ببینید| روسیه مانع توسعه ایران در دوره قاجاریه بود

[یکی دیگر از موانع توسعه در دوران قاجار] روسیه و ترکمانچای بودند. این را خود مخبرالسلطنه هدایت می‌گوید، او می‌گوید هرکاری می‌خواستیم بکنیم روسیه اعتراض می‌کرد