افزایش پهنه‌های خشک کشور از دهه ۷۰/ بارورسازی ابرها تاثیر چندانی بر بارش نمی‌گذارد

به گزارش ایسنا سحر تاجبخش امروز در کنفرانس بین‌المللی مدیریت آلودگی هوا که در سازمان هواشناسی برگزار شد، افزود: در سال ۲۰۲۴ روند بسیار شدید افزایش گازهای گلخانه‌ای و افزایش دما موجب شد که گرم‌ترین سال جهان ثبت شود.سال ۲۰۲۵ هم دومین سال گرم کره زمین بود و میانگین دما از ۱.۵ درجه سانتیگراد فراتر رفت. 

وی ادامه داد: طی ۵۰ سال گذشته در ایران دما ۰.۴. درجه در هر دهه افزایش پیدا کرده و کاهش بارش سالانه ۰.۸ میلیمتر بوده است.

تاجبخش ادامه داد: از سال ۱۳۷۴ تا ۱۴۰۳ پهنه‌های خشک کشور بیشتر شده است که بخشی از دلایل آن مربوط به تغییرات اقلیمی است.

وی با بیان اینکه ارتباط معناداری بین‌ آلودگی هوا و تغییرات اقلیمی وجود دارد، گفت: بخشی از آلودگی هوا به علت افزایش تغییرات اقلیمی است. بر اساس اعلام سازمان ملل تمام گازها به جز سولفور دی اکسید افزایش یافته است.

رئیس سازمان هواشناسی در بخش دیگری از صحبت‌های خود گفت: اهداف توسعه پایدار در سال ۲۰۱۵ توسط سازمان ملل متحدبا هدف صلح و رفاه برای مردم سیاره کره زمین تدوین شد. این اهداف در  کمک می‌کند که از جنبه‌های اجتماعی و اقتصادی توسعه پایدار در کشورها تقویت شود. ۱۷ هدف مشخص در این سازمان تعریف شده که هدف سیزدهم اقدامات اقلیمی است و مسئله کیفیت هوا و ارتقای آن موضوعی است که روی تمام اهداف تاثیرگذار است. 

وی با اشاره به افزایش بیش از ۱.۵ درجه‌ای دما در جهان گفت: افزایش بیش از ۱.۵ درجه از این جهت بسیار اهمیت دارد که بسیاری از اکوسیستم‌ها حداقل دریایی را از بین می‌برد و اثرات آن برگشت ناپذیر است. بنابراین شرایط بسیار بدی را برای  کره زمین ایجاد می‌کند.  در سال ۲۰۲۴  تقریباً تمام مناطق کره زمین افزایش دمای قابل ملاحظه‌ای داشتند. آمریکای شمالی و اروپا گرم‌ترین سالشان را تجربه کردند.

رئیس سازمان هواشناسی افزود:  از سال ۱۳۷۴ تا سال ۱۴۰۳ کاملا روند خشک شدن رو به افزایش بوده است. که در بازه‌های ۱۰ ساله این روند محسوس‌تر است بنابراین کشور طی ۵۰ سال گذشته به سمت خشک شدگی بیشتری حرکت کرده است که  بخشی از دلایل آن مربوط به تغییر اقلیم است.

وی در بخش دیگری از صحبت‌های خود گفت:  در سال ۲۰۱۲ سازمان بهداشت جهانی گزارشی را تهیه کرد مبنی بر اینکه ۷ میلیون نفر در دنیا بر اثر  وضعیت هوا از بین می‌روند و از این جهت موضوع کیفیت هوا به یکی از بالاترین اولویت‌های ریسک در دنیا تبدیل شد. یک ارتباط ذاتی بین آلودگی هوا و تغییرات اقلیمی وجود دارد. تغییرات اقلیمی اساساً به خاطر افزایش گازهای گلخانه‌ای رخ داده است.

تاجبخش تاکید کرد: به جز دو مورد سایر گارهای گلخانه‌ای روی سلامت و اکوسیستم‌ها تاثیر منفی می‌گذارند. دو راهکار اصلی برای مدیریت آلودگی هوا  تعریف شده است که یکی از آن‌ها کاهش انتشار است. بسیاری از کشورها به‌خصوص کشورهایی که اقتصاد نفتی دارند در برابر این راهکار مقاومت می‌کنند. راهکار دوم سازگاری با تغییرات اقلیمی است. هر دوی این راهکارها می‌تواند بر استراتژی‌ها و سیاست‌گذاری های کشور تاثیرگذار باشد.

رییس سازمان هواشناسی افزود: اگر سیاست‌های اقلیمی با سیاست‌های بهبود کیفیت هوا تلفیق شود می‌تواند مزایای چند جانبه برای کشوزر داشته باشد و بر شرایط اقتصادی، اجتماعی، بهداشتی و سلامتی و عدالت اجتماعی تاثیر مثبت بگذارد.

وی با بیان اینکه یکی از مهم‌ترین موضوع مسئله پایداری هوا است، گفت: به این موضوع در قانون هوای پاک اشاره شده است. هر چه قدر پایداری هوا بیشتر شود ماندگاری آلودگی هوا افزایش می‌یابد. راهکارهای متعددی برای اندازه‌گیری آن است که یکی از آن‌ها در حوزه دیدبانی و پایش و پیش‌بینی و هشدار است که مشخصاً تکالیف سازمان هواشناسی است. قطعاً ایجاد و توسعه شبکه یکپارچه کمک بسیار خوبی در پایش بهینه شرایط جوی و به عنوان داده‌هایی در دراز مدت برای ورودی مدل‌های پیش‌بینی عددی .

تاجبخش افزود: استفاده از ظرفیت‌های سنج از دور ابزار بسیار مناسبی است به‌خصوص اینکه در منطقه ما بسیاری از آلاینده‌های جوی مثل گرد و خاک منشا خارجی دارند و ما ابزاری برای در سطح زمین برای مانیتور آنها در کشورهای همسایه بسیار کم داریم بنابراین ظرفیت‌های سنجش از دور خیلی می‌تواند به ما کمک کند.

وی تاکید کرد: توسعه مدل‌های پیش‌بینی عددی و ارتقای آن‌ها کمک بسیار زیادی برای پیش‌بینی‌های کیفیت هوا می‌تواند بکند. شاخص‌های ترکیبی ابزار دیگری است که می‌تواند به ما کمک کند. موضوع هشدار سریع برای تمام حوزه‌های هواشناسی که توسط سازمان هواشناسی جهانی توصیه شده از جمله در موضوع آلودگی هوا هم ظرفیت دیگری است که می‌تواند به ما یاری دهد.

تاجبخش درباره مهم‌ترین اقدامات سازمان هواشناسی گفت: اولین کاری که در سال ۱۳۹۶ انجام شد با توجه به اختصاص بودجه‌ای که به استان خوزستان داده شد، راه‌اندازی مرکزی برای پایش و پیش‌بینی بهینه گرد و خاک در این استان بود تا هم منشا کانون‌های گرد و خاک ررا پایش کنیم و هم بتوانیم به‌موقع هشدارهای لازم را برای مدیریت اجتماعی منطقه صادر کنیم.

رییس سازمان هواشناسی ادامه داد: در استان البرز هم سامانه‌ای برای شبیه‌سازی آلاینده‌های گازی راه‌اندازی شد. دو سامانه هم در ستاد راه اندازی شد، یکی برای گرد و خاک و هم یکی برای بررسی  آلودگی هوا در ۱۰ کلانشهر. 

تاجبخش با اشاره به تحریم و چالش‌های موجود برای تامین و نگهداری از ابزارهای مرتبط با هواشناسی اظهارکرد: عدم تمایل کارشناسان خارجی برای حضور در ایران و به روز رسانی این سامانه‌ها و تعمیر آن‌ها و ارایه آموزش های جدید و نبود امکان تامین قطعات یدکی برای این تجهیزات و سایر تجهیزات یکی از مهمترین معضلات است که ما با آن روبرو هستیم. عمر بسیاری از تجهیزات سازمان هواشناسی زیاد شده به خصوص رادارهای هواشناسی و پایداری تولید داده و اطلاعات به کمک این تجهیزات بسیار سخت شده است.

وی با اشاره به چالش‌های موجود برای تامین و نگهداری از ابزارهای مرتبط با هواشناسی اظهارکرد: با توجه به شرایطی که در کشور حاکم هست و مسئله تحریم‌ها، تامین قطعات،نگهداری آن‌ها یکی از معضلاتی است که سازمان هواشناسی با آن دست به گریبان استن. عدم تمایل کارشناسان خارجی برای حضور در ایران برای به روز رسانی این سامانه‌ها و تعمیر آن‌ها و ارایه آموزش های جدید و نبود امکان تامین قطعات یدکی برای این تجهیزات و سایر تجهیزات یکی از مهمترین معضلات است که ما الان باهاش روبرو هستیم. عمر بسیاری از تجهیزات سازمان هواشناسی زیاد شده به خصوص رادارهای هواشناسی و پایداری تولید داده و اطلاعات به کمک این تجهیزات بسیار سخت شده است. 

رییس سازمان هواشناسی در بخش دیگری از صحبت‌های خود تاکید کرد: یکی از مهمترین داده‌های اولیه برای اینکه این خروجی‌ها صحت دقیقی داشته باشند، سیاهه انتشار به روز و پویا است که سازمان محیط زیست در حال به‌روزرسانی آن است. نرم‌افزار ما هم قطعاً باید به روز شود. ما هم به‌روزرسانی آن را در دستور کار داریم. امیدواریم تا آن زمان سیاهه انتشار هم آماده شود تا بتوانیم خروجی خوبی داشته باشیم.

وی با با بیان اینکه به غیر از حوزه هواشناسی در حوزه مدیریت بحران و راهکارهای علمی فناورانه هم کارهای زیادی می‌توان در حوزه آلودگی هوا انجام داد،‌گفت: کنترل و مدیریت ترافیک شهری جزو  اقداماتی است که در شرایط بحرانی از آن استفاده می‌کنیم علاوه بر آن می‌توانیم با استفاده از داده‌های جهانی هواشناسی موقعیت کارخانه‌های جدید یا مراکزی که تحت تاثیر آلاینده‌های جوی قرار می‌گیرند را ارزیابی کنیم. بسیاری از شاید فرودگاه‌ها و کارخانه‌ها در مکان مناسبی ساخته نشده‌اند چون با استفاده از ظرفیت‌هایی که در هواشناسی  در زمان تاسیس آن‌ها وجود داشته، مکان‌یابی درستی نشده‌اند.

بارش‌ها تا پایان زمستان در محدوده نرمال است

به گزارش ایسنا، سحر تاجبخش با بیان اینکه آلودگی هوا یک موضوع میان‌بخشی است، خاطرنشان کرد: تمام دستگاه‌ها در این حوزه نقش دارند. دو راهکار اصلی «کاهش انتشار» و «سازگاری» درباره تغییر اقلیم مطرح است. کاهش انتشار به دلیل وابستگی اقتصاد به سوخت‌های فسیلی در کشورهای نفتی با چالش‌هایی مواجه است، بنابراین راهکار سازگاری می‌تواند گزینه عملی‌تری باشد. توسعه انرژی‌های پاک مانند انرژی خورشیدی در دولت چهاردهم مورد توجه قرار گرفته و لازم است با سرعت بیشتری در این مسیر حرکت کنیم.

تاجبخش ادامه داد: ارتقای استاندارد سوخت در منابع ثابت و متحرک از دیگر اقدامات ضروری است، هرچند اجرای هر یک از این موارد با چالش‌های اجتماعی همراه است و نیازمند همکاری وزارتخانه‌های نیرو، نفت و صمت با مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست و سایر دستگاه‌هاست.

وی درباره تاثیر شرایط جوی بر افزایش روزهای آلوده گفت: پایداری هوا در فصول سرد سال، یکی از مهم‌ترین عوامل  است. پدیده وارونگی دما در زمستان به دلیل استقرار هوای سرد در سطح زمین و هوای گرم در لایه‌های بالاتر رخ می‌دهد و این شرایط مانع از جابجایی آلاینده‌ها می‌شود. تعداد خودروها و منابع آلاینده در سایر فصول نیز وجود دارد اما به دلیل نبود پایداری شدید، وضعیت به وخامت پاییز و زمستان نیست. الگوی اقلیمی کشور ما به گونه‌ای است که غالبا در این فصول با هوای پایدار مواجه هستیم و می‌بایست مدیریت منابع آلاینده را متناسب با این شرایط تنظیم کنیم.

رئیس سازمان هواشناسی با اشاره به افزایش دمای کشور گفت: افزایش دما از پیامدهای تغییر اقلیم است که با افزایش رخداد پدیده‌های حدی همراه شده است. در برخی مناطق ممکن است که مجموع بارش نسبت به میانگین بلندمدت تغییر محسوسی نداشته باشد، اما نوع و توزیع زمانی بارش تغییر کرده و به صورت رگباری و خسارت‌زا ظاهر می‌شود.بارش‌های منظم و یکنواخت گذشته کمتر مشاهده می‌شود؛ موضوعی که مدیریت منابع آب را دشوارتر کرده است.

تاجبخش درباره بارورسازی ابرها نیز گفت: این اقدام در برخی کشورها انجام می‌شود و در ایران نیز متولی آن وزارت نیرو است اما مستندات علمی موجود نشان می‌دهد که تاثیر قابل توجهی در افزایش بارش ندارد به‌ویژه آنکه ایران در کمربند خشک و نیمه‌خشک جهان قرار دارد. ارزیابی اثربخشی این روش، مستلزم مطالعات بلندمدت ایستگاه‌های هدف و مقایسه آماری دقیق است و سیلاب‌ها یا بارش‌های رخ داده نمی‌توان به این موضوع نسبت داد.

رئیس سازمان هواشناسی درباره وضعیت بارش‌ها گفت: پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که بارش‌ها تا پایان زمستان در محدوده نرمال و با حدود ۱۰ درصد نوسان خواهد بود. در صورت تغییر معنادار در الگوها، اطلاع‌رسانی لازم انجام می‌شود. نوسانات دمایی شدید طی هفته‌های اخیر نیز از پیامدهای تغییر اقلیم است، به‌طوری که پس از ورود سامانه‌های سرد، کاهش محسوس دما سپس افزایش سریع آن را شاهد هستیم.

تاجبخش درباره وظایف سازمان هواشناسی درباره اجرای قانون هوای پاک اظهار کرد: در حوزه آلاینده‌های فسیلی، سازمان هواشناسی مسئول پیش‌بینی پایداری هوا است و بر اساس ماده ۲۴ آیین‌نامه فنی قانون، پس از دریافت سیاهه انتشار از سازمان حفاظت محیط زیست، موظف به راه‌اندازی مدل‌های پیش‌بینی غلظت آلاینده‌هاست. این مدل‌ها راه‌اندازی شده اما سیاهه انتشار موجود مربوط به سال ۱۳۹۶ است و نیازمند بروزرسانی است. نرم‌افزارهای مورد استفاده نیز باید ارتقا یابد تا بتوان پیش‌بینی‌های دقیق‌تری ارائه کرد.

رئیس سازمان هواشناسی با اشاره به ماده ۲۶ قانون هوای پاک گفت: راه‌اندازی سامانه پایش و هشدار مخاطرات جوی از جمله گرد و غبار از وظایف این سازمان است. در این راستا، مرکز پایش و پیش‌بینی گردوخاک در استان خوزستان راه‌اندازی شده و توسعه شبکه‌های دیدبانی نیز در دستور کار قرار دارد، هرچند تامین تجهیزات با محدودیت‌هایی مواجه است.

تاجبخش درباره وضعیت گردوغبار اظهار کرد: کانون‌های داخلی در جنوب غرب کشور به‌ویژه خوزستان و  شمال سیستان و بلوچستان فعال هستند. علاوه بر این، کانون‌های خارجی در کشورهای همسایه غربی و شرقی و همچنین منطقه قره‌قوم و دریاچه آرال بر شمال شرق ایران تاثیر می‌گذارند. بسیاری از استان‌ها در فصل تابستان با گردوغبار درگیر می‌شوند و اگر بارش‌ها کاهش یابد، شدت این پدیده بیشتر خواهد شد. وضعیت بارش سال آبی جاری تاکنون در محدوده نرمال بوده است و امیدواریم با تداوم بارش‌های مناسب در بهار، رطوبت خاک حفظ و از خیزش گرد و غبار کاسته شود.

منبع : ایسنا