مهاجرت بی‌خطر نیست حتی برای پرندگان!

​همزمان با فرا رسیدن سرمای شدید در سیبری، پرندگان مهاجر شامل انواع شکاری، آبزی و کنار آبزی، مناطق شمالی را ترک کرده و به زیستگاه‌های مازندران مهاجرت می‌کنند. این پرندگان پس از گذراندن زمستان در تالاب‌های استان، در اواخر بهمن ماه به سیبری بازمی‌گردند. این کوچ عظیم که از اواسط شهریور آغاز و تا اواسط زمستان ادامه دارد، تالاب‌ها و آبگیرهای میانکاله، آمل و محمودآباد را میزبان خود می‌کند.

فلامینگوها و قوها از گونه‌های پرشماری هستند که برای زمستان‌گذرانی به این مناطق می‌آیند. گفتنی است که مسیر بازگشت این پرندگان از تالاب فریدونکنار به سیبری، شامل پروازی ۴۰۰۰ کیلومتری است.

تالاب بین‌المللی فریدونکنار مازندران، به عنوان یکی از ۲۲ تالاب ثبت شده در کنوانسیون رامسر، اهمیت ویژه‌ای در میزبانی از پرندگان مهاجر، به ویژه درنای سیبری، دارد. این تالاب با وسعت ۵۴۲۷ هکتار در نزدیکی دریای کاسپین واقع شده است.

علاوه بر فریدونکنار، تالاب و آبگیرهای اطراف آن با پوشش گیاهی متنوع، محیط مناسبی برای این پرندگان فراهم می‌کنند. تالاب سرخرود در محمودآباد نیز میزبان قوهای مهاجری است که سالانه مسیری ۵۰۰۰ کیلومتری را برای رسیدن به آن طی می‌کنند.

انواع مرغابی، چنگر، غاز، خوتکا و حواصیل از جمله گونه‌هایی هستند که در تالاب‌های آمل و محمودآباد زمستان‌گذرانی می‌کنند. ​بر اساس گزارش‌ها در پایش زمستانه سال گذشته، حدود ۳۸۰ هزار بال پرنده از ۸۰ گونه مختلف در مازندران زمستان را گذرانده‌اند. ​تالاب میانکاله و خلیج گرگان نیز زیستگاه‌های حساسی برای زمستان‌گذرانی پرندگان مهاجر به شمار می‌روند.

این روزها تالاب‌های بین‌المللی مازندران همچون فریدونکنار، سرخرود و میانکاله صحنه‌های تماشایی و در عین حال حسرت‌بار دسته‌های منظم پرندگانی را به نظاره نشسته که پس از ماه‌ها مهمان‌نوازی طبیعت استان، رخت سفر بربسته و عازم مقاصد اصلی خود در عرض‌های شمالی هستند.

دسته‌های بزرگ پرندگانی چون خوتکا، چنگر، قو، اردک‌، حواصیل و فلامینگو که در هفته‌های اخیر مشغول ذخیره‌سازی انرژی و تقویت بنیه خود از طریق تغذیه فراوان بودند، اینک در گروه‌های چندصدتایی در شالیزارها و آب‌بندان‌های حاشیه تالاب تجمع کرده و گاه و بی‌گاه با پروازهای آزمایشی، توان بال‌های خود را برای سفری هزاران کیلومتری می‌سنجند.

امید روشن، کارشناس حیات وحش، در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: پرندگان مهاجر معمولاً زمان کوچ خود را بر اساس طول روز و دمای هوا تنظیم می‌کنند. این پرندگان برای رسیدن به‌موقع به مناطق زادآوری خود و جفت‌یابی، مسابقه‌ای نفسگیر با زمان را آغاز می‌کنند.

روشن، تصریح کرد: با افزایش دمای آب و هوا در عرض‌های شمالی، پوشش گیاهی و حشرات مورد تغذیه این پرندگان در سیبری و حوزه دریای بالتیک فعال می‌شود و غریزه مهاجرت به آن‌ها فرمان بازگشت می‌دهد.

سفر بی‌خطر نیست!

اما سفر بازگشت پرندگان مهاجر به سرزمین‌های مادری در سیبری، قزاقستان و شمال دریای خزر، تنها یک مهاجرت ساده نیست؛ این سفر مملو از خطرات طبیعی و انسانی است که هر ساله بخش قابل توجهی از این جمعیت عظیم را قربانی می‌کند.

مسئولان و کارشناسان حفاظت محیط زیست که یک روند ۱۵ ساله را ازحضور پرندگان مهاجر زیرنظر گرفته‌اند، حالا به تهدیداتی چون پسروی آب دریای خزر و خشکسالی‌های مداوم در مازندران اشاره می‌کنند که سبب شده نمودار کاهشی تعداد پرندگان مهاجر شیب تندتری پیدا کند.

به گزارش ایسنا، تعداد پرندگان مهاجر در تالاب‌های مازندران هر سال متغیر است. در سال ۲۰۱۶، حدود ۲۰۰ هزار قطعه پرنده مهاجر به این تالاب‌ها کوچ کردند. جمعیت قوهای مهاجر در تالاب سرخرود نیز که از ۵۰۰ فرد در ۱۳ سال پیش به ۱۰ هزار فرد در سال‌های ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۵ رسیده بود، اکنون به حدود ۵۰۰۰ قو کاهش یافته است. ​علاوه بر این، آلودگی هوا، آب و غذا نیز بر سلامت پرندگان مهاجر تأثیر منفی می‌گذارد. ​

اما یکی از مهمترین چالش‌هایی که پرندگان در مسیر بازگشت با آن مواجه‌اند، معضل شکار غیرمجاز است. اگرچه در ایام پایانی زمستان، شدت شکار نسبت به پاییز کمتر می‌شود، اما برخی شکارچیان فرصت‌طلب با استفاده از حضور پرندگان در حال تجمع برای کوچ، اقدام به شکار بی‌رویه می‌کنند.

امید روشن، کارشناس حیات وحش با ابراز نگرانی در این باره گفت: متأسفانه برخی فکر می‌کنند با رفتن پرندگان، کار تمام است، اما پرندگان در این ایام به شدت نیازمند آرامش هستند تا انرژی خود را جمع کنند. هر تیری که شلیک می‌شود، ممکن است یک خانواده از پرندگان را از رسیدن به مقصد بازدارد.

روشن افزود: یکی از جدیدترین و مدرن‌ترین تهدیدها علیه پرندگان مهاجر در مازندران، استفاده از تورهای هوایی یا همان دام هوایی است که در برخی مناطق حاشیه تالاب‌ها نصب می‌شود. این تورها که گاه تا ارتفاع ۱۵ متری نصب می‌شوند، برای پرندگان در حال پرواز کاملاً نامرئی هستند. پرنده با سرعت به تور برخورد کرده و در آن گرفتار می‌شود. شکارچیان از این روش برای زنده‌گیری پرندگان شکاری و یا حتی پرندگان معمولی استفاده می‌کنند.

در همین راستا، مسئولان دوایر محیط زیست مناطق تالابی استان اعلام کردند: به منظور تأمین امنیت پرندگان در این ایام حساس، گشت‌های ویژه‌ای در منطقه مستقر شده‌اند و از هرگونه شکار و صید غیرمجاز تا پایان کامل مهاجرت جلوگیری به عمل خواهد آمد. از کشاورزان و روستائیان حاشیه تالاب‌ها نیز درخواست شده است در صورت مشاهده هرگونه تخلف، مراتب را به سامانه ۱۵۴۰ اطلاع دهند.

روشن، در بخش پایانی هشدارهایش با اشاره به نقش تالاب‌های میانی به عنوان ایستگاه‌های بین‌راهی در مسیر مهاجرت پرندگان گفت: حفظ تالاب‌های میانی در مسیر مهاجرت (نظیر تالاب‌های استان‌های گلستان، گیلان و حتی مناطق حفاظت شده در کشورهای همسایه) برای بقای پرندگان حیاتی است. پرندگان برای استراحت و تغذیه در مسیر رفت و برگشت به این ایستگاه‌ها نیاز مبرم دارند. تخریب یا آلودگی این تالاب‌ها می‌تواند فاجعه‌ای زیست‌محیطی برای جمعیت پرندگان مهاجر باشد.

به گزارش ایسنا، مازندران دارای ۲ تالاب بین‌المللی میانکاله و فریدونکنار و چندین تالاب و آبگیر محلی، چون ساهون، لپو و پلنگان، ولشت، استخرپشت، گل‌پل، خضر نبی، شورمست، دریوک، سراندون و بالندون، گز و کندوچال است. استان همچنین افزون بر ۸۰۰ قطعه آب‌بندان به مساحت ۱۷ هزار هکتار دارد. همه ساله در فصل زمستان۱۰۰ گونه پرنده مهاجر زمستان گذران با جمعیتی حدود ۳۰۰ هزار بال به مازندران مهاجرت می‌کنند. مازندران امروز در حالی آخرین وداع را با پرندگان مهاجر خود تدارک می‌بیند که امیدوار است پاییز آینده، دوباره شاهد پرواز بال‌های بی‌شمار آن‌ها بر فراز تالاب‌ها باشد؛ آرزویی که تحقق آن در گرو حفظ زیستگاه‌ها و برخورد قاطع با شکارچیان غیرمجاز است.

منبع : ایسنا