قانون هوای پاک به بیان ساده

به گزارش ایسنا، روز ۲۹ دی‌ماه با عنوان روز «ملی هوای پاک» نام‌گذاری شده است. در ایران سابقه قانونگذاری در حوزه آلودگی هوا به سال ۱۳۵۴ می‌رسد، اما آخرین قانون جامع در حوزه آلودگی هوا قانون هوای پاک است که در سال ۱۳۹۶ در مجلس شورای اسلامی تصویب و به دنبال تایید شورای نگهبان به ۱۸ دستگاه ابلاغ شد. این قانون شامل ۳۴ ماده و ۲۹ تبصره و یک آیین نامه فنی درباره مجموعه راهکارهایی برای کاهش و کنترل آلودگی هواست.

به همین سبب شعار روز و هفته هوای پاک در سال جاری «نوسازی حمل و نقل، نفس تازه شهر» در نظر گرفته شده که اشاره به یکی از موضوعات مورد توجه قانون هوای پاک، یعنی آلودگی ناشی از وسایل نقلیه دارد. در ادامه هفته نیز یکشنبه (۲۸ دی ماه) با عنوان «عوارض سبز، صنعت مسئول و هوای پاک»، دوشنبه (۲۹ دی ماه) با عنوان «صنعت سبز و هوای پاک»، سه‌شنبه (۳۰ دی‌ماه) «حمل و نقل سبز، نفس تازه برای شهر»، چهارشنبه (اول بهمن ماه) «حکمرانی کارآمد: اجرای قانون هوای پاک» و پنج شنبه «۲ بهمن ماه» نیز با عنوان «هوای پاک و مشارکت های مردمی» نام‌گذاری شده است.

اگرچه نزدیک به یک دهه است که از تصویب قانون هوای پاک می‌گذرد، این قانون هنوز منجر به کاهش قابل توجه آلودگی هوا نشده است. شینا انصاری ـ رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ـ می‌گوید: به منظور اجرای قانون هوای پاک اقداماتی در چارچوب این قانون انجام شده است. به عنوان مثال آیین‌نامه‌های اجرایی پیگیری و جلسات متعددی برگزار شده است؛ اما در پاسخ به این پرسش آیا همه تکالیف، با وجود گذشت هفت‌ یا هشت سال از ابلاغ قانون، به طور کامل محقق شده است؟ باید گفت خیر. طبیعتا بسیاری از تکالیف انجام نشده است.

به عقیده بیشتر کارشناسان و مسئولان سازمان‌های متولی، اگرچه قانون هوای پاک از نظر محتوایی کامل است و وظایف دستگاه‌ها در متن قانون مشخص شده اما چالش اصلی در بخش اجرای این قانون است. به عنوان مثال دکتر علیرضا رییسی - معاون بهداشت وزارت بهداشت - در این‌باره می‌گوید: قانون هوای پاک در کشور از نظر محتوایی کامل است و وظایف دستگاه‌ها مشخص شده اما مشکل اصلی اجرای قانون است. 

این قانون ۳۴ ماده‌ای برای سازمان‌ها و وزارتخانه‌های مختلف همچون وزارت کشور، وزارت نیرو، وزات نفت، وزارت راه و شهرسازی، وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت ارتباطات و فناوری، وزارت بهداشت، وزارت آموزش و پرورش، معاونت علمی و فناوری رئیس‌جمهوری، سازمان حفاظت از محیط زیست، امور اقتصاد و دارایی، سازمان ملی استاندارد و سازمان صدا و سیما وظایفی تعیین کرده است؛ وظایفی که به میزان اجرای آن‌ها می‌توان انتظار کاهش آلودگی هوا و افزایش تعداد روزهایی با هوای قابل قبول و پاک را داشت. 

گزارش سازمان حفاظت محیط زیست از مقایسه‌ کیفیت هوای کلان‌شهرهای کشور نشان می‌دهد که از ابتدای سال جاری تا ۹ دی‌ماه ۱۴۰۴ در مقایسه با مدت مشابه سال ۱۴۰۳ وضعیت کیفیت هوا در اغلب شهرهای بزرگ کشور با کاهش روزهای پاک و قابل‌ قبول و افزایش روزهای ناسالم همراه بوده است.

سازمان حفاظت محیط زیست مسئول نظارت بر اجرای قانون هوای پاک است؛ قانونی که تمامی اشخاص، دستگاه‌ها و ‌مؤسسات دولتی و غیردولتی و... اشخاص مستقر در مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی، مناطق ویژه اقتصادی، شهرک‌ها و نواحی صنعتی موظفند تا مفاد آن را رعایت کنند.

یکی از مهمترین مواد قانون هوای پاک، موجب شده که در شرایط آلوده شدن هوا به صورت اضطراری ممنوعیت و محدودیت‌هایی اتخاذ شود. بر این اساس سازمان حفاظت محیط زیست با همکاری وزارت کشور و با تصویب هیات وزیران در مواقع اضطرار باید ممنوعیت‌ها یا محدودیت‌های موقت زمانی و مکانی و نوعی را برای پیشگیری از اثرات زیان‌بار و مقابله با منابع آلوده‌کننده هوا برقرار کند و بلافاصله جزییات آن را به عموم اطلاع رسانی کند. به عنوان مثال اجرای طرح زوج و فرد خودروها از در منازل، تعطیلی مراکز آموزشی در مقاطع مختلف و دورکاری یا تعطیلی ادارات از جمله تصمیماتی است که به سبب همین قانون، در شرایط آلودگی هوا اعلام می‌شود. 

علاوه بر تعیین مقررات برای شرایط اضطراری، قانون هوای پاک با برنامه‌های میان مدت و بلند مدت نیز به کاهش انتشار آلاینده‌ها از منابع ثابت و متحرک آلودگی هوا پرداخته است که  در این میان وسایل نقلیه، به عنوان یکی از مهم‌ترین منابع آلودگی هوا عنوان می‌شود. در آخرین سیاهه انتشار آلودگی هوای تهران که سال ۹۶ منتشر شد نیز به این نکته اشاره شده است البته این سیاهه هم در سطح تهران و هم در سطح کشوری در حال به روزرسانی است. 

به همین سبب و برای کنترل آلایندگی این منابع، مقرر شده انواع وسایل نقلیه موتوری داخلی و وارداتی در صورتی شماره‌گذاری شوند که حدود مجاز انتشار آلاینده‌ها را رعایت و تاییدیه سازمان حفاظت محیط زیست را نیز اخذ کنند.

علاوه بر این سازمان حفاظت محیط زیست با همکاری سازمان ملی استاندارد موظف شده که از ادامه تولید و ورود وسایل نقلیه‌ای که حدود مجاز انتشار آلاینده‌ها را رعایت نمی‌کنند، جلوگیری کند. بر اساس همین ماده نیز سازمان ملی استاندارد، با تعیین استاندارد، بر واردات قطعات مرتبط با احتراق و موثر بر آلایندگی وسایل نقلیه مثل اگزوز، فیلتر و کاتالیست (واکنش ساز) نظارت و آن را کنترل می‌کند. 

همچنین در قانون هوای پاک ساز و کاری نیز برای موضوعاتی مانند جایگزینی خودروهای فرسوده، حمل و نقل عمومی و خودروهای نو در نظر گرفته شده است. 

بیشتر بخوانید:

قانونی که نفسش به همکاری ۱۸ دستگاه بند است

مسئولان اجرای قانون هوای پاک در یک نگاه+ اینفوگرافیک

این قانون علاوه بر آلایندگی منابع متحرک، به آلایندگی منابع ثابت نیز پرداخته است. بر این اساس برای هر گونه احداث، توسعه، تغییر خط تولید و تغییر محل واحدهای تولیدی، صنعتی و معدنی باید مقررات ابلاغی از سوی سازمان حفاظت محیط زیست رعایت شود. به طوری که سازمان حفاظت محیط زیست، به‌ویژه دفتر ارزیابی اثرات زیست محیطی موظف شده حداکثر ظرف مدت یک ماه به استعلام‌ها برای درخواست جواز تاسیس و بهره برداری پاسخ دهد همچنین این سازمان باید در صورت عدم موافقت آن سازمان، دلایل آن را به استعلام کننده به‌صورت کتبی ارائه کند.

شناسایی واحدهای آلاینده، کیفیت سوخت، بیابان‌زدایی با هدف مقابله با گرد و غبار، تامین حق‌آبه تالاب‌ها، جلوگیری از انتشار خارج از حدود کلیه امواج رادیویی، الکترومغناطیسی، پرتوهای یون ساز و غیریون‌ساز و... نیز از دیگر موضوعاتی است که مورد توجه قانون هوای پاک قرار گرفته است.

بند بند قانون هوای پاک می‌کوشد همکاری دستگاه‌ها را به‌گونه‌ای جلب کند که آلودگی هوا نفس شهر را بند نیاورد اما با مرور اقدامات صورت گرفته، ترک فعل دستگاه‌ها و تداوم هوای غبارآلود در فصول مختلف می‌بینیم که این بندها و تبصره‌ها چندان به کار تنفس هوای بهتر نیامده است.   

منبع : ایسنا