بریکس در مسیر تقویت حاکمیت دارویی کشورهای جنوب جهانی

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از تی‌وی بریکس، همه‌گیری کووید-۱۹ اهمیت برخورداری کشورها از نظام سلامت پایدار، ظرفیت‌های علمی بومی و صنعت داروسازی قدرتمند را بیش از پیش آشکار کرد. در سال‌های اخیر نیز دسترسی به دارو، تولید واکسن و توسعه فناوری‌های پزشکی به یکی از مؤلفه‌های مهم امنیت و تاب‌آوری ملی کشورها تبدیل شده است.

در همین راستا، کشورهای جنوب جهانی توجه ویژه‌ای به تقویت توانمندی‌های داخلی خود در حوزه سلامت و داروسازی نشان داده‌اند و بریکس نیز به بستری برای همکاری‌های علمی، انتقال فناوری و اجرای پروژه‌های مشترک در این حوزه تبدیل شده است.

در بیانیه پایانی هفدهمین اجلاس سران بریکس در ریودوژانیرو نیز بر تقویت حکمرانی جهانی سلامت از طریق همکاری‌های بین‌المللی و همبستگی میان کشورها تأکید شده است.

کارشناسان از مفهوم «حاکمیت دارویی» به عنوان توانایی کشورها برای تأمین مستقل داروهای ضروری، تولید واکسن و حفظ نیروی انسانی متخصص در حوزه سلامت یاد می‌کنند.

مارگاریتا ایساکووا رئیس دفتر بین‌الملل اداره توسعه بین‌المللی دانشگاه علوم پزشکی پیروگوف روسیه در گفت‌وگو با تی‌وی بریکس اظهار داشت دسترسی به واکسن تنها به موجود بودن آن در مراکز درمانی محدود نمی‌شود بلکه توان مالی مردم برای تهیه دارو و همچنین وجود زیرساخت‌های لازم برای نگهداری و توزیع آن نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.

وی افزود بسیاری از کشورهای جنوب جهانی همچنان برای تأمین مواد اولیه دارویی و تجهیزات مورد نیاز به واردات وابسته هستند. این وابستگی حتی در کشورهایی که دارای خطوط تولید دارو هستند نیز مشاهده می‌شود و باعث می‌شود نظام سلامت آنها در برابر اختلالات زنجیره تأمین جهانی آسیب‌پذیر باشد.

بر اساس این گزارش، کشورهای عضو بریکس طی سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای برای توسعه ظرفیت‌های داخلی داروسازی و تولید واکسن انجام داده‌اند.

هند به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده داروهای ژنریک جهان حدود یک‌پنجم داروهای ژنریک دنیا را تأمین می‌کند و نزدیک به ۶۰ درصد واکسن‌های مورد نیاز یونیسف نیز توسط شرکت‌های هندی تولید می‌شود.

چین نیز بزرگ‌ترین ظرفیت تولید واکسن جهان را در اختیار دارد و میلیاردها دلار در حوزه تحقیق و توسعه داروهای نسل جدید برای مقابله با بیماری‌هایی نظیر آنفلوانزا، سل و تب دنگی سرمایه‌گذاری کرده است.

روسیه نیز با تکیه بر سابقه طولانی در حوزه ویروس‌شناسی و اپیدمیولوژی، توسعه صنعت داروسازی را در اولویت سیاست‌های خود قرار داده است. بر اساس راهبرد «فارما ۲۰۳۰»، سهم داروهای تولید داخل در بازار این کشور تا پایان دهه جاری باید به حدود ۷۰ درصد برسد.

برزیل نیز یکی از قطب‌های مهم داروسازی آمریکای لاتین به شمار می‌رود و در زمینه تولید واکسن و مقابله با بیماری‌های گرمسیری سرمایه‌گذاری گسترده‌ای انجام داده است. این کشور بخش عمده نیازهای خود به محصولات ایمنی‌زیستی را تأمین می‌کند و برنامه‌های واکسیناسیون رایگان گسترده‌ای را اجرا می‌کند.

امارات متحده عربی نیز به یکی از پیشرفته‌ترین مراکز دارویی خاورمیانه تبدیل شده و نقش مهمی در توزیع محصولات پزشکی و دارویی در منطقه ایفا می‌کند.

در مصر نیز صنعت داروسازی بزرگ‌ترین صنعت دارویی خاورمیانه و شمال آفریقا محسوب می‌شود و حدود ۹۰ درصد نیاز داخلی این کشور را تأمین می‌کند. دولت مصر در قالب برنامه بومی‌سازی تولید واکسن تا سال ۲۰۳۰ قصد دارد تولید سالانه واکسن را به ۱۴۰ میلیون دوز برساند و محصولات خود را به بیش از ۶۰ کشور صادر کند.

آفریقای جنوبی نیز یکی از توسعه‌یافته‌ترین صنایع دارویی قاره آفریقا را در اختیار دارد و کارشناسان ارزش بازار دارویی این کشور را بیش از ۱۲ میلیارد دلار برآورد می‌کنند.

در اتیوپی نیز اگرچه بخش عمده داروهای مصرفی از طریق واردات تأمین می‌شود اما دولت این کشور برنامه‌هایی برای توسعه تولید داخلی واکسن و تجهیزات پزشکی در دست اجرا دارد. طبق اعلام وزارت بهداشت اتیوپی، سهم تولیدکنندگان داخلی در تأمین نیازهای دارویی کشور به بیش از ۴۴ درصد رسیده است.

در این میان، ایران نیز به عنوان یکی از کشورهای پیشرو منطقه در حوزه داروسازی شناخته می‌شود. بهرام عین‌اللهی وزیر پیشین بهداشت ایران پیش‌تر اعلام کرده بود که ایران تنها کشور منطقه است که توان تولید و توسعه واکسن برای بیماری‌هایی مانند فلج اطفال، سل و وبا را در اختیار دارد. همچنین بیش از ۹۰ درصد داروهای مصرفی کشور در داخل تولید می‌شود.

با وجود این پیشرفت‌ها، کارشناسان معتقدند دسترسی برابر به دارو و واکسن همچنان یکی از چالش‌های مهم کشورهای جنوب جهانی است. نظام مالکیت فکری، قیمت بالای داروهای نوآورانه و محدودیت منابع مالی نظام‌های سلامت از جمله موانع موجود در این مسیر به شمار می‌روند.

ویتوریا داوی مارزولا پژوهشگر حوزه سلامت عمومی در برزیل در این باره گفت تجربه سال‌های اخیر نشان داده وابستگی بیش از حد به شرکت‌های بزرگ داروسازی و شبکه‌های محدود جهانی می‌تواند موجب تأخیر در دسترسی به دارو و افزایش نابرابری‌های سلامت شود.

وی تأکید کرد که همکاری‌های علمی و فناورانه میان اعضای بریکس و فعالیت «مرکز تحقیقات و توسعه واکسن بریکس» می‌تواند به کاهش وابستگی کشورهای جنوب جهانی به تأمین‌کنندگان خارجی کمک کند.

مرکز تحقیقات و توسعه واکسن بریکس نخستین بار در سال ۲۰۲۲ فعالیت خود را آغاز کرد و اکنون به عنوان بستری برای همکاری در زمینه تحقیقات، توسعه، آزمایش و انتقال فناوری‌های مرتبط با واکسن و محصولات ایمنی‌زیستی عمل می‌کند.

به گفته کارشناسان، توسعه این همکاری‌ها می‌تواند کشورهای جنوب جهانی را از جایگاه مصرف‌کننده صرف دارو و واکسن خارج کرده و آنها را به بازیگران فعال در تمامی مراحل زنجیره ارزش از تحقیق و توسعه تا تولید، توزیع و نظارت تبدیل کند.

بر اساس این گزارش، تأمین مالی پایدار دولتی، انتقال فناوری، آموزش نیروی انسانی متخصص، خریدهای مشترک و توسعه سازوکارهای همکاری منطقه‌ای از جمله اقداماتی است که می‌تواند روند دستیابی کشورهای جنوب جهانی به حاکمیت دارویی را تسریع کند.

کارشناسان بر این باورند که تقویت ظرفیت‌های دارویی و واکسن‌سازی در کشورهای بریکس نه تنها به ارتقای امنیت سلامت این کشورها کمک می‌کند، بلکه می‌تواند زمینه شکل‌گیری یک نظام متوازن‌تر در حوزه بهداشت و درمان جهانی را نیز فراهم سازد.