نمی‌دادم اجحاف شود. دانشجوی دکتری اگر هشت ساعت در دانشگاه باشد، پنج تا شش ساعت تا نصف شب در خانه برای کار علمی وقت می‌گذارد و کل عمرش صرف فعالیت دانشگاهی می‌شود. بنابراین با توجه به ساعات کار و زحمتی که می‌کشد، حقوق باید بسیار بالاتر از حد اداره کار باشد. دوماً بودجه علمی دانشگاه‌ها را افزایش می‌دادم، به خصوص برای رشته‌هایی مانند شیمی که مواد شیمیایی بسیار گران شده‌اند. ما خودمان بودجه داشتیم و هیچ محدودیتی برای انتخاب پروژه نداشتیم، اما می‌دیدم برخی استادان و دانشجویان با وجود بودجه محدود یا از جیب خود هزینه می‌کردند یا پروژه‌ها را بارها تغییر می‌دادند تا هزینه‌ها کاهش یابد. دانشجو نباید دغدغه پول داشته باشد، به‌ویژه برای کاری که برای دانشگاه انجام می‌دهد و نه برای خودش.

وی اظهار می‌کند: پذیرش در مقاطع دکتری، ارشد و کارشناسی باید براساس نیاز هر کشور انجام شود، نه اینکه صرفاً دکتری و ارشد گرفته شود و وقت و انرژی افراد تلف شود. اگر کشور نیاز دارد دانشجو بگیرد، بگیرد؛ اگر نیاز ندارد، چرا این همه عمر و وقت مردم را صرف کنند و باعث نارضایتی خودشان شود. جدا از نارضایتی، واقعاً حیف است این همه دانشجوی ارشد و دکتری که با پول کشور آموزش دیده‌اند، پس از رسیدن به مقاطع بالا، برای کشورهای دیگر کار کنند. هدف این است که دانش و توانایی آن‌ها برای پیشرفت کشور خودمان استفاده شود. بنابراین یا دانشگاه را ببندند، یا اگر باز گذاشته‌اند مدرک نباید برای بیگانگان باشد؛ باید همین‌جا شکوفا شوند و به کشور خودمان خدمت کنند.

فارغ‌التحصیل دکتری شیمی دانشگاه اصفهان اظهار می‌کند: به‌عنوان کسی که این مسیر را طی کرده‌ام، اگر بخواهم بگویم دکتری نخوانید، کاملاً اشتباه است. اجازه بدهید از مقطع کارشناسی ارشد شروع کنم. نظر شخصی من این است که ارشد خواندن بسیار خوب است و واقعاً دوره ارشد با لیسانس تفاوت زیادی دارد. در مقطع ارشد چیزهای زیادی یاد می‌گیرید و نگاهتان به علم عوض می‌شود. اما دوره دکتری نسبت به ارشد آن‌قدر تفاوت ندارد؛ درست است که تجربه بیشتری کسب می‌کنید، اما در اصل همان مسیر ارشد است که در آن مدام تجربه جمع می‌کنید و در رشته‌ای که هستید، قوی‌تر می‌شوید.

وی توضیح می‌دهد: تفاوت واقعی بین لیسانس و ارشد است. در لیسانس بیشتر تئوری می‌خوانید، اما در ارشد همان تئوری‌ها را به شکل عملی پس می‌دهید و همین موضوع، ارشد را واقعاً متفاوت می‌کند. به همین دلیل، ارشد خواندن را به کسانی که واقعاً به درس خواندن علاقه دارند، پیشنهاد می‌دهم، اما دکتری خواندن کاملاً سلیقه‌ای است و به شرایط خانوادگی هم بستگی دارد. ممکن است کسی بگوید برایش مهم است که زودتر حقوق بگیرد و نخواهد این همه زمان صرف کند. برای من واقعاً پول هیچ‌وقت اولویت نبوده است. البته تأکید می‌کنم که پولدار نیستم، اما دغدغه تأمین هزینه‌های زندگی را ندارم و همین باعث شده دنبال علایقم بروم. بزرگ‌ترین علاقه زندگی من درس خواندن بوده و واقعاً با آن خوشحالم.

فارغ‌التحصیل دکتری شیمی دانشگاه اصفهان اظهار می‌کند: من خیلی دوست دارم چیزی را که این‌همه برایش تلاش کرده‌ام، جایی استفاده کنم که بدانم می‌توانم برای کشورم مفید باشم. ای‌کاش شرایطی فراهم می‌شد که مسیر برای دانشجویان دکتری باز باشد و مجبور نباشند برای شکوفا شدن از کشور بروند. واقعاً حیف است که این اتفاق نیفتد. با این حال، من هیچ‌وقت توصیه نمی‌کنم که دکتری نخوانید. این موضوع کاملاً به شخص بستگی دارد. کسی که پول برایش اولویت اصلی است، به نظر من نباید وارد دکتری شود، چون دوره دکتری الان دوره پول‌سازی برای هیچ‌کس نیست. در هر رشته‌ای اگر هفت یا هشت سال از عمرتان را صرف دکتری کنید، در همین مدت اگر کار می‌کردید، هم تجربه کسب می‌کردید و هم با این وضعیت اقتصادی، سرمایه‌تان چند برابر می‌شد.

وی می‌گوید: واقعیت این است که اگر پول برایتان خیلی مهم است، آمدن به دوره دکتری در ایران؛ یعنی هدر دادن عمر، اما اگر پول برایتان اولویت نیست و علاقه مهم‌تر است، وارد مقطع دکتری شوید. اگر واقعاً می‌خواهید به کشورتان خدمت کنید، باید کنار آمدن با حقوق پایین و خیلی از سختی‌های دیگر را به جان بخرید. باز هم تأکید می‌کنم این موضوع کاملاً سلیقه‌ای است و به میزان عِرق افراد به وطن بستگی دارد. ما در همین دانشکده شیمی شاهد بودیم که طی چند سال اخیر، هفت، هشت یا حتی ۱۰ نفر از استادان باتجربه دانشگاه، به خارج از کشور رفتند. سؤال این است که چرا رفتند؟ چرا باید حقوق یک استاد تمام دانشگاه از حقوق یک انباردار در شرکت فولاد کمتر باشد؟ 

به گزارش ایسنا، آینده رشته شیمی، همانند بسیاری از رشته‌های دانشگاهی، علاوه بر انتخاب‌های افراد به تصمیم‌گیری‌های کلان در حوزه آموزش عالی، بودجه پژوهشی و سیاست‌های اشتغال وابسته است؛ تصمیم‌هایی که می‌توانند مسیر ماندگاری نخبگان یا تشدید مهاجرت آن‌ها را رقم بزنند.

منبع : ایسنا