امام هادی (ع)؛ پیشگام مدیریت جامعه برای عصر غیبت

خبرگزاری مهر - گروه استان ها، فاطمه گلوی: ولادت امام هادی(ع) در نیمه ذی‌الحجه سال ۲۱۲ هجری، اتفاق افتاد؛ و در دورانی پر از تلاطم سیاسی و اجتماعی، راه هدایت را برای پیروان مکتب اهل‌بیت (ع) روشن ساخت.

امام هادی (ع) در یکی از دشوارترین دوران‌های تاریخ اسلام حضور داشتند؛ ایشان با قرار گرفتن در فضای خفقان‌آلود حاکمیت خلفای عباسی و محدودیت‌های شدید تحمیل‌شده، توانستند با ظرافتی بی‌نظیر، شبکه ارتباطی وکالت را سازماندهی کرده و شیعیان را برای ورود به دوران غیبت آماده کنند.

آنچه شخصیت امام هادی (ع) را در تاریخ برجسته می‌سازد، تنها علم سرشار و عصمت ایشان نیست، بلکه استقامت بی‌بدیل در برابر فشارهای سیاسی و حفظ هویت تشیع در سامرا، یعنی پایتخت نظامی عباسیان است.

جایگاه شخصیتی آن حضرت، آمیزه‌ای از صلابت در برابر انحرافات عقیدتی و رأفت در تعلیم معارف الهی است؛ دعای روح‌نواز «جامعه کبیره» که به یادگار مانده از ایشان است، خود گویاترین شناسنامه برای شناخت جایگاه امام در نظام هستی است؛ متنی که چنان با حکمت و دقت تنظیم شده که به عنوان «دائرةالمعارف امام‌شناسی» شناخته می‌شود؛امام هادی (ع) با تبیین دقیق جایگاه امام، عملاً سدی در برابر جریان‌های فکری منحرف ایجاد کردند.

تبیین جایگاه امام هادی (ع) به معنای بازخوانی استراتژی‌های مقاومت فرهنگی در برابر هجمه‌های اعتقادی است؛ این امام بزرگوار، نهال مهدویت را در جان شیعیان آبیاری کردند تا چراغی که ایشان با وجود تمام محدودیت‌ها برافروخته نگه داشتند، تا ظهور مهدی موعود پرفروغ باقی بماند.

زیارت جامعه کبیره دانشگاهی برای شناخت مقام امامت

حجت الاسلام والمسلمین سید محمد موسوی، عضو هیئت علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان در گفت و گو با خبرنگار مهر، ضمن تبریک خجسته میلاد امام هادی (ع) که سرشار از نور و رحمت است؛ گفت: سخن گفتن از شخصیتی امام، حضرت ابوالحسن علی بن محمد النقی الهادی (ع)، بیش از ظرفیت ناقص واژگان بشری است.

وی ادامه داد: دوران ۳۳ ساله امامت ایشان، از ویژگی‌های منحصربه‌فردی برخوردار است؛ آن حضرت پس از شهادت پدر بزرگوارشان امام جواد (ع) در سنین کودکی به امامت رسیدند، امری که خود نشانه‌های آشکاری بر الهی بودن این منصب بود و بار دیگر سنت دیرین امامت در خردسالی را برای شیعیان تداعی کرد؛ این مقوله، خود یکی از مهمترین آزمون‌های اعتقادی شیعه در طول تاریخ بوده است و شیعیان با بصیرت، با سربلندی از آن عبور کردند.

حجت الاسلام موسوی بیان کرد: جایگاه علمی امام هادی (ع) فراتر از مرزهای سن و زمان بود؛ ایشان در همان سال ‌های نخستین امامت، با ارائه معارف عمیق توحیدی، فقهی و تفسیری، نه‌تنها پاسخگوی شیعیان که مایه حیرت و اقرار دانشمندان بزرگ عصر خود شدند؛ زیارت جامعه کبیره، این دایرةالمعارف امام شناسی، تنها یک نمونه از گنجینه‌های علمی به‌جامانده از ایشان است.

وی گفت: این زیارت که به تعبیر برخی بزرگان، دانشگاهی برای شناخت مقام امامت است، عمق بی‌نظیر علمی و معرفتی امام هادی (ع) را به نمایش میگذارد؛ در این متن بی‌نظیر، ابعاد مختلف ولایت، عصمت، علم لدنی و جایگاه تکوینی ائمه اطهار (ع) به زیباترین وجهی تبیین شده است.

سیره امام هادی تلنگری بر وجدان های خاموش

عضو هیئت علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان افزود: اما در کنار این جایگاه علمی، شخصیت متعالی معنوی و اخلاقی ایشان نیز زبان‌زد خاص و عام بود؛ در دورانی که خلفای عباسی، به‌ویژه متوکل، با نهایت قساوت و شقاوت به آزار و تحقیر امام می‌پرداختند، سیره متخلقانه، بردباری و هیبت معنوی ایشان، دژهای کینه و عداوت را فرو می‌ریخت؛ زمانی که مأموران حکومت به منزل ایشان هجوم بردند و ایشان را در حالی که در گوشه‌ای از خانه مشغول راز و نیاز با معبود بود، یافتند، خود این صحنه، تلنگر عظیمی بر وجدان‌های خفته بود.

وی ادامه داد: این نمونه‌ها نشان میدهد که امام هادی (ع) به‌رغم فشارهای طاقت‌فرسا سیاسی و اجتماعی، لحظه‌ای از پرورش روح و تعالی اخلاقی شیعیان غافل نماندند و با فعالیت‌های خودشان و شبکه وکلای کارآمد، جامعه شیعه را برای ورود به دوران غیبت آماده کردند.

دوران امامت امام هادی(ع) مقدمه‌سازی ورود شیعیان به عصر غیبت

حجت الاسلام والمسلمین مجتبی بامری، امام جمعه سراوان در گفت و گو با خبرنگار مهر، با اشاره به بعد شخصیتی امام هادی (ع) اظهار کرد: نکته اساسی در شناخت جایگاه امامت امام هادی (ع)، فهم این حقیقت است که دوران ۳۳ ساله رهبری ایشان، عملاً مقدمه‌سازی و زمینه‌چینی هوشمندانه برای ورود شیعه به عصر غیبت امام زمان (عج) بود.

وی ادامه داد: مهمترین شاخص این فرآیند، تقویت و انسجام بخشی به «نظام وکالت» بود؛ این تدبیر ژرف، شیعیان را به تدریج به سمت غیرمستقیم بودن رابطه با امام هدایت کرد؛ به‌گونه‌ای که در زمان شهادت حضرت عسکری (ع)، جامعه شیعی کاملاً برای ارتباط با امام از طریق نواب اربعه و وکلا آمادگی داشت؛ این حرکت، نمایشی بی‌نظیر از رهبری دوراندیش و حکیمانه‌ای بود که از فروپاشی روانی و تشکیلاتی شیعه در بحران غیبت جلوگیری کرد؛ از این منظر، امام هادی (ع) را باید «معمار جامعه مهدوی» نامید.

حجت الاسلام بامری تصریح کرد: در بُعد علمی، آن حضرت کرسی تدریس عمومی باز نداشتند، اما تولیدات علمی و معرفتی ایشان از عمق و غنایی برخوردار بود که همچون فانوسی راهگشا عمل کرد؛ زیارت غدیریه، رسائل کلامی در پاسخ به شبهات جبر و تشبیه، و متون فقهی عمیق، سندهای روشنی بر دانش بیکران ایشان است؛ اما نگین درخشان کارنامه علمی ایشان، زیارت جامعه کبیره است که یک دوره کامل و نظام‌مند از معارف امامت را در قالب نیایش ارائه می‌دهد؛ این زیارت، منشور هویت شیعی و استوانه‌های اعتقادی ما را در باب مقامات ائمه (ع) تبیین می‌کند و نشان می‌دهد که علم امام، علمی متصل به منبع وحی و سرشار از حقایق هستی است.

نقش مهم امام هادی در برابر تهاجم فرهنگی

وی ادامه داد: در کنار این اقیانوس علم، شخصیت بی‌نظیر ایشان در زهد، عبادت و هیبت معنوی، سپر محکمی در برابر تهاجم فرهنگی و سیاسی دربار عباسی بود؛ ماجرای مشهور ورود اجباری امام به مجلس لهو و لعب متوکل و تأثیر معنوی حضور ایشان که مجلس عیش را به مجلس ذکر و خوف تبدیل کرد، نشان از قدرت فوق‌العاده معنوی امام هادی (ع) داشت که در دل دشمنان نیز رسوخ می‌کرد.

امام جمعه سراوان بیان کرد: امروزه نیز برای عبور از تنگناها و بحران‌های فکری و فرهنگی، نیازمند الهام از این مشی حکیمانه هستیم؛ ما باید با تمسک به سیره علمی و عملی امام هادی (ع)، تشکیلات دینی خود را تقویت کرده و در عصر غیبت، هویت مهدوی خویش را فریاد بزنیم.

میلاد امام هادی(ع) جشن مقاومت هوشمندانه تشکیلات دینی

حجت الاسلام والمسلمین غلامرضا دهقان، امام جمعه خاش در گفت و گو با خبرنگار مهر، ضمن تبریک فرخنده میلاد دهمین اختر تابناک امامت و ولایت، حضرت امام هادی (ع) گفت: برای شناخت جایگاه رفیع امام هادی (ع)، باید به بستر تاریخی عصر ایشان که آکنده از اختناق و سرکوب بود، با دقت نگاه کرد؛ خلفای عباسی در زمان ایشان به اوج قدرت و در عین حال، پوچی و عیاشی رسیده بودند و بقای حکومت ظالمانه خود را در گرو دور نگهداشتن مردم از چشمه زلال معارف اهل بیت (ع) می‌دیدند.

وی ادامه داد: در چنین فضایی، امامت امام هادی (ع) نه یک رهبری ساده، که الگویی تمام‌ عیار از مدیریت استراتژیک و نبرد نرم بود؛ رکن اصلی این مدیریت، تأسیس، توسعه و تقویت «سازمان وکالت» بود؛ این شبکه عظیم و منسجم که از عصر امام صادق (ع) پایه‌ریزی شده بود، در دوران امام هادی (ع) به نهایت گستردگی و کارآمدی خود رسید.

حجت الاسلام دهقان اظهار کرد: وکلا در مناطق مختلف جهان اسلام پراکنده بودند و ضمن جمع‌آوری وجوهات شرعی، به حل و فصل مشکلات فقهی و فکری شیعیان پرداخته و پیوند قلبی آنان را با امام حاضر حفظ می‌کردند؛ این شبکه هوشمند، در واقع نوعی دانشگاه سیار و حکومت غیررسمی شیعه بود که از گزند مأموران حکومت در امان مانده و رسالت خطیر تبیین معارف اسلام ناب را بر عهده داشت.

جایگاه علمی امام هادی به عنوان یک مغناطیس قدرتمند عمل می کرد

وی تأکید کرد: جایگاه علمی و شخصیتی امام هادی (ع)، در رأس این هرم، به‌عنوان یک مغناطیس قدرتمند عمل می‌کرد؛ نامه‌ها و توقیعات فراوانی که از ایشان در پاسخ به سؤالات کلامی، فقهی و تفسیری وکلا و شیعیان صادر شده، نشان از احاطه کامل ایشان بر زمان و مکان و نیازهای فکری جامعه دارد؛ آن حضرت با صلابت علمی، خط بطلانی بر خرافات و عقاید انحرافی کشیدند و شیعه را در مسیر عقلانیت و اعتدال نگاه داشتند.

امام جمعه خاش بیان کرد: شخصیت متین، باوقار و در عین حال نافذ ایشان، حتی در دل دشمنان نیز ایجاد رعب و احترام می‌کرد؛ متوکل عباسی که از نفوذ معنوی امام در دل‌ها وحشت داشت، با کشاندن ایشان از مدینه به سامرا و اسکان در محله نظامی، به خیال خام خود میخواست ایشان را تحت نظر کامل قرار دهد، غافل از آنکه خورشید را نمی‌توان پشت دیوار زندان مخفی کرد.

وی در پایان خاطرنشان کرد: امام هادی (ع) در سامرا نیز به رسالت خود ادامه داد و کاخ ظلم متوکل را به دانشگاه ایمان تبدیل کرد؛ بنابراین، میلاد امام هادی (ع)، جشن تولد مقاومت هوشمندانه، علم نافع و تشکیلات منسجم دینی است.