از کودتای ۲۰۰۲ تا حملات ۲۰۲۶؛ مسیر طولانی تقابل آمریکا با ونزوئلا

به گزارش ایسنا، وخامت روابط واشنگتن و کاراکاس پدیده‌ای ناگهانی نیست و ریشه آن به ۲ دهه پیش بازمی‌گردد، زمانی که با روی کار آمدن «هوگو چاوز» در سال ۱۹۹۹، این تقابل تشدید شد. دولت آمریکا از سوی کاراکاس به حمایت یا دست‌کم رضایت نسبت به کودتای سال ۲۰۰۲ متهم شد، امری که به شکاف سیاسی میان ۲ کشور دامن زد. در مقابل، مقامات آمریکایی با طرح ادعاهایی درباره نقض حقوق بشر و عقب‌گرد دموکراتیک، مجموعه‌ای از تحریم‌ها را علیه ونزوئلا در دوره‌های مختلف اعمال کردند.

در سال ۲۰۱۵، دولت «باراک اوباما» رئیس‌جمهور وقت آمریکا، ونزوئلا را یک تهدید علیه امنیت ملی آمریکا اعلام کرد و در ادامه در دور نخست ریاست‌جمهوری «دونالد ترامپ»، فشارها با تحریم‌های گسترده نفتی و همچنین به‌رسمیت شناختن «خوان گوایدو» به‌عنوان «رئیس‌جمهور موقت» این کشور شدت گرفت. مقامات آمریکایی به‌طور فزاینده‌ای دولت «نیکلاس مادورو» را به ارتباط با شبکه‌های قاچاق مواد مخدر متهم کرده و ونزوئلا را «دولتِ مرتبط با مواد مخدر» توصیف کرده‌اند؛ تعبیری که کاراکاس آن را گامی در راستای زمینه‌سازی برای براندازی حکومت تلقی کرده است.

در ادامه، با اجرای مرحله تازه‌ای از آنچه واشنگتن «عملیات علیه مواد مخدر در حوزه کارائیب» می‌نامد، تنش‌ها بیشتر شد. از سال ۲۰۲۰، حضور ناوها و پروازهای شناسایی آمریکا در منطقه افزایش یافته و واشنگتن این حضور را با ادعای مقابله با جریان مواد مخدر منتسب به ونزوئلا توجیه می‌کند.

وزارت دادگستری آمریکا علیه نیکلاس مادورو و برخی مقام‌های ونزوئلایی اتهاماتی با عنوان «اقدامات تروریستی مرتبط با مواد مخدر» تنظیم کرده و دولت ترامپ ناوهای جنگی و تجهیزات شناسایی را به محل اعزام کرده است. گرچه دولت آمریکا این اقدامات را «عملیات ضدقاچاق» نامیده و نه جنگ، اما زمان‌بندی و مقیاس این حضور نظامی برای بسیاری از ناظران پرسش‌برانگیز بوده است.

ترامپ و آغاز حملات مستقیم

در هفته‌های اخیر این حضور نظامی به مرحله حملات مستقیم در دریا رسیده است. نیروهای آمریکایی چندین حمله علیه شناورهایی انجام داده‌اند که آن‌ها را به «حمل مواد مخدر» متهم کرده‌اند. بیانیه‌های پنتاگون این اهداف را «عناصر مرتبط با تروریسم مواد مخدر» توصیف کرده و در حدود ۱۰ حمله جداگانه در کارائیب و شرق اقیانوس آرام، تاکنون نزدیک به ۴۰ نفر کشته شده‌اند.

آمریکا این عملیات را با استناد به «دفاع از خود» و پیوند میان جریان مواد مخدر و امنیت ملی توجیه می‌کند. با این حال، بسیاری از کارشناسان مستقل و گزارشگران سازمان ملل نسبت به مبانی حقوقی این حملات ابراز تردید کرده و احتمال نقض حقوق بین‌الملل را مطرح کرده‌اند.

از سوی دیگر، کاراکاس این ادعای آمریکا را به‌طور کامل رد می‌کند. مقامات ونزوئلایی معتقدند آنچه آمریکا دنبال می‌کند نه مهار مواد مخدر، بلکه دستیابی به اهرم‌های ژئوپلیتیکی بر بزرگ‌ترین ذخایر نفتی جهان است. مادورو حضور نظامی آمریکا را «تهاجمی تحت پوشش مبارزه با مواد مخدر» توصیف کرده که هدف آن ایجاد بستر حقوقی برای اقدام خصمانه است.

براندازی در پوشش مبارزه با مواد مخدر

مقامات ونزوئلا تأکید دارند این کشور کشت گیاه «کوکا» ندارد و نقش آن در زنجیره عرضه ماده مخدر «کوکائین» که از این گیاه استخراج می‌شود، بسیار محدود است. کاراکاس به آمار سازمان ملل استناد می‌کند که بر اساس آن، تنها بخش کوچکی از جریان مواد مخدر از خاک ونزوئلا عبور می‌کند، به‌ویژه درمقایسه با کلمبیا. مقامات ونزوئلایی اصرار دارند که کاربرد این برچسب‌های دروغین از سوی ایالات متحده ــ از «کمونیسم» گرفته تا «تروریسم» و «قاچاق مواد مخدر» ــ تنها یک هدف دارد: بی‌ثبات‌سازی و برکناری دولت‌هایی که با منافع آمریکا همسو نیستند.

کاراکاس همچنین حملات دریایی آمریکا را «اعدام فراقضایی» توصیف کرده است، اقدامی که حاکمیت ملی ونزوئلا و منشور ملل متحد را نقض می‌کند. دیپلمات‌های ونزوئلا به سازمان ملل مراجعه کرده و نسبت به «اقدامات خصمانه» ایالات متحده هشدار داده‌اند. برخی از سخنگویان دولت ونزوئلا نیز احتمال داده‌اند تصاویر منتشرشده از سوی آمریکا درباره هدف‌ قرار دادن شناورها ممکن است ساختگی باشد؛ ادعایی که بر اساس آن، واشنگتن در حال زمینه‌سازی و تولید بهانه‌ای دروغین برای ایجاد جنگ است.

جغرافیای کارائیب و مسیرهای حمل مواد مخدر

مسیرهای مرسوم قاچاق کوکائین از کلمبیا به‌سوی بازار هدف در ایالات متحده معمولاً مستقیم نیستند و از شبکه‌ای از کشورها و آبراه‌های کارائیب عبور می‌کنند. بارها گزارش شده که محموله‌ها از سواحل کلمبیا به آب‌های کارائیب برده می‌شوند، سپس از مسیرهایی مانند پاناما، کوبا، جمهوری دومینیکن، هائیتی، کشورهای غربی کارائیب و گاه از طریق مکزیک عبور می‌کنند تا وارد خاک آمریکا شوند؛ همچنین انتقال چندمرحله‌ای در میان جزایر کارائیب به قاچاقچیان کمک می‌کند تا از نظارت دریایی و هوایی در امان باشند. به‌عبارت دیگر، واقعیت عملیاتی این است که این مسیر حمل موادر مخدر یک خط مستقیم نیست، بلکه زنجیره‌ای چندمرحله‌ای است که از کلمبیا آغاز و با عبور از مجموعه‌ای از آبراه‌ها و بنادر میانی، به سمت ساحل‌های آمریکای مرکزی و نهایتاً مکزیک یا کارولینای جنوبی هدایت می‌شود.

با این همه، فاصله هوایی مستقیم میان ونزوئلا و سواحل فلوریدا در آمریکا بیش از ۲۵۰۰ کیلومتر است، بنابراین از منظر جغرافیایی ونزوئلا به‌تنهایی نزدیک‌ترین یا حتی موثرترین نقطه برای رسیدن مواد مخدر به آمریکا نیست و شبکه قاچاق مناطق و کشورهای متعددی را دربرمی‌گیرد. باوجود این پیچیدگی‌ها و از میان تمامی این کشورها، پنتاگون همچنان توجه ویژه‌ای به ونزوئلا نشان داده و عملیات و حضور نظامی در آب‌های کارائیب را افزایش داده است؛ امری که ادعای کاخ سفید درباره ماهیت بازدارنده و پیش‌دستانه این عملیات‌ها را نقض می‌کند.

تدارکات نظامی و بسیج مردمی

دولت مادورو به‌صورت پیشگیرانه اقدام به استقرار نیرو در مناطق ساحلی و مرزی کرده است. همچنین بسیج نیروهای مردمی به‌عنوان اقدام دفاعی آغاز شده و ادبیاتی اتخاذ شده که ایالات متحده را در حال تدارک یک تهاجم بی‌سابقه در نیمکره غربی نشان می‌دهد. مادورو اعلام کرده اگر حمله‌ای مستقیم به خاک ونزوئلا رخ دهد، کاراکاس آماده اجرای تدابیر فوق‌العاده است.

دولت ونزوئلا معتقد است هدف واشنگتن صرفاً اعمال فشار تاکتیکی نیست، بلکه فروپاشی راهبردی حکومت با تکیه بر توجیهات ساختگی است. موضع ونزوئلا این است که آمریکا با مواد مخدر نمی‌جنگد، بلکه به‌دنبال بازچینش قدرت سیاسی در ونزوئلا از طریق اجبار و اعمال زور است.

در نهایت، ایالات متحده همچنان به تشدید حملات خود ادامه می‌دهد و ونزوئلا نیز ادعاهای کاخ سفید را تکذیب می‌کند، بن‌بستی که روابط آمریکا و ونزوئلا را به پایین‌ترین سطح در دهه‌های اخیر کشانده است.

تجاوز نظامی

آمریکا در نهایت و پس از ماه‌ها تشدید تنش در کارائیب، روز شنبه سیزدهم دی ماه (سوم ژانویه) ۲۰۲۶ به ونزوئلا حمله و مناطقی در پایتخت و پایگاه‌های نظامی آن را هدف قرار داد.

دولت ونزوئلا در بیانیه‌ای که توسط «ایوان خیل» وزیر خارجه این کشور اعلام شده، حملات صورت‌گرفته علیه این کشور را «تجاوزی آشکار و نقض صریح منشور سازمان ملل» توصیف کرده و هشدار داده که این اقدامات، صلح و ثبات بین‌المللی را تهدید می‌کند.

به گفته وزیر خارجه ونزوئلا، دولت ونزوئلا قاطعانه هرگونه حمله به خاک کشور را رد می‌کند و تأکید دارد که این عملیات نظامی، تلاشی برای تغییر نظام حاکم است؛ تلاشی که به گفته او «همانند همه تلاش‌های گذشته شکست خواهد خورد».

مقام دیپلماتیک ونزوئلا در ادامه اعلام کرد که ایالات متحده پشت حملات اخیر قرار دارد؛ حملاتی که محله‌های مسکونی، زیرساخت‌ها، و همچنین اهداف نظامی و غیرنظامی از جمله مرکز شهر کاراکاس را هدف قرار داده‌اند.

وی افزود مادورو دستور فعال‌سازی کامل طرح‌های دفاع ملی در سراسر کشور، اعلام وضعیت فوق‌العاده، آغاز مرحله «مبارزه مسلحانه» در پاسخ به تجاوز و استقرار فوری تمامی نیروهای دفاع مردمی در سراسر ونزوئلا را صادر کرده است.

ایوان خیل تاکید کرده ونزوئلا حق دفاع مشروع از مردم، سرزمین و حاکمیت خود را محفوظ می‌داند و آنچه رخ می‌دهد «تجاوز مستقیم امپریالیسم آمریکا» است که با هدف تصاحب منابع استراتژیک کشور، به‌ویژه نفت و گاز انجام شده است.

او همچنین از تمام نیروهای ملی خواست تا برای اجرای برنامه‌های بسیج عمومی آماده شوند و اعلام کرد که دولت ونزوئلا شکایت‌های رسمی را به شورای امنیت سازمان ملل و نهادهای منطقه‌ای و بین‌المللی ارائه خواهد کرد.

«دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور ایالات متحده در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» مدعی شده است: «ایالات متحده آمریکا با موفقیت حمله‌ای گسترده را علیه ونزوئلا و رهبر آن، رئیس‌جمهور نیکولاس مادورو انجام داده است.»

ترامپ در ادامه این ادعا نوشت: «مادورو به همراه همسرش دستگیر و از کشور (ونزوئلا) خارج شده است.»

رئیس‌جمهور آمریکا همچنین اظهار داشت که این عملیات با همکاری «نهادهای مجری قانون ایالات متحده» انجام شده است.

منبع : ایسنا