دامپروری؛ از موتور محرک اقتصاد تا ضامن امنیت غذایی

خبرگزاری مهر، گروه استان ها، نوشین طهماسبی: امروزه صنعت دامپروری نه تنها به عنوان یک زیرساخت حیاتی برای تامین پروتئین مورد نیاز جامعه عمل می‌کند، بلکه به عنوان یک زنجیره اقتصادی گسترده، نقش مهمی در اشتغال‌زایی و تامین مواد اولیه صنایع غذایی ایفا می‌کند.

اما در حالی که این صنعت در سطح ملی با فرصت‌ها و چالش‌های بزرگی روبروست، در استان‌های پرجمعیت و صنعتی مانند البرز، با معادلات پیچیده‌ای میان توسعه صنعتی و حفظ ظرفیت‌های کشاورزی و دامی دست و پنجه نرم می‌کند.

دامپروری در سطح کشور؛ ستون فقرات اقتصاد و امنیت ملی

صنعت دامپروری در ایران، فراتر از تولید گوشت و شیر، یک «اقتصاد چندلایه» ایجاد کرده است. اهمیت این بخش در سه محور امنیت غذایی و سلامت عمومی، تامین مواد اولیه صنایع تبدیلی و اشتغال‌زایی و توزیع درآمد است.

این صنعت علاوه بر دامداران، هزاران فرصت شغلی در بخش‌های دامپزشکی، تولید خوراک دام، حمل و نقل و بازاریابی ایجاد کرده و به توزیع درآمد در مناطق روستایی کمک می‌کند.

در استان البرز نیز با ویژگی‌های منحصر به فرد خود، جایگاهی ویژه در زنجیره تأمین دامپروری دارد.
البرز به دلیل نزدیکی به پایتخت (تهران) و داشتن یکی از بزرگ‌ترین بازارهای مصرف در کشور، پتانسیل‌های عظیمی دارد.

نزدیکی به شبکه بزرگ توزیع و مصرف، دسترسی آسان به صنایع تبدیلی و ظرفیت بالای جذب بازار مصرفی استان‌های همجوار به نقاط قوت این استان تبدیل شده است.

اما البرز استانی است که با سرعت خیره‌کننده «شهرنشینی» و «صنعتی شدن» روبروست. این روند باعث شده است که زمین‌های مرتعی و مراتع سنتی که خوراک اصلی دام‌ها بودند، به مرور تحت اشغال پروژه‌های ساختمانی و صنعتی قرار بگیرند.

معضلات و چالش‌های پیش روی دامپروری (از سطح ملی تا استانی)

برای رسیدن به یک امنیت غذایی پایدار، باید بر چند مانع بزرگ غلبه کرد که نخستین مانع بحران تامین خوراک دام است.

وابستگی به واردات یا نوسانات قیمت محصولات علوفه‌ای، بزرگ‌ترین چالش تولیدکنندگان است که باعث افزایش بی‌رویه قیمت محصولات نهایی در سفره مردم می‌شود.

دیگر مانع کمبود منابع آب و زمین است بطوریکه در سطح کشور، خشکسالی‌ها مدیریت منابع آب را دشوار کرده و در سطح استان البرز، محدودیت زمین برای چرای دام و توسعه واحدهای دامی مدرن، یک چالش استراتژیک است.

سومین مانع بیماری‌ها و مدیریت سلامت است بطوریکه مدیریت اپیدمی‌های حیوانی و دسترسی به خدمات دامپزشکی تخصصی، همواره از دغدغه‌های اصلی تولیدکنندگان است.

دامپروری البرز، پویا و سرزنده است

معاون امور بهبود تولیدات دامی جهاد کشاورزی استان البرز در این بخش به بیان وضعیت تولیدات دامی و برنامه های بهبود تولیدات پرداخت و گفت: حدود ۱۳ درصد تولید ناخالص ملی در کشور مربوط به بخش کشاورزی است که از این میزان ۳۵ درصد به تولیدات دامپروری اختصاص دارد.

صادق اسداللهی با بیان اینکه ۷۰ درصد تولیدات دامی در کشور در بخش سنتی و حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد در بخش صنعتی تولید می شود، افزود: ولی در استان البرز جمع تولید در سال گذشته حدود ۷۳۰ هزار تن بوده که از این میزان تقریبا ۷۰ درصد تولید که نزدیک ۵۰۰ هزار تن است از بخش صنعتی به دست آمده است.

وی اظهارداشت: این تولیدات شامل گوشت قرمز و شیر خام و تخم مرغ بوده که نشان می دهد دامپروری در البرز یک ایران کوچک است زیرا بزرگترین واحد گاوداری شیری صنعتی متمرکز کشور در این استان است و بزرگترین مرغداری تخم گذار به صورت متمرکز در این استان مستقر است.

وی دامپروری البرز را یک دامپروری بسیار پویا و سرزنده است عنوان کرد و گفت: این بخش پیشران صنعت پس از خود و پیش از خودش است.

تاثیرگذاری تولیدات در البرز بر روی قیمت گذاری در کشور

معاون بهبود تولیدات دامی جهاد کشاورزی استان البرز گفت: در استان البرز بالغ ۶۳۰ هزار تن تولید شیرخام داریم که ۵۰ درصد آن بر حسب سرانه های تعریف شده در داخل استان مصرف می شود و ۵۰ درصد مابقی به خارج از استان منتقل می شود.

وی افزود: در استان البرز سالانه بالغ بر ۹۰ هزار تن تخم مرغ می شود که حدود ۵۵ تا ۶۰ هزار تن در داخل استان و مابقی که حدود ۳۵ تا ۴۰ هزار تن است به خارج از استان حمل می شود بنابراین هرگونه نوسان در تولید این دو محصول استراتژیک تخم مرغ و شیرخام در استان البرز با توجه به جایگاه و درصدی که این تولیدات در کشور دارد به شدت بر روی قیمت این محصول در کشور تاثیرگذار هستند.

وی تصریح کرد: به همین دلیل برای آن که روند تولید ادامه یابد اقدامات متفاوتی در جهاد کشاورزی البرز برای حمایت از بخش دامپروری داشتیم.

تامین مالی ۷۷۰ میلیارد تومانی برای واحدهای دامپروری

اسداللهی به نمونه ای از این حمایت ها اشاره کرد و گفت: پس از آزادسازی و یا کارآمدسازی یارانه ها که در ۱۶ دی ماه سال گذشته اجرا شد بسیاری از واحدها به دلیل افزایش نرخ ارز از ۲۸ هزار و ۵۰۰ به ۱۱۲ هزار تومان با تقریبا ۳ تا ۴ برابر افزایش سرمایه در گردش روبرو شدند.

وی افزود: تامین این مقدار سرمایه در گردش در مقطع زمانی کوتاه به شدت بخش دامپروری را تحت تاثیر خود قرار می داد که یکی از راهکارهای اساسی از سوی وزارت جهاد کشاورزی تامین مالی واحدهای دامپروری با استفاده از نوی پو بود که خوشبختانه در استان البرز توانستیم تا اوایل خرداد ماه نزدیک ۷۷۰ میلیارد تومان از این طریق برای واحدهای دامپروری تامین مالی کنیم.

طرح «نوی پو» بانک کشاورزی به‌عنوان سازوکاری برای تأمین سرمایه در گردش زنجیره تولید دام و طیور معرفی شده؛ ابزاری که به گفته فعالان صنعت، می‌تواند هم کمبود نقدینگی تولیدکنندگان را جبران کند و هم به کاهش فشار تورمی در بازار مواد غذایی کمک کند.

وی ادامه داد: همچنین بالغ بر ۲۰۶ میلیارد تومان هم تسهیلات فعال سازی پرواربندی ها را در دستور کار خود قرار دادیم که خوشبختانه این مبلغ تا اوایل خرداد ماه به میزان ۱۹۰ میلیارد تومان به متقاضیان پرداخت شده است.

اسداللهی اضافه کرد: همچنین برای حمایت از واحدهای خرد شامل مرغداری های گوشتی زیر ۲۰ هزار قطعه و مرغ تخمگذارزیر ۱۵ هزار قطعه و پرواربندی گوساله زیر ۴۵ راس و پرواربندی زیر ۱۰۰ راس ۳۵ میلیارد تومان تسهیلات کم بهره برای این واحدها در نظر گرفته شد که برابر با آخرین آمار تقریبا حدود ۱۰ میلیارد تومن این تسهیلات پرداخت شده است و مابقی در حال جذب است.

اصلاح نژاد دام راهکاری برای افزایش بهره وری واحدهای دامی

معاون بهبود تولیدات دامی جهاد کشاورزی استان البرز با بیان اینکه در کنار این اقدامات حمایتی، اصلاح نژاد دام را در برنامه خود قرار دادیم، گفت: پیش از این کار اصلاح نژاد دام انجام می شد ولی با توجه به آزادسازی یارانه ها افزایش بهره وری در واحدها به شدت احساس می شد.

وی افزود: در همین راستا با توجه به اینکه یک آزمایشگاه شیر در استان فعال بود، یک آزمایشگاه دیگر نیز در حال تجهیز است تا با رکوردگیری از سطح گله های دام بتوانیم کار اصلاح نژادی را با شدت بیشتری پیگیری کنیم.

وی تصریح کرد: خوشبختانه تاکنون نزدیک به ۲ هزار راس در دامداری های شیری استان تحت عملیات رکوردگیری قرار گرفته اند که در نظر داریم تا پایان سال به ۵۰ هزار راس برسد تا گام اساسی افزایش بهره وری در واحدهای گاو شیری را برداریم.

وی گفت: در واحدهای دام سبک هم برنامه های گسترده ای طراحی کرده ایم که از جمله کار همزمانی بره گیری در سطح گله های استان را با ۵۰۰ راس انجام دادیم و امسال در نظر داریم به سه تا چهار برابر افزایش یابد تا به افزایش بره گیری و تولید خارج از فصل در دام سبک باشیم.

این مسئول افزود: با این اقدامات وهمراهی و همدلی تشکل ها و دامداران، تنش های اولیه که در رابطه با بخش دامپروری در اثرکارآمدسازی یارانه ها حادث شده بود تا حدودی کاهش یافت.

وی بیان داشت: در برنامه بعدی در نظرداریم تا تشکل ها حمایت شوند و نهاده را به صورت مستقیم برای واحدهای دامپروری خود وارد کنیم و با قیمت ارزانتری به دست دامداران برسانیم.

بیشترین تاثیر کارآمدسازی یارانه ها بر روی مرغداری ها بود

اسداللهی با اشاره به اینکه در استان البرز حدود ۸۵ واحد مرغداری فعال داریم، گفت: سال گذشته هر ۸۵ مرغداری اقدام به جوجه ریزی با هشت میلیون قطعه جوجه داشتند که بیشترین اثرپذیری این کارآمدسازی یارانه ها بر روی بخش مرغ گوشتی و تخمگذار بود زیرا ۹۰ درصد نهاده های این دو بخش شامل کنجاله سویا و دانه ذرت از خارج از کشور تامین می شد.

وی افزود: با تامین تسهیلات بانکی از طریق نوی پو و تسهیلات بانکی به واحدهای خرد بود که ۸۰ میلیارد تومان هم برای مرغداری ها برای اصلاح سیستم های آّبخوری اختصاص دادیم و سیستم برق و همچنین سیستم های بهینه سازی انرژی هم در دست برنامه ریزی است و خوشبختانه با همراهی مرغداران به نتایج خوبی رسیدیم.

۱۵ درصد نیاز استان به گوشت مرغ در داخل تولید می شود

معاون بهبود تولیدات دامی جهاد کشاورزی استان البرز با بیان اینکه تقریبا تولید گوشت مرغ استان در سال نزدیک ۱۷ هزار و ۵۰۰ تن است، اظهار داشت: این میزان تولید ۱۵ درصد نیاز استان را تامین می کند و ۸۵ درصد نیاز استان از خارج از استان تامین می شود.

وی بزرگترین معضل در بخش دامپروری را نوسات شدید قیمت ها عنوان کرد و گفت: بطور مثال امروز قیمت تمام شده گوشت مرغ زنده حدود ۲۳۰ تا ۲۴۰ هزار تومان است که مرغدار زیرقیمت به فروش می رساند و تخم مرغ هم قیمت تمام شده حدود ۲۳۰ تا ۲۴۰ هزار تومان است که ۱۶۰ هزار تومان به فروش می رساند که نشان می دهد باید این کالابرگ هایی که می دهیم هدفمند باشد تا بتواند قدرت خرید مردم را برای این دو کالا افزایش دهد تا تولید پایدار بماند.

آسیب به حدود ۱۲ واحد دامی در جنگ

وی افزود: در روزهای جنگ رمضان و حملات اخیر دشمن ۱۰ تا ۱۲ واحد در جنگ به صورت مستقیم یا در جوار واحدهایی که مورد حمله بودند، آسیب دیدند بطوریکه در روزهای اخیر در نزدیکی یکی از واحدهای گاو شیری حمله انجام شد که در نتیجه آن بخشی از گاوها با سقط جنین روبرو شدند.

در پایان می توان گفت که دامپروری نباید صرفاً به عنوان یک فعالیت سنتی یا روستایی دیده شود؛ بلکه باید به عنوان یک «صنعت استراتژیک» در برنامه‌های توسعه ملی و استانی گنجانده شود.

برای استان البرز، راهکار اصلی، ایجاد تعادل میان توسعه صنعتی و حفظ ظرفیت‌های تولیدی است.

حمایت از تولیدکنندگان از طریق تثبیت قیمت خوراک، مدیریت هوشمند منابع آب و جلوگیری از تخریب مراتعی که باقی مانده، تنها راه عبور از بحران‌های تغذیه‌ای و رسیدن به پایداری اقتصادی است.

اگر امروز از امنیت غذایی دفاع نکنیم، فردا هزینه‌ی تامین آن بسیار سنگین‌تر خواهد بود.