از کانابیس تا شیشه؛ تحول خطرناک در الگوی مصرف مواد زنان

خبرگزاری مهر- گروه جامعه: در حالی‌که بازار جهانی مواد مخدر هر روز با ترکیبات جدید، ناشناخته و گاه مرگبارتر از قبل مواجه می‌شود، زنگ خطر تغییر الگوی اعتیاد در ایران و جهان بیش از همیشه به صدا درآمده است؛ روندی که از کاهش سن مصرف تا افزایش گرایش به مواد صنعتی و حتی تغییر رفتار مصرف‌کنندگان را در بر می‌گیرد و به گفته کارشناسان، مبارزه با آن دیگر با ابزارهای سنتی امکان‌پذیر نیست.

امیرحسین یاوری، معاون پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با حضور در خبرگزاری مهر، در گفتگویی به تشریح آخرین وضعیت مصرف مواد مخدر، روندهای نوظهور، چالش‌های درمان و برنامه‌های جدید پیشگیری و کاهش آسیب پرداخت.

یاوری با اشاره به روند رو به گسترش تولید و مصرف مواد مخدر جدید در جهان و ایران، گفت: امروز با پدیده‌ای مواجه هستیم که تقریباً هر روز ده‌ها نوع ماده مخدر جدید وارد بازار می‌شود. بسیاری از این مواد عمر کوتاهی دارند؛ ممکن است چند ماه یا حتی چند هفته در بازار باشند و سپس جای خود را به مواد جدیدتری بدهند.

وی افزود: سازمان‌های بین‌المللی از جمله دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC) به‌طور مستمر در حال رصد این مواد هستند، اما سرعت ظهور و تغییر آن‌ها به اندازه‌ای بالاست که به‌روزرسانی فهرست این مواد به یک چالش جدی تبدیل شده است.

افزایش قدرت تخریب مواد مخدر صنعتی

یاوری با اشاره به افزایش میزان تأثیرگذاری مواد مخدر جدید اظهار کرد: روند کلی نشان می‌دهد قدرت تخریب این مواد در حال افزایش است. به عنوان نمونه، میزان ماده مؤثر در کانابیس یا حشیش در اروپا طی یک دهه اخیر به شکل قابل توجهی افزایش یافته است؛ به طوری که محصولی که ۱۰ سال قبل مصرف می‌شد، آثار و تبعات رفتاری امروز را نداشت.

وی ادامه داد: در کنار مواد گیاهی که با فناوری‌های نوین ژنتیکی دستکاری می‌شوند، مواد شیمیایی و صنعتی وضعیت بسیار خطرناک‌تری دارند. برخی از این مواد تنها با چند بار مصرف می‌توانند جان مصرف‌کننده را بگیرند.

شیشه؛ ماده‌ای که مغز را از بین می‌برد

معاون پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به آثار مخرب مصرف شیشه گفت: هر بار مصرف شیشه در واقع به معنای نابودی بخشی از سلول‌های مغزی است. تصاویر پزشکی و اسکن‌های مغزی نشان می‌دهد افرادی که چند ماه به مصرف شیشه ادامه داده‌اند، بخش قابل توجهی از توانایی‌های شناختی خود را از دست می‌دهند.

وی افزود: درباره شیشه عملاً چیزی به نام درمان وجود ندارد. ممکن است برخی داروها علائم وابستگی را کاهش دهند اما سلول‌های مغزی از بین‌رفته قابل بازگشت نیستند. به همین دلیل مصرف‌کنندگان مزمن شیشه به مرور توانایی انجام فعالیت‌های پیچیده ذهنی را از دست می‌دهند و تنها قادر به انجام کارهای روزمره خواهند بود.

آمار نگران‌کننده مرگ ناشی از مواد مخدر در اروپا

یاوری با اشاره به گزارش‌های بین‌المللی گفت: طبق آخرین گزارش‌های موجود، در سال ۲۰۲۴ بیش از ۲۰۷ هزار نفر در اروپا بر اثر مصرف مواد مخدر جان خود را از دست داده‌اند. همچنین حدود ۲۴ میلیون نفر از افراد ۱۵ تا ۶۴ ساله در اروپا تجربه مصرف مواد مخدر داشته‌اند.

وی افزود: در حال حاضر روزانه حدود چهار میلیون نفر در اروپا تنها از کانابیس استفاده می‌کنند و هزینه بازار مواد مخدر در این قاره به میلیاردها یورو رسیده است.

کاهش سن اعتیاد و افزایش مصرف در میان زنان

معاون پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به روندهای آینده اظهار کرد: بررسی‌ها نشان می‌دهد مصرف مواد صنعتی در سال‌های آینده افزایش خواهد یافت و سن شروع اعتیاد نیز کاهش پیدا می‌کند.

وی گفت: میانگین سن مصرف‌کنندگان در سال‌های اخیر از حدود ۲۳ تا ۴۴ سال به بازه ۲۰ تا ۳۶ سال رسیده است. این موضوع نشان می‌دهد برنامه‌های پیشگیرانه باید بیش از گذشته بر نوجوانان و دانش‌آموزان متمرکز شود.

یاوری همچنین نسبت به افزایش مصرف مواد مخدر در میان زنان هشدار داد و افزود: اگرچه سهم زنان از جمعیت مصرف‌کنندگان همچنان پایین‌تر از مردان است، اما سرعت گرایش آنان به مواد مخدر بیش از مردان شده است.

وی ادامه داد: زنان معمولاً مصرف را با مواد سنتی آغاز می‌کنند اما در صورت گرفتار شدن در چرخه اعتیاد، سرعت حرکت آن‌ها به سمت مواد صنعتی و پرخطر بیشتر از مردان است.

تولید محتوا؛ محور اصلی پیشگیری

معاون پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با بیان اینکه پیشگیری نیازمند زبان و ابزارهای جدید است، گفت: یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های ما تولید محتوای متناسب با گروه‌های مختلف سنی و اجتماعی است.

وی افزود: کودکان، نوجوانان، دانشجویان، والدین، زنان و سالمندان هر کدام نیازمند پیام‌های متفاوتی هستند و نمی‌توان یک نسخه واحد برای همه گروه‌ها پیچید.

یاوری تصریح کرد: محتواهای آموزشی باید در قالب داستان، شعر، انیمیشن، مستند، طنز، تئاتر، بازی‌های رایانه‌ای، شبکه‌های اجتماعی، موسیقی و سایر ابزارهای نوین تولید و منتشر شوند.

طرح‌های جدید درمان و کاهش آسیب

وی با اشاره به اقدامات درمانی و حمایتی گفت: هم‌اکنون مراکز مختلفی در حوزه درمان و کاهش آسیب فعال هستند و خدماتی از جمله ارائه دارو، مراقبت‌های پزشکی، پانسمان زخم‌ها و حمایت از افراد بی‌خانمان را انجام می‌دهند.

معاون پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر افزود: از جمله برنامه‌های جدید، ارائه خدمات ویژه به زنان باردار مصرف‌کننده مواد مخدر است تا ضمن درمان مادر، از جدایی نوزادان از خانواده تا حد امکان جلوگیری شود.

وی همچنین از برنامه‌ریزی برای ایجاد مراکز ویژه کودکان درگیر اعتیاد خبر داد.

کنترل ایدز با توزیع سرنگ‌های استریل

یاوری با اشاره به تجربه موفق کاهش آسیب در کشور گفت: توزیع سرنگ‌های استریل در میان معتادان تزریقی موجب شده ایران در کنترل انتقال ویروس HIV در میان این گروه عملکرد موفقی داشته باشد.

وی افزود: استفاده مشترک از سرنگ می‌تواند موجب انتقال گسترده بیماری‌هایی مانند ایدز، هپاتیت و سایر بیماری‌های عفونی شود و به همین دلیل توزیع تجهیزات استریل همچنان یکی از راهبردهای اصلی کاهش آسیب محسوب می‌شود.

آغاز توزیع نالوکسون برای پیشگیری از مرگ ناشی از اوردوز

معاون پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر از اجرای طرح توزیع «نالوکسون» خبر داد و گفت: این دارو می‌تواند در موارد اوردوز جان افراد را نجات دهد و روند خطرناک ناشی از مصرف بیش از حد مواد را معکوس کند.

وی افزود: نالوکسون خاصیت اعتیادآور ندارد و استفاده از آن می‌تواند از بسیاری از مرگ‌های ناشی از مصرف مواد جلوگیری کند.

کشت خشخاش همچنان جرم است

یاوری با اشاره به برخی شایعات مطرح‌شده در فضای مجازی تأکید کرد: بر اساس مواد ۱ و ۲ قانون مبارزه با مواد مخدر، کشت خشخاش در کشور همچنان جرم محسوب می‌شود و با متخلفان برخورد قانونی خواهد شد.

وی افزود: طبق قانون، تمامی مسئولان محلی و دستگاه‌های اجرایی نیز موظف به مقابله با این موضوع هستند و در صورت ترک فعل، مسئولیت قانونی خواهند داشت.

هیچ داروی تضمینی برای درمان اعتیاد وجود ندارد

معاون پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر در بخش دیگری از سخنان خود گفت: برخلاف برخی تصورها، هیچ داروی قطعی و تضمین‌شده‌ای برای درمان اعتیاد وجود ندارد.

وی افزود: اعتیاد حاصل مجموعه‌ای از عوامل فردی، خانوادگی، اجتماعی و اقتصادی است و درمان آن نیز نیازمند رسیدگی به تمامی این عوامل است.

چرا برخی پیام‌های ضد مواد مخدر نتیجه معکوس می‌دهند؟

یاوری با اشاره به مطالعات روان‌شناختی حوزه پیشگیری اظهار کرد: برخی پیام‌های مستقیم ضد مواد مخدر نه تنها اثر بازدارنده ندارند بلکه در مواردی می‌توانند نتیجه معکوس ایجاد کنند.

وی افزود: به همین دلیل در بسیاری از کشورهای دنیا روش‌های غیرمستقیم مورد استفاده قرار می‌گیرد. یکی از موفق‌ترین روش‌ها نمایش تصاویر «قبل و بعد» از مصرف مواد مخدر است که بدون نصیحت مستقیم، آثار واقعی اعتیاد را به مخاطب نشان می‌دهد.

معاون پیشگیری و درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر در پایان تأکید کرد: آینده مبارزه با اعتیاد بیش از هر چیز به آگاهی‌بخشی، تولید محتوای مؤثر، استفاده از فناوری‌های نوین و مداخلات زودهنگام در میان نوجوانان و جوانان وابسته است.