ورود هوش مصنوعی به اتاق تصمیم وزارت جهادکشاورزی؛ از تحلیل قوانین تا پایش نیروی انسانی

به گزارش ایسنا، در شرایطی که امنیت غذایی، مدیریت منابع آب، پایش سطح زیر کشت، تنظیم بازار محصولات اساسی و سیاستگذاری‌های حمایتی از کشاورزان به تصمیم‌های سریع، دقیق و مبتنی بر داده وابسته است، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین به‌ویژه هوش مصنوعی به یک ضرورت در وزارت جهاد کشاورزی تبدیل شده است. گستردگی داده‌ها در این وزارتخانه از قوانین و مقررات متعدد تا اطلاعات تولید، صادرات، نیروی انسانی و داده‌های ماهواره‌ای موجب شده است که تحلیل دستی و سنتی این حجم از اطلاعات نه‌تنها زمان‌بر، بلکه مستعد خطا و تعارض باشد.

در چنین شرایطی، طراحی سکوی هوش مصنوعی وزارت جهاد کشاورزی با هدف ارتقای دقت تصمیم‌گیری، کاهش تعارض‌های قانونی، پیش‌بینی تولید محصولات راهبردی و ساماندهی داده‌های مدیریتی در دستور کار قرار گرفت؛ این سکوی هوشمند که از سوی محققان دانشگاه شیراز توسعه داده شد، قرار است به‌عنوان یک ابزار تصمیم‌یار در سطوح مختلف مدیریتی عمل کند و فرآیند سیاستگذاری را از اتکای صرف به تجربه فردی به سمت تحلیل داده‌محور سوق دهد.

حرکت وزارت جهادکشاورزی به سمت هوشمندشدن

سید علی اکبر صفوی، استاد دانشگاه شیراز و مسئول ارشد تیم طراحی دستیار هوش مصنوعی وزارت جهاد کشاورزی در گفت‌وگو با ایسنا، هوش مصنوعی را از جمله فناوری‌هایی دانست که قابلیت تغییر گسترده و افزایش بهره‌وری در تصمیم‌گیری‌ها را دارد و گفت: این فناوری می‌تواند در برخی حوزه‌ها راندمان کار را ده‌ها تا هزار برابر افزایش دهد و اثرگذاری آن در مسائل بزرگ کاملاً محسوس است. برای مثال، در شرایطی که یک کتاب ۱۵۰۰ صفحه‌ای را به صد نفر متخصص بدهیم، هرکدام تنها ۱۵ صفحه مطالعه کنند، هوش مصنوعی می‌تواند اطلاعات را به سرعت جمع‌آوری و تحلیل کند و به تصمیم‌گیرندگان ارائه دهد.

وی با بیان اینکه این ویژگی، امکان اتخاذ تصمیم‌های سریع و دقیق را فراهم می‌کند، اظهار کرد: معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری با سیاستی هوشمندانه، طراحی چنین سامانه‌هایی را در دستور کار قرار داد تا تصمیم‌گیری‌ها سریع‌تر و دقیق‌تر انجام شود و هیچ تصمیمی با دیگر وزارتخانه‌ها در تضاد نباشد.

صفوی اضافه کرد: در این راستا معاونت علمی طی فراخوانی که اعلام کرد و دانشگاه‌های مختلف آمادگی خود را برای مشارکت در پروژه توسعه سکوهای هوش مصنوعی دستگاه‌ها اعلام کردند و تعدادی از آنها برای همکاری با وزارتخانه‌ها انتخاب شدند. وزارت جهاد کشاورزی همکاری خود را با دانشگاه شیراز آغاز کرد و تیم ما جزو نخستین تیم‌هایی بود که توانست سرعت و کیفیت قابل توجهی در ارائه خدمات داشته باشد.

استاد دانشگاه شیراز هدف اصلی پروژه سکوی هوش مصنوعی وزارت جهاد کشاورزی را بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در هوش مصنوعی برای بهبود تصمیم‌گیری‌ها عنوان کرد و یادآور شد: هدف دیگر این پروژه، ایجاد یک اکوسیستم توانمند در این حوزه است تا بدنه‌ای از دانش ‌آموختگان و جوانان، زیر نظر پیشکسوتان، در آینده پروژه‌های بزرگی برای کشور رقم بزنند.

صفوی با بیان اینکه برای تحقق این اهداف در فاز اول، دستیار هوش مصنوعی برای وزیر جهاد کشاورزی طراحی شد، اظهار کرد: چارچوب کلی این سامانه را به گونه‌ای طراحی کردیم که قابلیت گسترش به کل وزارتخانه را دارد. ضمن آنکه معاونت علمی نیز هدف بلندمدتی برای توسعه این سامانه در نظر دارد تا در سال‌های آینده کارکرد آن افزایش یابد.

تشریح فاز اول سکوی هوش مصنوعی جهاد کشاورزی

مسئول ارشد تیم طراحی دستیار هوش مصنوعی وزارت جهاد کشاورزی به بیان جزئیات فاز اول سکوی هوش مصنوعی وزارت جهاد کشاورزی اشاره کرد و افزود: یکی از اهداف فاز اول، شناسایی و تحلیل قوانین و مقررات و رفع تناقض‌های میان آنهاست و برای این منظور تجربه خبرگان جمع‌آوری شد تا مشخص شود هر اقدام با کدام قانون در تضاد است و چه اقداماتی حمایت می‌شوند. هوش مصنوعی با قدرت استنتاج خود، توان پاسخگویی به این مسائل را دارد.

این استاد دانشگاه شیراز ویژگی برجسته این سامانه را دقت و توان بالای آن در تحلیل داده‌ها و پشتیبانی از تصمیم‌گیری‌های کلان دانست و گفت: یکی دیگر از مزیت‌های مهم این سامانه پردازش داده‌ها در داخل کشور است، این قابلیت موجب تضمین امنیت داده‌ها خواهد شد.  بسیاری از ابزارهای هوش مصنوعی که اکنون مورد استفاده قرار می‌گیرند، داده‌ها را به خارج از کشور منتقل می‌کنند و این امر ریسک‌هایی به همراه دارد. در حالی که در این پروژه، با همکاری معاونت علمی و دانشگاه‌ها، زیرساخت‌های محاسباتی در داخل کشور تدوین شده و تمامی داده‌ها امن هستند.

صفوی ادامه داد: این سامانه به ما اجازه می‌دهد که داده‌ها را با هر هدف و در هر راستایی که نیاز داریم، پردازش و آن را متناسب با نیازهای وزارتخانه تنظیم کنیم. این پروژه خوشبختانه موفق شده است ماژول‌های مختلفی را توسعه دهد، از جمله ماژول قوانین و مقررات که قابلیت تحلیل و پاسخ‌دهی دقیق به سؤالات مرتبط با قوانین را دارد.

وی با تاکید بر اینکه در این سامانه، صفحه‌ای طراحی شده است که سؤالات و پاسخ‌های مرتبط به صورت ساختاریافته در آن قرار می‌گیرد، یادآور شد: هوش مصنوعی قادر است سؤالات را با سناریوهایی که معاونت علمی مد نظر داشته، تطبیق دهد و پاسخ‌های سریع و معتبر ارائه دهد. هر پاسخ با استناد قانونی مشخص ارائه می‌شود و امکان راستی‌آزمایی آن وجود دارد.

مسئول ارشد پروژه سکوی هوش مصنوعی جهاد کشاورزی اضافه کرد: برای مثال، سامانه می‌تواند تعیین کند که دولت برای استخدام ناظران تولیدات کشاورزی چه تکلیفی دارد و مهلت قانونی آن چقدر است، یا مسئول تصمیم‌گیری درباره صادرات و رعایت ضوابط مربوط در وزارت جهاد کشاورزی چه شخص یا نهادی است و چه کسی پاسخگو خواهد بود. اطلاعات کمی و عددی مرتبط با قوانین نیز توسط سامانه تحلیل و استخراج می‌شود.

وی ادامه داد: این سامانه همچنین قادر است قوانین طولانی را خلاصه‌سازی کرده و به زبان ساده و قابل فهم برای کاربران توضیح دهد، بدون آنکه صرفاً متن قانون را کپی کند. توانایی درک مفاهیم قانونی و ارائه توضیح روشن، یکی از قابلیت‌های مهم این سامانه است که امکان استفاده عملی و کاربردی آن را برای مسئولین فراهم می‌کند.

به گفته این استاد دانشگاه با این سیستم، مسئولین می‌توانند تصمیم‌های خود را با سرعت و دقت بالا اتخاذ کنند و اطمینان داشته باشند که تمامی پاسخ‌ها بر اساس قوانین و مقررات کشور و با رعایت امنیت داده‌ها ارائه شده است.

ویژگی‌های مهندسی دستیار هوش مصنوعی

استاد دانشگاه شیراز با بیان ویژگی‌های مهندسی فرایندی این سامانه، گفت: سامانه می‌تواند فرایندهای پیچیده را شناسایی و تحلیل کند. برای مثال، اگر تصمیمی قرار است گرفته شود، سیستم مراحل لازم را از میان چندین ماده قانونی تشخیص می‌دهد و ترتیب اجرای اقدامات را مشخص می‌کند. به‌عنوان نمونه، مراحل واردات محصولات از کشور تایلند از ثبت سفارش تا ترخیص، توسط سامانه خلاصه و به صورت منطق شرطی تحلیل می‌شود. سامانه می‌تواند تشخیص دهد که مجوزها چه هستند و در چه شرایطی قابل اعطا یا رد هستند.

صفوی ادامه داد: این سامانه قادر است الگوهای قاعده و استثنا را شناسایی کند و استثناهای قانونی را تشخیص دهد. همچنین، تناقض‌ها میان قوانین مختلف، مانند قوانین وزارت نیرو و وزارت جهاد کشاورزی، توسط سیستم شناسایی می‌شود و پیشنهادهایی برای حل این تعارض‌ها ارائه می‌شود.

وی تحلیل زنجیره تخلف و مجازات را از دیگر قابلیت‌های این سامانه هوشمند نام برد و یادآور شد: علاوه بر آن دستیاری هوش مصنوعی وزارت جهاد کشاورزی قادر است در شرایط مختلف، استنتاج‌های ترکیبی از مواد قانونی متعدد را ارائه دهد. این قابلیت‌ها به تصمیم‌گیرندگان کمک می‌کند تا در وضعیت‌های مبهم یا جدید، مانند استارتاپ‌های کشاورزی، تصمیم صحیح اتخاذ کنند.

صفوی افزود: همچنین سامانه امکان تحلیل و پردازش داده‌های قانونی و عملیاتی را به صورت یکپارچه دارد. به عنوان مثال، اطلاعات تولید گندم، گردو و دیگر محصولات کلیدی، با استفاده از پردازش‌های تصویری ماهواره‌ای و داده‌های مکانی موجود، قابل تحلیل است تا سطح مزارع و باغات مشخص شود.

چالش‌های هوشمندسازی وزارت جهاد کشاورزی

وی ادامه داد: پیاده‌سازی این سامانه با چالش‌های زیادی همراه بوده است، زیرا داده‌های اولیه ناقص یا پراکنده بودند. ما در گام اول توانستیم داده‌های وزارت جهاد کشاورزی را ساماندهی کنیم و نقاط ضعف اطلاعات را اصلاح نماییم تا تحلیل‌ها قابل اعتماد و دقیق باشند.

صفوی تاکید کرد: هدف نهایی این سامانه، ارائه راهکارهای عملی و قابل اتکا برای تصمیم‌گیری‌های کلان وزارت جهاد کشاورزی است و با استفاده از فناوری هوش مصنوعی، می‌توان کارآمدی و دقت این فرایندها را به میزان قابل توجهی افزایش داد.

مسئول ارشد تیم طراحی دستیار هوش مصنوعی وزارت جهاد کشاورزی با بیان قابلیت‌های تحلیلی این سامانه، گفت: پس از پالایش و آموزش داده‌ها، سامانه قادر است اطلاعات دقیق زمین‌های کشاورزی و باغات را تحلیل کند. به‌عنوان مثال، مساحت هر پلیگان، سطح زیر کشت محصولات مختلف مانند پسته، سیب، مرکبات و گردو و ترکیب این محصولات در مناطق مختلف کشور توسط سامانه مشخص می‌شود. این قابلیت، تخمین تولید محصولات و برنامه‌ریزی کشاورزی را به شکل قابل توجهی تسهیل می‌کند، زیرا امکان محاسبه سطح زیر کشت و پیش‌بینی تولید را برای بخش‌های زراعت و باغبانی فراهم می‌کند.

صفوی یکی دیگر از ماژول‌های سامانه هوشمندسازی را تحلیل نیروی انسانی دانست و گفت: با کاهش قابل توجه پرسنل وزارتخانه در سال‌های اخیر، تحلیل تخصص‌ها، وضعیت بازنشستگی، سابقه کاری و توزیع نیروها در استان‌ها اهمیت بالایی دارد. این ماژول امکان ارائه گزارش‌های آماری، تحلیل کمبود نیروی انسانی و ارائه راهکارهای پیشنهادی را فراهم می‌کند. برای مثال، سامانه می‌تواند توزیع مدرک تحصیلی کارکنان در استان‌های مختلف را تحلیل کرده و میزان نیاز آموزشی و توانمندسازی نیروها را مشخص کند. همچنین با ارائه توصیه‌هایی برای تقویت جذب و آموزش نیرو، به برنامه‌ریزی منابع انسانی وزارتخانه کمک می‌کند.

صفوی افزود: این سامانه قابلیت ارائه اطلاعات آماری به تفکیک استان، جنسیت و سایر شاخص‌ها را دارد و می‌تواند مناطق با بیشترین نیاز آموزشی و تخصصی را شناسایی کند. تمامی داده‌ها بر اساس اطلاعات موجود پردازش می‌شوند و سامانه از هیچ داده‌ای خارج از مجموعه داده‌های موثق استفاده نمی‌کند.

وی ادامه داد: ماژول‌های دیگری نیز در حال توسعه هستند تا تحلیل‌ها و پیش‌بینی‌ها در سطوح مختلف مدیریتی و کارشناسی وزارتخانه کاربردی باشد. جلسات متعدد با معاونت‌های تخصصی برگزار شده و داده‌های تکمیلی در اختیار تیم قرار گرفته است تا نمونه‌های نهایی پروژه کامل‌تر و دقیق‌تر شوند.

صفوی تاکید کرد: این پروژه می‌تواند به عنوان یک ابزار تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی در سیاستگذاری‌های وزارت جهاد کشاورزی عمل کند و سرعت و کیفیت تصمیم‌گیری‌ها را در سطوح مدیریتی و کارشناسی افزایش دهد. استفاده از هوش مصنوعی در این حوزه، یکی از ابزارهای مهم برای توسعه و بهبود عملکرد وزارتخانه است.

منبع : ایسنا