دیگ‌های نذری و نخل‌های سنگین؛ روایتِ ارادتِ خراسانی‌ها به سیدالشهدا(ع)

خبرگزاری مهر، گروه استان ها - عاطفه وفاییان: محرم که از راه می‌رسد، خراسان ردای سوگ به تن می‌کند؛ اما نه سوگی خاموش، که فریادی از جنس ارادت و بندگی. در تایباد، گناباد و سرخس، این ماه تنها فصلِ عزاداری نیست، بلکه ایامِ شکوفایی آیین‌هایی است که ریشه در خاکِ پاک این دیار دارند. نوای چاووشی‌ها و طنین نام حسین(ع) در کوچه‌پس‌کوچه‌ها، مرز میان زمان و سنت را می‌شکند تا بار دیگر، دل‌های مشتاق را در مدارِ عاشقی گرد هم آورد و سنتی کهن را به نسل‌های امروز پیوند زند.

در تایباد، محرم بوی همدلی می‌دهد؛ جایی که آیینِ کهن «علم‌بندان» با نوای صلواتِ ریش‌سفیدان، غبار از دل‌ها می‌شوید و عطرِ خوشِ اسپند را با بویِ نذری‌هایِ برادران اهل سنت در هم می‌آمیزد. اینجا شیعه و سنی، دوشادوش هم، دیگ‌های نذری را به عشق حسین(ع) برپا می‌کنند.

در دیارِ قنات و قنوت، گناباد با آیین‌های اصیلش قد علم کرده است. در روستای «نوغاب»، نخل‌های سنگینِ عزاداری، نه تنها بر دوشِ مردم، که گویی بر بالِ باورهای دیرینه‌شان حمل می‌شوند؛ تماشایِ پیوندِ آب و آیینه در کنار قنات‌های قدیمی، و هم‌نوازی مردانی که گرد هم می‌آیند تا با ذکرِ «حسن‌حسین»، ارادتِ قلبی‌شان را به خاندان عصمت و طهارت فریاد بزنند، گواهی است بر زنده بودنِ ریشه‌هایِ عمیقِ عاشورایی در قلبِ کویر و در سرخس، روایتِ واقعه کربلا از کتاب‌ها به میان مردم می‌آید؛ جایی که «سوگواره عاشوراییان» با زبانِ تصویر و نمایش، بغض‌های فروخورده را در ظهر عاشورا می‌شکند. از مساجدِ پرشور تا دورافتاده‌ترین روستاهایِ کوچک، عزمِ مردم برای برپاییِ مجلسِ روضه، نشان از عشقی است که قرن‌هاست در جانِ مردمِ خراسان زنده و جاری است.

پخت دیگ‌های نذری اهل سنت در ۱۱ نقطه تایباد همزمان با محرم

حجت الاسلام محمد زنگنه، مدیر اداره تبلیغات اسلامی تایباد در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: در حال حاضر ۴۵ هیئت مذهبی در شهرستان تایباد فعال هستند که از این تعداد ۱۵ هیئت در شهر تایباد و مابقی در روستاهای شهرستان فعالیت دارند و مراسم‌های عزاداری را در ایام محرم برگزار می‌کنند.

مدیر اداره تبلیغات اسلامی تایباد با اشاره به آیین‌های سنتی این منطقه بیان کرد: یکی از رسوم قدیمی مردم در آغاز ماه محرم آیین «علم‌بندان» است که در غروب آخرین روز ماه ذی‌الحجه برگزار می‌شود و نشانه آغاز مراسم‌های محرم به شمار می‌رود.

وی ادامه داد: در این مراسم، مردم، بزرگان و ریش‌سفیدان محل در مساجد گردهم می‌آیند و با چاووشی‌خوانی و صلوات، پارچه‌ها و دستمال‌های جدید را بر علم‌ها می‌بندند و با دود کردن اسپند این آیین را برگزار می‌کنند.

زنگنه تصریح کرد: در برخی روستاها نیز علم‌ها توسط جوانان از مسجد بیرون آورده شده و در میان عزاداران با ذکر «یا حسین» و «یا ابوالفضل» گردانده می‌شود و مردم نیز پارچه‌های سبزرنگ را به نیت نذر و حاجت به علم گره می‌زنند.

مدیر اداره تبلیغات اسلامی تایباد با اشاره به آیین «علم‌گردانی» گفت: در این مراسم، علمی که بر بالای آن نشان دست حضرت ابوالفضل(ع) نصب شده، در روزهای تاسوعا و عاشورا پیشاپیش دسته‌های عزاداری حرکت داده می‌شود و مردم در طول مسیر از عزاداران پذیرایی می‌کنند.

وی با بیان اینکه تایباد منطقه‌ای با ترکیب جمعیتی شیعه و اهل سنت است، افزود: اهل سنت این شهرستان نیز در ایام محرم با پخت دیگ‌های نذری مشارکت دارند و در ۱۱ نقطه شهر و روستا دیگ‌های نذری برپا می‌شود.

زنگنه گفت: در این مراسم‌ها نذری‌هایی مانند شله، حلیم و نان محلی طبخ و میان مردم و میهمانان توزیع می‌شود.

مدیر اداره تبلیغات اسلامی تایباد همچنین از برگزاری مراسم محوری شیرخوارگان حسینی خبر داد و بیان کرد: این مراسم روز جمعه ساعت ۸ صبح در سالن شهید سهامی برگزار خواهد شد.

وی اضافه کرد: دسته‌های عزاداری در روزهای تاسوعا و عاشورا نیز از مسجد حضرت صاحب‌الزمان(عج) حرکت کرده و در مسیرهای تعیین‌شده به سمت مزار شهدا و مسجد جامع امام جعفر صادق(ع) عزاداری می‌کنند.

زنگنه خاطرنشان کرد: تاکنون ۱۵ ایستگاه صلواتی در سطح شهر و روستا مجوز فعالیت دریافت کرده‌اند و پیش‌بینی می‌شود این تعداد تا روزهای تاسوعا و عاشورا به حدود ۶۰ تا ۷۰ ایستگاه برسد.

شور حسینی در دیار قنات و قنوت

حسن حسین‌پور، مسئول هیئات مذهبی شهرستان گناباد در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به فعالیت بیش از ۱۸ هیئت در مرکز شهر و ده‌ها هیئت مذهبی به‌ صورت سازماندهی شده در گناباد فعالیت دارند، اظهار کرد: به‌منظور نظم‌بخشی و حضور پرشورتر مردم، برنامه‌ریزی به‌گونه‌ای انجام شده است که هیئات در نوبت‌بندی‌های مشخص، ضمن برگزاری مراسم در مساجد و حسینیه‌ها، در میدان مرکزی شهر نیز حضور یافته و به عزاداری دسته‌جمعی بپردازند تا میدان شهر همواره شور و حال حسینی داشته باشد.

مسئول هیئات مذهبی شهرستان گناباد ادامه داد: علاوه بر شهر گناباد، ۱۷ روستای تابعه نیز در برگزاری مراسم عزاداری بسیار فعال هستند؛ به‌طوری‌که در هر یک از این روستاها بین دو تا چهار هیئت مذهبی به اقامه عزای امام حسین(ع) می‌پردازند. مراسم عزاداری در اکثر این هیئات و روستاها پس از اقامه نماز مغرب و عشا با نوحه‌خوانی، سینه‌زنی، زنجیرزنی و اطعام عزاداران همراه است.

وی در ادامه به آیین‌های سنتی این شهرستان اشاره کرد و گفت: آنچه عزاداری گناباد را متمایز می‌کند، حفظ آیین‌های اصیل و کهن است.

حسین‌پور افزود: در روستای «نوغاب»، آیین «نخل‌گردانی» از قدمتی دیرینه برخوردار است. در این مراسم، عزاداران با حمل نخل بر دوش خود، آن را نمادی از تشنگی امام حسین(ع) می‌دانند؛ آیینی که در کنار قنات‌های قدیمی روستا، پیوندی عمیق میان فرهنگ بومی و آموزه‌های عاشورایی برقرار کرده است.

مسئول هیئات مذهبی شهرستان گناباد همچنین به مراسم سنتی «حسن‌حسین» اشاره کرد و گفت: این آیین که در روستاهای منطقه اجرا می‌شود، نمایشی از اتحاد و شور عزاداران است که مردان با حلقه زدن به دور یکدیگر و خواندن شعری خاص با نام «حسن حسین» که از دیرباز مرسوم بوده ، ارادت قلبی خود را به خاندان عصمت و طهارت ابراز می‌کنند.

وی با اشاره به برنامه‌های متمرکز شهرستان بیان کرد: شب ششم محرم، هیئات مذهبی گناباد برنامه‌های ویژه‌ای را در «حسینیه حرم امام رضا(ع)» برگزار می‌کنند. این مراسم با رویکرد اجرای سنتی برنامه‌ها شامل زنجیرزنی، مداحی و اجرای آیین‌های خاص نظیر نخل‌گردانی و حسن‌حسین، جلوه‌ای از وحدت هیئات مذهبی این شهرستان است.

نمایش روایت کربلا در «سوگواره عاشوراییان» سرخس؛ بازآفرینی واقعه عاشورا

حجت‌الاسلام مجید سیستانی دیزقندی، مدیر اداره تبلیغات اسلامی سرخس در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: امسال به واسطه بحث تجمعات خیابانی، مساجد شهرستان بعد از نماز مغرب و عشاء به مدت ۴۰ دقیقه برنامه دارند و از ساعت ۲۰:۳۰ اجتماعات خیابانی آغاز می‌شود که تا ساعت ۲۱ الی ۲۱:۳۰ ادامه دارد.

مدیر اداره تبلیغات اسلامی سرخس خاطرنشان کرد: ۱۳ مسجد در شهر سرخس فعال هستند که همگی بعد از نماز مغرب و عشاء، برنامه منبر و روضه دارند و پس از آن، مساجد و هیئت‌ها با پرچم‌ها، علائم و مداحان خود در محل اجتماع خیابانی حضور پیدا می‌کنند. میزبانی این اجتماعات هر شب به یکی از مساجد سپرده شده است.

به گفته وی، حدود ۱۰ حسینیه و تکیه نیز در سرخس فعالیت دارند که برنامه‌های آنان از ساعت ۲۱:۳۰ به بعد برگزار می‌شود تا علاقه‌مندان پس از پایان اجتماعات خیابانی بتوانند در این مراسم‌ها نیز شرکت کنند.

سیستانی دیزقندی با اشاره به برنامه‌ریزی ویژه برای روستاهای شهرستان گفت: روستاها طبق روال هر سال، برنامه‌های محرم خود را برگزار می‌کنند و امسال تلاش شد همه روستاها تحت پوشش اعزام مبلغ قرار گیرند.

مدیر اداره تبلیغات اسلامی سرخس بیان کرد: پیش از این، ۱۲ تا ۱۷ روستای کم‌جمعیت و بعضاً خالی از سکنه داشتیم که در مناطق صعب‌العبور به دلیل جمعیت پایین، روحانی مستقر نداشتند، اما امسال با جریان مبلغی شهرستان و همچنین با هماهنگی مبلغات از قم و دانشگاه علوم رضوی آستان قدس رضوی مشهد، این روستاها نیز تحت پوشش قرار گرفتند.

وی افزود: در منطقه «کل‌دید» حدود شش روستای شیعه‌نشین صعب‌العبور وجود دارد که برخی از آن‌ها بین سه تا ۱۰ خانوار جمعیت دارند. امسال برای همه این روستاها نیز مبلغ اعزام شده و مقرر شده در دهه اول محرم، برنامه سخنرانی و روضه برگزار کنند.

سیستانی دیزقندی گفت: در روزهای تاسوعا و عاشورا نیز این شش روستا به صورت تجمیعی در یک روستا گردهم می‌آیند و مراسم با حضور روحانیون و مبلغین به صورت متمرکز برگزار می‌شود.

مدیر اداره تبلیغات اسلامی سرخس با بیان اینکه امسال چهار مراسم شیرخوارگان حسینی در شهر برگزار می‌شود، گفت: سه مراسم در صبح جمعه این هفته در هیئت محبان‌الحسین(ع) مسجد امام حسین(ع)، مهدیه قرآن و عترت برگزار می‌شود.

وی ادامه داد: یک مراسم دیگر نیز ساعت ۱۷ همان روز در هیئت حضرت فاطمه‌الزهرا(س) برگزار خواهد شد.

سیستانی دیزقندی افزود: مجمع مردمی جوانی جمعیت نیز در این مراسم‌ها مشارکت فعال دارد و با برپایی برنامه‌های جانبی و نمایشگاه، از ظرفیت آیین شیرخوارگان حسینی برای ترویج فرهنگ فرزندآوری استفاده می‌کند.

مدیر اداره تبلیغات اسلامی سرخس با اشاره به یکی از رسوم شهرستان گفت: در روز عاشورا، همه دسته‌های عزاداری شهر به سمت گلزار شهدا و آرامستان حرکت می‌کنند. در آنجا جایگاهی آماده شده و هر هیئت به شهدا ادای احترام کرده، دقایقی نوحه‌خوانی و زنجیرزنی می‌کند.

وی افزود: نماز باشکوه ظهر عاشورا نیز در همان مکان و با حضور گسترده مردم برگزار می‌شود.

سیستانی دیزقندی با اشاره به یکی از برنامه‌های شاخص این شهرستان گفت: هر سال در ظهر عاشورا، برنامه‌ای با عنوان «سوگواره عاشوراییان» برگزار می‌شود که در آن، واقعه کربلا از ورود امام حسین(ع) به کربلا تا شهادت ایشان به صورت روایتگری و اجرای نمایشی به تصویر کشیده می‌شود.

مدیر اداره تبلیغات اسلامی سرخس بیان کرد: این برنامه دارای بازیگران زن و مرد است و یکی از مداحان شهرستان به‌عنوان راوی، جریان کربلا را روایت می‌کند و همزمان بازیگران صحنه‌ها را اجرا می‌کنند.

وی تأکید کرد: این سوگواره سال‌هاست در سرخس برگزار می‌شود و با استقبال بسیار گسترده مردم مواجه است و به یکی از برنامه‌های شاخص روز عاشورا در این شهرستان تبدیل شده است.