«سامی» فیلمی متفاوت در نگاه به جنگ

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی خانه سینما، نشست نقد و بررسی فیلم «سامی» در خانه سینما برگزار شد. در ابتدای این نشست سپیده حیدرآبادی مدیر روابط عمومی این خانه با اشاره به غیبت کیانوش عیاری به دلیل کسالت از ارسال پیام ویدیویی توسط او خبر داد.

عیاری در این ویدئو در سخنانی درباره فیلم گفت: این فیلم درخشان است. هنر همیشه جاودان و تحت هر شرایطی جاری است. کارگردان فیلم بدون هیچ‌گونه خودنمایی در عرصه‌های کارگردانی، نگارش سناریو و فیلمبرداری، این اثر را مقابل دوربین برده است.«سامی» وابسته به سینمایی است که من به آن علاقه‌مند هستم. اینگونه آثار بدون خودنمایی، تماشاگر را درگیر خود می‌کنند. در سه روز گذشته، ۲ بار این فیلم را تماشا کرده‌ام و در نوبت دوم از دیدن آن رضایت بیشتری داشتم. فیلمی که در هفتاد و پنج دقیقه ساخته شده، گویی تنها ۵۰ دقیقه به نظر می‌رسد؛ این امر نشان می‌دهد اثر از ساختاری سنجیده و بسیار درست برخوردار است.

وی با اشاره به ویژگی‌های این اثر بیان کرد: در «سامی» هیچ پلان اضافی به چشم نمی‌خورد. یکی از ویژگی‌های مثبت فیلم، استفاده از زبان بومی است. با وجود اینکه بازیگر اصلی اثر چهره‌ای ناشناخته است، نقش خود را به درستی و همچون یک بازیگر باتجربه ایفا کرده است. این موضوع در شیوه نقش‌آفرینی سایر بازیگران نیز مشهود است. بازیگر نقش ابوزائد نیز ارائه‌ای بی‌کم و کاست داشته و من مشتاق همکاری با او هستم.

در ادامه این نشست پرویز جاهد، نویسنده، منتقد و پژوهشگر سینما نیز درباره فیلم گفت: سال‌ها است با حبیب باوی ساجد آشنا هستم و می‌دانم او دغدغه سینما دارد و در فیلم‌های خود نشانه‌هایی از نئورئالیسم ایتالیایی را بازنمایی کرده است.

وی افزود: سادگی فیلم، یکی از ویژگی‌های نئورئالیسم است؛ سبکی که پس از جنگ جهانی دوم در سینمای ایتالیا در روایت، شخصیت‌پردازی، فضاها و میزانسن‌ها مشهود بود. چزاره زاواتینی، فیلمساز و نظریه‌پرداز جنبش نئورئالیسم، معتقد بود این جنبش سینمایی در واقع به تصویر کشیدن زندگی کارگر خسته‌ای است که صبح به سر کار رفته و غروب به خانه بازمی‌گردد و اگر فیلمی بتواند این موضوع را با سادگی منتقل کند، موفق خواهد بود.ساجد در این فیلم به سراغ موضوعی رفت که برای من تازگی داشت؛ مین‌هایی که از جنگ مانده و سرزمینی که پس از سی سال همچنان دارای افرادی معلق است، موضوع جالبی است. در چنین شرایطی، شخصیت‌ها تنها انتظار می‌کشند و این انتظار، تم اصلی فیلم را شکل می‌دهد. ملال، تنهایی، خستگی و انتظار در زندگی این افراد به خوبی تصویر شده است.

این منتقد باسابقه با اشاره به تجربه زیسته خود از زندگی در جنوب کشور، تصریح کرد: زمان جنگ، من در آبادان حضور داشتم و سرباز بودم. پس از شکسته شدن محاصره آبادان و در شب حمله، می‌دانستیم که عراقی‌ها جلوی خاکریز خود را مین‌گذاری کرده بودند. وقتی حمله شروع شد، با مسیری پر از مین مواجه شدیم و تعدادی از دوستان من به شهادت رسیدند. یادآوری این تراژدی برای من بسیار دردناک است.

جاهد تاکید کرد: فیلم «سامی» نشان می‌دهد که ترومای جنگ پس از ۳۰ سال همچنان در فرد باقی می‌ماند و حتی کودکان در اثر این موضوع ناقص و معلول به دنیا می‌آیند. من از حبیب باوی ساجد برای تصویر کردن این فاجعه سپاسگزارم.

در ادامه، مهدی نادری فیلمساز، گفت: دین ادا نشده بسیاری نسبت به حبیب باوی ساجد در خود احساس می‌کنم به همین دلیل خود را به این نمایش رساندم. این فیلم بارها قابل تماشا است. جنوب ایران به لحاظ اقتصادی و فرهنگی، فخر خاورمیانه است. مردم جنوب با تمام مشکلاتی که با آن مواجه هستند، همچنان با آغوش باز پذیرای مهمان هستند و درب خانه آن‌ها همیشه به روی مهمان باز است. هنگام تماشای این فیلم، بغض همراه من بود. من با منطقه جنوب آشنایی خوبی دارم و مسئله تاریخی زمانه کنونی به رودخانه‌ها، آیین‌ها و زبان ملت‌های کهن در گسل‌های تمدنی بازمی‌گردد. فیلم‌های بسیاری درباره جنگ ساخته شده است، اما به عقیده من «سامی» با همه آن‌ها متفاوت است. این فیلم شرافتمندانه به واقعیت‌هایی اشاره دارد که از آن‌ها بی‌خبر بودیم. سالی که در جشنواره اجتماعی آبادان با حبیب باوی ساجد آشنا شدم، به منطقه عملیاتی جنگی در خرمشهر سر زدیم و با ویرانه‌ای مواجه شدیم.

وی بیان کرد: به عقیده من، «سامی» تجسم یک فعالیت ادبی نیز به شمار می‌رود. زبان زیبای عربی در این فیلم از شمایل زیبایی برخوردار است و مشخص است فیلمساز با دقت قابل توجهی جملات را در کنار یکدیگر قرار داده و در ادامه، برگردانی تصویری از آن ارائه کرده است.

نادری با تاکید بر بعد شاعرانه فیلم یادآور شد: فیلمساز خود به عنوان فردی جنوبی، از میان مشکلات بسیار به بیانی شاعرانه دست پیدا کرده و با ذهنیت عاقلانه یک فیلمساز، اثری تولید کرده که حتی یک فریم اضافه در آن وجود ندارد. فیلم «سامی» حاوی زمینه‌های نشانه‌شناسانه است که به صورتی گویا ارائه شده‌اند.

سپس حبیب باوی ساجد درباره انتخاب زبان عربی در فیلم توضیح داد: با توجه به جغرافیای محل رخداد فیلم، انتخاب این زبان بدیهی‌ترین امر ممکن بود. برای باورپذیری اثر، باید زبان برآمده از هر اقلیم و جغرافیا مورد تاکید فیلمساز قرار گرفته و به آن‌ توجه شود. در جنوب کشور، فیلم‌های متعددی با محوریت کاراکترهای عرب ساخته شده است که در واقع به فارسی با لهجه صحبت می‌کنند و این موضوع با واقعیت رئالیستی مطابقت ندارد.

باوی ساجد درباره کتاب «سینمای بی‌چیز» گفت: زمانی که مشغول ساخت فیلم «سامی» بودم با دشواری‌هایی مواجه شدم که آن را در کتاب مطرح کردم. علی‌رغم سختی‌های کار و فعالیت به صورت دوشیفته، خود را متعهد کرده بودم که روزانه گزارشی در خصوص هر روز از مراحل فیلمبرداری به نگارش درآورم. در نتیجه مجموعه نوشتارهایی آماده شد که فکر کردم می‌تواند به فیلمسازان جوان که سال‌ها با درهای بسته مواجه بوده‌اند، کمک کند.

کارگردان «سامی» با اشاره به اهمیت به تصویر کشیده شدن دغدغه‌های شخصی توسط فیلمسازان جوان گفت: به عقیده من، جوان‌ها نباید برای ساخت فیلم خود در پی حضور بر فرش قرمز و همکاری با ستارگان سینما باشند. تلاش کردم با نگارش کتاب «سینمای بی‌چیز» بر این امر تأکید کنم. آقای تهامی‌نژاد نیز در نقد خود بر این کتاب، به درستی به واکاوی سینمای بی‌چیز پرداخته‌اند. اگر فردی دغدغه ساخت فیلم دارد، باید تمام توجه خود را تنها معطوف به ساخت فیلم کند و به همکاری با ستارگان سینما توجه نکند. ایده این فیلم نخستین بار در سال ۱۳۹۳ به ذهن من خطور کرد. در ابتدا قرار بود «سامی» یک فیلم مستند بلند باشد اما زمانی که ایده به خوبی در اعماق ذهنم شکل گرفت، به این نتیجه رسیدم که باید در قالب فیلمی داستانی ساخته شود.

باوی ساجد بیان کرد: متأسفانه در سال‌های اخیر داشته‌های طلایی سینمای مستند قربانی درام شده و به همین دلیل فیلم‌های مستند قابل باور نیستند. بنابراین تصمیم گرفتم پس از چهار سال و در سال ۱۳۹۷ این فیلم را به صورت داستانی کارگردانی کنم.

وی در خصوص خصلت‌های فرهنگی جنوب کشور نیز گفت: خطه جنوب گویی روحی تنیده شده در فرهنگی هزارتو است و نمی‌توان آن را تنها در یک فیلم به تصویر کشید. تلاش کردم در «سامی» به بخشی از این موارد در فرهنگ جنوب نور بتابانم و از جمله در شیوه نامگذاری‌ها به این موضوع توجه داشتم. فیلم‌هایی از جمله «ناخدا خورشید»، «آنسوی آتش» و «دونده» که در خطه جنوب مقابل دوربین رفته‌اند، برای من اهمیت زیادی دارند و به همین دلیل چندین بار به تماشای آن‌ها نشسته‌ام.

باوی ساجد بر نقش کیانوش عیاری در تولید این اثر تاکید کرد و بیان داشت: آقای عیاری از مرحله پیش‌تولید مشاوره‌های بسیاری به من ارائه دادند و حتی باعث تغییر نام فیلم شدند و از ایشان بسیار ممنونم.