امام علی(ع) با ادعای مصلحت، ظلم را توجیه نمی‌کرد

به گزارش ایسنا، شفقنا نوشت:

حجت الاسلام و المسلمین هادی سروش در جشن ولادت امیرالمومین در هیئت انصار المهدی که در مسجد الغدیر تهران بر گزار شد، گفت: معرفی امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام به وسیله چهره های مختلف در آثار متعددی نقش بسته است در رابطه با امیرالمؤمنین علیه السلام متفکران اسلامی و غیر اسلامی شرقی و غربی در رشته های مختلف ، مانند ادبیات و شعر ، علوم سیاسی ، و در علوم عرفانی ؛ همه و همه طبق سلیقه و آگاهی خود اثری برای امیرالمؤمنین گذاشته اند.

بهترین معرف علی، خداست

بهترین معرف امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام خالقذ علی ابن ابیطالب است ، او که علی را خلق کرد. جمله معروفی است که جزو اولین جملاتی است که ما در کودکی با او آشنا شدیم و در همه اقشار و طبقات جامعه شیعه کوچک و بزرگ با سواد و بی سواد معروف است و آن این است؛ لا فتی الا علی لا سیف الا ذوالفقار.

حدیث لا فتی در ادبیات فارسی و عرفانی

این جمله در شعر و اشعار بزرگان ادبیات فارسی نیز نهادینه شده آمده است نمونه ای از متذکر می شوم؛

عطار نیشابوری:

لا فتی الا علی در جان من

ذوالفقار و سیف او ایمان من

شاه نعمت‌الله ولی:

نَفْس خیر المرسلین است و ولیِّ کردگار

لافتی الّا علی لاسیف الّا ذوالفقار

محتشم کاشانی:

لا فتی الّا علی گویند اهل روزگار

ساکنان آسمان لا سیف الا ذوالفقار

شهریار:

نه خدا توانمش خواند نه بشر توانمش گفت

متحیرم چه نامم شه مُلکِ لافتی را

معنی لا فتی الا علی

اولا این جمله لا فتی ألا علی لا سیف ألا ذوالفقار گوینده او خداوند است که از زبان جبرئیل صادر شده است.

در جریان جنگ احد که امیرالمؤمنین از پیامبر محافظت می‌کنند دور پیامبر میچرخید و شمشیر میزد و پیامبر نگاه پرچمدار سپاه کفر کرد که هنوز پابرجا هست، امیرالمؤمنین با دستور پیامبر در یک نبرد شجاعانه پرچمدار سپاه کفر را از بین برد. اینجا بود که جبرئیل بر پیامبر نازل شد و لافتی را گفت و به نقل مورخین اهل سنت ؛ صدای لافتی همه شنیدند.

معروفیتِ حدیث لافتی در شیعه و سنی

لافتی ، روایتی است که بزرگترین رجال شیعه مانند شیخ صدوق شیخ طوسی و شیخ مفید این مشایخ سه گانه نقل کرده اند ، از میان علمای اهل تسنن ابن اثیر در کتاب الکامل فی التاریخ ، و طبری در تاریخش آورده است.

نقل طبری درجلد سوم تاریخش از ابی رافع چنین است ؛ در روز احد هنگامی که علی (ع) پرچمداران سپاه قریش را کشت و به زمین افکند رسول خدا عده ای از مشرکان قریش را دید، به علی دستور داد به آنان حمله کند حضرت به آنان حمله نمود و آنان را پراکنده کرد و شیبه بن مالک را کشت، سپس جبرائیل گفت: ای رسول خدا این است معنای برابری و برادری. پیغمبر فرمود علی ازمن است و من از او هستم. جبرئیل گفت: من هم از شما هستم.

ابی رافع گوید: در این هنگام مردم صدائی را شنیدند که می گفت: لا فتی الا علی لا سیف الا ذوالفقار. این روایت را احمد بن حنبل در کتاب ” الفضائل ” از ابن عباس نقل کرده است.

فتوت در قرآن

اولا سابقه این واژه در قرآن شریف آمده است. سوره مبارکه انبیا آیه ۶۰ اولین شخصیتی که عنوان فتی بر او نهاد حضرت ابراهیم است … وقتی بت هارا ابراهیم شکست سوال کرد نمرود که چه کسی بت هارا شکسته شنیده ایم یک فتی ، یعنی یک جوانمردی که به او ابراهیم گویند این کار را کرد. مورد دیگری که در قرآن داریم درباره اصحاب کهف است که جوانان را به فتیه یعنی آن جوانمردانی که به خدا ایمان داشتند ، نام برده است.

معنی لا فتی و فتوت

فتی به معنی فتوت از آن کلمات عربی است که ما نمی‌توانیم یک واژه برای ترجمه او پیدا کنیم. در عرب کلماتی داریم که نمی‌توانیم یک کلمه در مقابلش برای ترجمه قرار داد. میگوند جوانمردی ولی این بخشی از آن را معنی می‌کند.

فتوت از نگاه عارف ملاعبدالرزاق کاشانی

عارف بزرگ مرحوم عبد الرزاق کاشانی کتابی درباره فتوت نوشته است و او می‌گوید فتوت برای کسی است که تمام مراتب اخلاق را به صورت آگاهانه در خود دارد ، بعد دارا بودنِ سه اصل را توضیح میدهد که یک مرد با فتوت دارای سه خصوصیت است.

امیرالمومنین و مقام توحید و خداخواهی

اول ؛ صاحب مقام توحید است و خدا در جان او تجلی کرده باشد و غیر خدا توجهی به کسی ندارد. خدامحوری امام علی خود یک فرصت وسیع می طلبد. در روایت است ؛ «ممسوس فی ذات الله» به عنوان نمونه؛ فاطمه زهرا در لحظات آخر گریه میکرد ، امیرالمؤمنین علت گریه را پرسید ، او فرمود گریه من برای حوادثی است بعد از من با شما خواهند داشت! امیرالمؤمنین فرمود : ان ذلک فی ذات الله قلیل . به خدا قسم تمام حوادثی که تا آخر عمر پیش می‌آید در برابر وظیفه ام پیش خدا برای من به حساب نمی‌آید این توحید و خداشناسی و عرفان امیرالمؤمنین است.

عدالت علی، روشن تر از آفتاب

دومین چیزی که در فتوت علی (ع) نقش آفرین است؛ عدالت است. عدالت علی آنچنان مانند آفتاب پر نور است که یک مسیحی هم برای امیرالمؤمنین می‌نویسد؛ صوت العداله انسانیه که در ادامه بیشتر از عدالت او گفته می شود.

جایگاه محبت و عواطف علی (ع) در فتوت او

ملا عبد الرزاق کاشانی می‌گوید؛ محبت، پایه سوم فتوت است. سر سلسله فتوت داران ؛ ابراهیم است که ‘ابوالفتیان’ است و قرآن از ابراهیم به عنوان فتی نام می برد. و پیامبر اسلام ‘سید الفتیان’ است . این نمونه ای سیادت و آقایی پیامبر در جوانمردی است که تاربخ نقل می کند ؛ ابن وهب است از سران شرک است نقشه قتل پیامبر را با کمک مشرکان مکه ریخت و آمد مدینه آن را پیاده کند ! متوجه شد فرزندش اسیر مسلمین است، خواست اول اورا آزاد کند و سپس پیامبر را به قتل رساند چنان جذب پیامبر شد مسلمان شد و پیامبر فرزند اورا آزاد نمود .

امیرالمؤمنین، ‘قطب الفتیان’ است

علی (ع) قطب و مرکز فتوت است ، یعنی هر کسی درعام هستی زیر سایه ابراهیم و پیامبر رفتار آگاهانه اخلاقی دارشته باشد ، باید خود را با امیرالمؤمنین تراز کند و بسنجد.

فتوت علی در زمان قدرت

قدرت یک فرصتی است وقتی شخصی به قدرت رسید خیلی چیز ها یادش می‌رود. اما فتوت امیرالمؤمنین به هیچ عنوان در زمان حاکمیت با زمان خانه نشینی تفاوت ندارد.

جریان بصره و جنگ جمل تمام شد امیرالمؤمنین به هر نفر ۵۰۰ درهم تقسیم کرد و یک ۵۰۰ درهم آخر را برای خودشان ماند . یک نفر دیر رسید و گفت ؛ کنت معک و ان عاب جسمی ؛ من دلم با شما بود گرچه خودم نتونستم با شما باشم. پس سهمی به من عنایت کنید. امیرالمؤمنین نفرمود تمام شده و شما در نبرد حضور نداشتی بلکه با یک جوانمردی سهم شخصی خود را به آن شخص داد.

معاویه و ایجاد انحصارِ فکری

معاویه در این وصیت به یزید نوشت ؛ که شما این مردم را آزاد نگذار اگر هم در نبردی مجبور بودی به شهر دیگری آنان را اعزام کنی ، ولی زود برگردان زیرا من این مردم شام را تربیت کردم که چیزی غیر از معاویه نمی‌شناسند و نباید اخلاقشان عوض شود!

علی و حقِ آزادی انتخاب

در مقابل روش ناپسند معاویه ، سبک امیرالمؤمنین است ؛ عده ای از شاگردان ابن مسعود که از قاریان و مفسران قرآن بودند با دعوت امیرالمؤمنین بطرف صفین آمدند و به امیرالمؤمنین عرض کردند که ما نمیدانیم حق با شماست و یا با نیروی مقابل شما ! ما درخواستی داریم ، ما دنبال لشگر شما می آییم اما کمی عقب تر از شما و ما در مکانی اردو میزنیم تا ببینم کدام یک به عدالت و حق نزدیک است ، ما به همان ملحق خواهیم شد.

امیرالمؤمنین این جمله را فرمود: ‘مرحبا و اهلا ، هذا هو الفقه فی الدین ‘ ، آفرین اصل فهم دینی همین است که کسی را کورکورانه قبول نکند و این یعنی اجازه دادن به مردم برای آگاه شدن و انتخاب آگاهانه ، این نشان از مقام فتوت و اخلاق بزرگوارانه و جوانمردی امیرالمومنین است.

علی (ع) از خسارات احتمالی نیروی نظامی شانه خالی نمی کند

نمونه دیگر از فتوت و جوانمردی و اخلاق و بزرگواری علی (ع)‌ در نامه ۶۰ نهج البلاغه روشن می شود. لشگر امیرالمؤمنین از منطقه ای عبور می‌کند امیرالمؤمنین برای آن شهر پیغامی فرستاد نامه ۶۰ در نهج البلاغه است ، و نوشت ؛ من سفارش شما را لشگر کرده ام تا نیروهای نظامی هیچ گونه نگرانی و آسیبی برای شهر شما نداشته باشد.

علی (ع)‌ نمی‌گوید؛ مهم مصلحت حکومت است گرچه خانه خراب شود و با زراعتی تخریب شود و یا نگران بر مردم مستولی شود ! اینها در قاموس فتوت علی علیه‌السلام وجود ندارد.

سپس نوشت؛ من علی نسبت به هر رفتاری که موجب ناراحتی شما شود راضی نیستم ، اگر در عبور لشگر به شما ، یا به امنیت کسب کار شما خسارتی وارد شد ، من در این لشگر حضور دارم تا خسارت شمارا خودم پرداخت کنم در حالی که می‌توانست با یک جمله مصلحت اسلام هرکاری بکند این چنین برخور می‌کند.

در نتیجه؛ حدیث “لا فتی الا علی” را باید از جنگ احد عبور داد و به تمام عمر مبارک امام علی و خصوصا در پنج سال حکومت او وارد کرد و از اخلاق جوانمردانه او درس گرفت.

منبع : ایسنا