زخم جنگ بر پیکر طبیعت؛ تلف شدن آهوها در جزیره خارگ

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- حامد عرب‌زاده: جنگ‌ها و درگیری‌های نظامی تنها به تخریب زیرساخت‌های اقتصادی و انسانی محدود نمی‌شوند و آثار آنها گاه تا سال‌ها بر محیط زیست و زیستگاه‌های طبیعی باقی می‌ماند.

آلودگی‌های ناشی از انفجارها، برهم خوردن آرامش زیستگاه‌ها، تخریب منابع طبیعی و ایجاد اختلال در چرخه‌های زیستی گونه‌های جانوری، از جمله پیامدهایی است که در بسیاری از مناطق درگیر بحران‌های نظامی در جهان مشاهده شده است.

در استان بوشهر نیز جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، علاوه بر ایجاد خسارات در برخی زیرساخت‌ها، نگرانی‌هایی را درباره وضعیت زیستگاه‌های طبیعی به ویژه در جزیره خارگ ایجاد کرده است.

جزیره‌ای که اگرچه بیشتر با نقش راهبردی خود در صنعت نفت و صادرات انرژی شناخته می‌شود، اما در کنار این اهمیت اقتصادی، از منظر زیست‌محیطی نیز دارای ارزش قابل توجهی است.

خارگ یکی از زیستگاه‌های مهم آهوی ایرانی در جنوب کشور محسوب می‌شود؛ گونه‌ای که طی سال‌های گذشته تحت برنامه‌های حفاظتی قرار داشته و جمعیت آن در این جزیره از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

وقوع حوادث اخیر در شرایطی رخ داد که بسیاری از گونه‌های جانوری در فصل زادآوری و تولیدمثل قرار داشتند؛ موضوعی که به گفته کارشناسان، ارزیابی دقیق آثار آن را با حساسیت بیشتری همراه می‌کند.

فعالان محیط زیست معتقدند خسارات ناشی از بحران‌ها تنها به تلفات مستقیم گونه‌ها محدود نمی‌شود و استرس ناشی از انفجارها، جابه‌جایی اجباری جانوران، برهم خوردن امنیت زیستگاه‌ها و اختلال در فرآیند زادآوری نیز باید در ارزیابی‌های نهایی مورد توجه قرار گیرد.

تلف شدن ۲۵ رأس آهو در جزیره خارگ

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان بوشهر در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به خسارات وارده به حیات وحش جزیره خارگ اظهار کرد: در جریان حملات اخیر، ۲۵ رأس آهو در جزیره خارگ تلف شدند که این موضوع از سوی کارشناسان محیط زیست استان مورد بررسی و مستندسازی قرار گرفته است.

همزمانی تلف شدن ۲۵ راس آهو در خارگ با فصل زایش و تولید مثل گونه‌های جانوری، ضرورت انجام بررسی‌های دقیق‌تر را دوچندان کرده است عبدالرحمن مرادزاده افزود: همزمانی این رخدادها با فصل زایش و تولیدمثل گونه‌های جانوری، ضرورت انجام بررسی‌های دقیق‌تر را دوچندان کرده است و به همین دلیل ارزیابی نهایی آثار این حوادث پس از پایان فصل زادآوری انجام خواهد شد.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان بوشهر خاطرنشان کرد: بررسی‌های تخصصی برای تعیین ابعاد نهایی خسارات زیست‌محیطی همچنان ادامه دارد و در صورتی که نتایج مطالعات نشان‌دهنده کاهش جمعیت گونه‌های آسیب‌دیده باشد، گزارش نهایی برای پیگیری در سطح ملی و از طریق دولت ارائه خواهد شد.

مرادزاده با اشاره به اقدامات انجام شده برای ثبت این خسارات تصریح کرد: مستندسازی آثار ناشی از جنگ بر محیط زیست جزیره خارگ در دستور کار قرار دارد و این موضوع از طریق مراجع ذی‌ربط ملی پیگیری می‌شود.

وی ادامه داد: محیط زیست متعلق به همه نسل‌ها است و حفاظت از آن در شرایط عادی و بحرانی باید مورد توجه قرار گیرد. تلاش خواهیم کرد با همکاری دستگاه‌های مسئول، ابعاد مختلف این خسارات به صورت علمی و کارشناسی مورد ارزیابی قرار گیرد.

خسارات زیست‌محیطی فراتر از تلفات مستقیم است

کارشناس حیات وحش و پژوهشگر تنوع زیستی در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: تلفات مستقیم گونه‌های جانوری تنها بخشی از آثار ناشی از بحران‌های نظامی بر محیط زیست است و معمولاً آثار غیرمستقیم این رخدادها در بلندمدت آشکار می‌شود.

محمدرضا صادقی افزود: در فصل زادآوری، هرگونه اختلال در زیستگاه می‌تواند بر موفقیت تولیدمثل گونه‌ها تأثیر بگذارد. استرس ناشی از صداهای شدید، جابه‌جایی ناخواسته جانوران و تغییر رفتارهای طبیعی، عواملی هستند که ممکن است در کاهش نرخ بقا و زادآوری نقش داشته باشند.

این کارشناس تصریح کرد: ضروری است که پایش جمعیت آهوان خارگ در بازه‌های زمانی مختلف انجام شود تا بتوان آثار واقعی این رخداد را بر وضعیت جمعیتی گونه ارزیابی کرد.

صادقی خاطرنشان کرد: در صورت مشاهده کاهش معنادار جمعیت، لازم است برنامه‌های حفاظتی ویژه‌ای از جمله تقویت حفاظت از زیستگاه، محدودسازی عوامل مزاحم و حتی در صورت نیاز اجرای طرح‌های احیای جمعیت در دستور کار قرار گیرد.

بازسازی محیط زیست نباید مغفول بماند

پژوهشگر حوزه محیط زیست نیز در گفتگو با خبرنگار مهر بیان کرد: معمولاً پس از بحران‌ها توجه اصلی به بازسازی زیرساخت‌های اقتصادی و خدماتی معطوف می‌شود، اما محیط زیست نیز بخشی از سرمایه ملی است که نیازمند برنامه‌ریزی برای جبران خسارات است.

سمیه احمدی ادامه داد: خارگ علاوه بر جایگاه اقتصادی، دارای ارزش‌های طبیعی منحصر به فردی است و حفاظت از گونه‌های جانوری آن باید به عنوان بخشی از برنامه‌های بازسازی پس از بحران دیده شود.

احمدی افزود: تدوین بانک اطلاعاتی دقیق از وضعیت گونه‌های جانوری پیش و پس از بحران، می‌تواند به تصمیم‌گیری بهتر مدیران در حوزه حفاظت محیط زیست کمک کند.

وی تأکید کرد: افزایش آگاهی عمومی درباره تأثیر جنگ‌ها بر طبیعت نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا محیط زیست قربانی خاموش بسیاری از بحران‌ها است و آثار آسیب به آن ممکن است سال‌ها بعد آشکار شود.

ضرورت نگاه بلندمدت به حفاظت از طبیعت

هرچند بررسی‌های تخصصی درباره آثار زیست‌محیطی جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان در استان بوشهر همچنان ادامه دارد، اما اعلام تلف شدن ۲۵ رأس آهو در جزیره خارگ نشان می‌دهد که تبعات بحران‌ها تنها متوجه زیرساخت‌ها و جوامع انسانی نیست و زیست‌بوم‌های طبیعی نیز از این رخدادها آسیب می‌بینند.

کارشناسان معتقدند مستندسازی دقیق خسارات، انجام مطالعات علمی درباره وضعیت گونه‌های آسیب‌دیده و تدوین برنامه‌های جبرانی و حفاظتی، می‌تواند به کاهش پیامدهای بلندمدت این حوادث کمک کند.

در استانی که همزمان بار سنگین توسعه صنعتی و حفاظت از محیط زیست را بر دوش می‌کشد، توجه به ابعاد پنهان خسارات زیست‌محیطی می‌تواند گامی مهم در حفظ سرمایه‌های طبیعی برای نسل‌های آینده باشد.